Vardiya arası dinlenme, postası değiştirilen işçinin bir vardiyadan çıkıp diğerine başlamadan önce kesintisiz dinlendirilmesi gereken süredir. 4857 sayılı İş Kanunu m. 69’un son fıkrasına göre bu süre en az on bir saattir. Toplu iş sözleşmeleri süreyi işçi lehine uzatabilir; gemi adamları, vahta ve 24 saatlik nöbet düzenleri için farklı ölçütler uygulanır.
Bu yazıda iki vardiya arasındaki dinlenme süresinin kaynağı, nasıl hesaplandığı, günlük on bir saatlik çalışma sınırıyla ilişkisi, dinlenme verilmezse işçinin hangi alacaklara hak kazanacağı, fazla çalışma ücretinin ispatı, haklı fesih ve kıdem tazminatı, sürekli gece vardiyası ile ara dinlenmesi ve hafta tatiliyle farkları Yargıtay kararları ışığında ele alınmaktadır.

İki Vardiya Arası Dinlenme Süresi Kaç Saattir?
İki vardiya arası dinlenme süresi en az on bir saattir. İş Kanunu m. 69’un son fıkrası, postası değiştirilecek işçinin kesintisiz en az on bir saat dinlendirilmeden diğer postada çalıştırılamayacağını açıkça düzenler. Bu süre asgaridir; toplu iş sözleşmesi veya iş sözleşmesiyle uzatılabilir, işçinin onayıyla bile kısaltılamaz. Vardiya içindeki yemek molası bu süreye eklenmez.
Kanun metni şöyledir: “Postası değiştirilecek işçi kesintisiz en az onbir saat dinlendirilmeden diğer postada çalıştırılamaz.” Hüküm, gece ve gündüz işletilen ve nöbetleşe işçi postaları kullanılan işler için öngörülmüştür. Dinlenme süresi, bir vardiyanın fiilen bittiği andan bir sonraki vardiyanın fiilen başladığı ana kadar geçen kesintisiz süre olarak hesaplanır.
Yargıtay 22. Hukuk Dairesi, E. 2016/20559, K. 2019/18252 sayılı ve 03.10.2019 tarihli kararında ilk derece mahkemesinin tespiti aktarılırken “İş Kanunun 69/son maddesinde bu durumda kesintisiz en az 11 saatlik dinlenme süresinin tanınması gerektiği” belirtilmiştir. Kural, vardiya değişiminin hangi saatte yapıldığına bakılmaksızın uygulanır; akşam vardiyasından sabah vardiyasına geçiş en sık ihlal edilen hâldir.
Postalar hâlinde yürütülen işlerin özel usul ve esasları, İş Kanunu m. 76’nın ikinci fıkrasına dayanılarak çıkarılan Postalar Hâlinde İşçi Çalıştırılarak Yürütülen İşlerde Çalışmalara İlişkin Özel Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik ile düzenlenmiştir. Yönetmelik de posta değişiminde on bir saatlik kesintisiz dinlenmeyi tekrarlar.
On Bir Saat Nasıl Hesaplanır?
Hesap, vardiya çizelgesindeki saatlerden değil fiilî çıkış ve giriş saatlerinden yapılır. İşçi 21.30’da biten vardiyadan fazla çalışma nedeniyle 23.00’te çıkmışsa dinlenme süresi 23.00’ten başlar. Bu işçinin bir sonraki vardiyaya en erken ertesi gün 10.00’da başlatılması gerekir. Servis bekleme süresinin dinlenmeden sayılıp sayılmayacağı ise işyerinin koşullarına göre ayrıca değerlendirilir.
Uygulamada en sık görülen ihlal, haftalık dönüşümlü ikili vardiya sisteminde akşam vardiyasını bitiren işçinin ertesi sabah erken vardiyaya yazılmasıdır. 13.00-21.15 vardiyasından çıkan işçinin ertesi gün 05.15’te başlatılması hâlinde iki vardiya arasında yalnızca sekiz saat kalır. Bu düzen kanuni on bir saatlik sınırı açıkça ihlal eder.
Vardiyasız İşlerde 24 Saatte 12 Saat Dinlenme
Vardiyalı olmayan işlerde de işçinin dinlenme hakkı vardır. İş Kanununa İlişkin Çalışma Süreleri Yönetmeliği m. 3’e göre ara dinlenmeleri yirmi dört saat içinde kesintisiz on iki saat dinlenme süresi dikkate alınarak düzenlenir. Günlük çalışma süresinin on bir saati aşamayacağı kuralıyla birlikte değerlendirildiğinde işçinin her takvim gününde en az on iki saat kesintisiz dinlenmesi esastır.
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E. 2021/7759, K. 2021/12375 sayılı ve 21.09.2021 tarihli kararı ile E. 2025/452, K. 2025/3472 sayılı ve 17.04.2025 tarihli kararında bu ilke şöyle tekrarlanmıştır: “İş Kanununa İlişkin Çalışma Süreleri Yönetmeliği’nin 3/2 hükmünde, ara dinlenmelerinin iklim, mevsim, yöredeki gelenekler ve işin niteliğine göre yirmi dört saat içinde kesintisiz on iki saat dinlenme süresi dikkate alınarak verileceği hükme bağlanmıştır.”
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E. 2022/16457, K. 2023/169 sayılı ve 10.01.2023 tarihli kararında bu düzenlemenin önemi, maddede “işçinin bir günde kesintisiz 12 saat dinlenme süresi olduğundan söz edilmesidir” şeklinde açıklanmıştır. Aynı kararda Yönetmeliğin 4. maddesinin üçüncü fıkrasında günlük çalışma süresinin on bir saati aşamayacağının öngörüldüğü belirtilmiştir.
On bir saatlik posta değişimi kuralı ile on iki saatlik günlük dinlenme ölçütü birbirinin yerine geçmez. Birincisi postalar hâlinde çalışmada vardiya değişimine özgü asgari süredir; ikincisi her işçi için geçerli günlük dinlenme ölçüsüdür. Vardiyalı işçinin dinlenmesi on bir saatten az olmamalı ve yirmi dört saatlik dilimde çalışma süresi on bir saati aşmamalıdır.
Postalar Hâlinde Çalışmanın Temel Kuralları
Postalar hâlinde çalışmada dinlenme süresi tek başına değerlendirilmez; posta sayısı, gece çalışması sınırı ve nöbetleşme kuralıyla birlikte uygulanır. Sürekli işleyen işlerde yirmi dört saatte en az üç posta düzenlenir. Gece çalışması kural olarak yedi buçuk saati geçemez. Bir hafta gece çalışan işçi izleyen hafta gündüz postasına alınır.
| Kural | İçerik | Dayanak |
|---|---|---|
| Posta değişiminde dinlenme | Kesintisiz en az 11 saat | İK m. 69/son |
| Günlük azami çalışma | 11 saat | İK m. 63/2; Çalışma Süreleri Yönetmeliği m. 4/3 |
| Günlük dinlenme | 24 saat içinde kesintisiz 12 saat | Çalışma Süreleri Yönetmeliği m. 3/2 |
| Gece çalışması | En fazla 7,5 saat (turizm, özel güvenlik, sağlık ve petrol işlerinde yazılı onayla aşılabilir) | İK m. 69/3 |
| Gece dönemi | En geç 20.00’de başlar, en erken 06.00’ya kadar sürer, en fazla 11 saattir | İK m. 69/1 |
| Nöbetleşme | Bir hafta gece çalışan izleyen hafta gündüz çalışır; iki haftalık nöbetleşme de uygulanabilir | İK m. 69; Postalar Yönetmeliği m. 8 |
| Posta sayısı | Sürekli işlerde 24 saatte en az üç posta; turizm, özel güvenlik ve sağlıkta iki posta | Yargıtay HGK, E. 2016/2310, K. 2019/807 |
| Hafta tatili | Yedi günlük dilimde kesintisiz en az 24 saat | İK m. 46 |
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E. 2016/2310, K. 2019/807 sayılı ve 27.06.2019 tarihli kararında, sürekli işleyen işlerde “posta sayısı 24 saatlik süre içinde en az üç işçi postası çalıştırılacak şekilde düzenlenecektir” denilmiş; turizm, özel güvenlik ve sağlık hizmeti yürütülen işlerde düzenlemenin yirmi dört saatte iki posta olacak şekilde yapılabileceği belirtilmiştir. On iki saatlik iki vardiya, ancak bu istisnalar kapsamında mümkündür.
Postalar Yönetmeliği m. 7’ye göre çalışma süresinin yarısından çoğu gece dönemine rastlayan bir postanın çalışması gece çalışması sayılır (Yargıtay 22. HD, E. 2013/20764, K. 2014/31008). Bu kural, gece vardiyasında yedi buçuk saatlik sınırın hangi vardiyalara uygulanacağını belirler. Gece çalışmasının ayrıntıları ve gece vardiyasında uyuma nedeniyle yapılan fesihler ayrı bir yazıda ele alınmıştır: işyerinde uyumak fesih nedeni mi.
Toplu İş Sözleşmesiyle Uzatılan Dinlenme Süreleri
On bir saat asgari süredir; toplu iş sözleşmesi bu süreyi işçi lehine uzatabilir. Yargıtay kararlarına konu toplu iş sözleşmelerinde vardiyalar arasında on altı ve on altı buçuk saatlik dinlenme kararlaştırılmıştır. Böyle bir hüküm varsa işçinin dinlenme hakkı ve fazla çalışma hesabı sözleşmedeki süreye göre belirlenir; kanuni on bir saat yalnızca alt sınır olarak kalır.
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E. 2022/7332, K. 2022/8041 sayılı ve 20.06.2022 tarihli kararında aktarılan toplu iş sözleşmesine göre vardiyalar arasındaki süre “en az 16,5 saat” olarak kararlaştırılmış ve “16,5 saatin hesabında fazla çalışmalar dikkate alınmaz.” denilmiştir. Bu düzenleme, fazla çalışma yaptırılan günlerde dinlenme süresinin fiilî çıkış saatinden hesaplanacağını açıkça ortaya koyar.
Yargıtay 22. Hukuk Dairesi, E. 2017/9315, K. 2018/931 sayılı ve 22.01.2018 tarihli kararına konu toplu iş sözleşmesinin 18. maddesinde ise “Vardiyalı işçiler 16 saat dinlenmeden önce işe çağırılamaz.” kuralı yer almıştır. Aynı maddede bir işçinin iki haftadan fazla gece vardiyasında çalıştırılamayacağı da düzenlenmiştir.
İşçinin bu sürelerden yararlanabilmesi için toplu iş sözleşmesinin kendisine uygulanıyor olması gerekir. Dosyada işyerinde yürürlükte olan toplu iş sözleşmesi metninin ve işçinin sözleşmeden yararlanıp yararlanmadığının belirlenmesi, hesabın doğru yapılması için zorunludur.
Gemi Adamı, Vahta ve 24 Saatlik Nöbet Düzeni
Bazı çalışma düzenlerinde günlük vardiya arası dinlenme yerine özel ölçütler uygulanır. Gemi adamlarında yirmi dört saatte en az on saat dinlenme aranır. Vahta usulünde dönemsel çalışma ve dinlenme izni öngörülür. Yirmi dört saatlik nöbet düzeninde ise uyku imkânına göre on veya dört saatlik ara dinlenmesi kabul edilerek fiilî çalışma belirlenir.
Gemi Adamları
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E. 2025/8298, K. 2025/10446 sayılı ve 29.12.2025 tarihli kararında, E. 2022/9369, K. 2022/13978 sayılı ve 01.11.2022 tarihli kararında ve E. 2016/28477, K. 2021/1963 sayılı ve 21.01.2021 tarihli kararında şu ölçüt benimsenmiştir: “azami çalışma süresi 24 saatlik sürede 14 saati, 7 günlük sürede 72 saati geçemez. Dinlenme süresi ise 24 saatte 10 saatten, 7 günlük sürede 77 saatten az olamaz.”
Aynı kararlarda dinlenme saatlerinin altı saatten az olmamak koşuluyla ikiye bölünebileceği ve iki dinlenme süresi arasındaki zamanın on dört saatten fazla olmaması gerektiği belirtilmiştir. Gemi adamlarında fazla çalışmanın varlığı ise iş başında veya vardiyada geçen sürenin günlük sekiz ya da haftalık kırk sekiz saati aşıp aşmadığına göre belirlenir.
Vahta Usulü Çalışma
Maden, petrol ve şantiye işlerinde görülen vahta usulünde işçi uzun bir dönem kesintisiz çalışır, ardından toplu dinlenme izni kullanır. Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E. 2024/11375, K. 2024/16222 sayılı ve 17.12.2024 tarihli kararı ile E. 2024/13963, K. 2025/1135 ve E. 2024/13965, K. 2025/1136 sayılı ve 05.02.2025 tarihli kararlarında incelenen sözleşmelerde “davacının 90 gün vardiya usulü çalışması, 28 gün vardiya arası dinlenme izni olduğu” tespit edilmiştir.
Bu kararların önemli sonucu, vahta arası dinlenme izinlerinin yıllık izin yerine sayılamamasıdır. Kararlarda “Bu itibarla davacının kullandığı izinlerin vahta arası izinleri olduğu, yıllık izinlerin ise kullandırılmadığı anlaşılmakla” denilerek işçinin yıllık ücretli izin alacağına hak kazandığı kabul edilmiştir. İşverenin vahta izinlerini yıllık izinden mahsup etmesi hukuken mümkün değildir.
24 Saat Çalışma 24 Saat Dinlenme
Güvenlik, itfaiye ve bazı sağlık işlerinde görülen yirmi dört saatlik nöbet düzeninde işçinin nöbet içinde ne kadar dinlendiği tartışma konusudur. Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E. 2026/1327, K. 2026/1994 sayılı ve 05.03.2026 tarihli kararında dinlenme süresinin taraflara ve tanıklara sorulması gerektiği belirtilmiş; uyku ve benzeri dinlenme imkânı varsa on saatlik, yoksa dört saatlik ara dinlenmesi kabul edilerek hesap yapılması gerektiği hükme bağlanmıştır.
Bu düzende işçi bir nöbet bitiminde yirmi dört saat dinlendiğinden posta değişimindeki on bir saatlik kural genellikle ihlal edilmez. Asıl uyuşmazlık, nöbet içindeki fiilî çalışmanın günlük on bir saatlik sınırı aşan kısmının fazla çalışma sayılıp sayılmayacağıdır. Bu nedenle nöbet çizelgeleri ve dinlenme odası imkânı ispat bakımından belirleyicidir.
Vardiya Arası Dinlenme Verilmezse Fazla Mesai Doğar mı?
Dinlenme süresinin kullandırılmaması tek başına fazla mesai ücreti doğurmaz. Yargıtay, dinlenme hakkı ile fazla çalışma ücretini farklı haklar olarak görür. Fazla çalışma ücreti için ya haftalık kırk beş saatin ya da yirmi dört saatlik dilimde günlük on bir saatin aşıldığı ispatlanmalıdır. Erken çağırma çoğu zaman günlük sınırın aşılmasına yol açtığından alacak bu yoldan doğar.
Yargıtay 22. Hukuk Dairesi, E. 2016/20559, K. 2019/18252 sayılı ve 03.10.2019 tarihli kararında “dinlenilme hakkı ile fazla çalışma ücreti alacağı farklı hukuki haklar olup” tespiti yapılmıştır. Kararda, on bir saatlik dinlenme kuralı ihlal edilse dahi haftalık kırk beş saati aşan fiilî çalışma ispatlanamamışsa yalnızca dinlenme kuralına uyulmadığı gerekçesiyle fazla çalışma ücretine hükmedilemeyeceği kabul edilmiştir.
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E. 2023/6459, K. 2023/9067 sayılı ve 14.06.2023 tarihli kararında da davacının “vardiya dönüşlerinde dinlenme hakkı kullandırılmadığını” ileri sürmesi karşısında, dinlenme verilmemesinin tek başına alacak doğurmayacağı ve “Fazla çalışma yaptığını iddia eden işçi bu iddiasını ispatla yükümlüdür.” ilkesinin uygulanacağı belirtilmiştir.
Bu içtihat, vardiya arası dinlenmesi ihlal edilen işçinin hiçbir hakkı olmadığı anlamına gelmez. İhlal, emredici bir çalışma şartına aykırılıktır; işçinin haklı fesih imkânını etkileyebilir ve çoğu durumda günlük on bir saat sınırının aşılması yoluyla fazla çalışma ücretine dönüşür. Aşağıdaki başlıklarda bu yollar ayrı ayrı incelenmiştir.
Günlük 11 Saati Aşan Çalışma ve Fazla Mesai
Günlük on bir saat sınırı emredicidir. İşçi dinlendirilmeden erken çağrıldığında yirmi dört saatlik dilimdeki fiilî çalışması on bir saati aşıyorsa, haftalık kırk beş saat aşılmamış olsa bile aşan kısım için fazla çalışma ücreti ödenir. Fazla çalışmanın her saati için normal saat ücretinin yüzde elli fazlası verilir (İK m. 41).
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E. 2021/7759, K. 2021/12375 sayılı ve 21.09.2021 tarihli kararında günlük çalışma süresine ilişkin düzenlemenin emredici olduğu, haftalık kırk beş saat aşılmamış olsa dahi günlük on bir saati aşan “bu çalışmalar için fazla çalışma ücreti ödenmesi gerekir” sonucuna varılmıştır. Aynı yaklaşım E. 2022/16457 sayılı kararda da tekrarlanmıştır.

Erken Çağırmada Hesap: Yargıtay 22. HD Örneği
Yargıtay 22. Hukuk Dairesi’nin E. 2017/9315, K. 2018/931 sayılı kararı hesap yöntemini somut biçimde gösterir. Olayda işçi haftalık dönüşümlü ikili vardiyada çalışmış, 21.15’te biten vardiyanın ardından ertesi sabah 05.15’te yeniden işe başlamıştır. Toplu iş sözleşmesi on altı saatlik dinlenme öngördüğü hâlde işçi yalnızca sekiz saat dinlendirilmiştir.
Daire bu durumu şöyle hesaplamıştır: işçi “24 saatlik zaman diliminde yarım saat ara dinlenme ile 2 defa 7,5 saat çalışarak 15 saat çalışma yapmakta ve 11 saati aşan 4 saat kadar fazla mesai yapmaktadır.” Ayda iki vardiya dönüşü olduğundan işçinin ayda sekiz saat fazla çalışma yaptığı kabul edilmiş ve aksi yöndeki bilirkişi raporuna göre kurulan hüküm bozulmuştur.
Bu yöntem kanuni on bir saatlik dinlenme ihlallerinde de uygulanabilir. Önemli olan, dinlenme süresinin kısalığından değil, yirmi dört saatlik dilime sığdırılan fiilî çalışmanın on bir saati aşmasından hareket etmektir. Aylık vardiya dönüşü sayısı ile aşan saat çarpılarak toplam fazla çalışma bulunur.
Gece Vardiyasında 7,5 Saat Sınırı
Gece çalışmasında sınır on bir değil yedi buçuk saattir. Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E. 2016/35025, K. 2020/17278 sayılı ve 07.12.2020 tarihli kararında “Gece çalışmaları yönünden, haftalık kırkbeş saat olan yasal çalışma sınırı aşılmamış olsa da günde yedibuçuk saati aşan çalışmalar için fazla çalışma ücreti ödenmelidir.” denilmiştir. Hesapta ara dinlenmesi düşüldükten sonra kalan fiilî çalışma esas alınır.
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E. 2020/5051, K. 2021/3080 sayılı ve 02.02.2021 tarihli kararında da gece vardiyası bitiminde dinlenme verilmeden yapılan çalışmalar yönünden günlük yasal sınırlar aşıldığı takdirde “fazla çalışma ücreti alacağı” hesabının yapılması gerektiğine karar verilmiştir. Gece vardiyasından çıkan işçinin aynı gün gündüz işine çağrılması, hem dinlenme hem gece sınırı bakımından ayrı ayrı değerlendirilir.
Örnek Hesap
Saatlik brüt ücreti 200 TL olan bir işçinin ayda iki kez akşam vardiyasından sabah vardiyasına sekiz saat arayla geçirildiği ve her seferinde yirmi dört saatte on beş saat çalıştığı varsayılsın. Her geçişte on bir saati aşan dört saat fazla çalışma doğar; ayda sekiz saat, yılda doksan altı saat eder.
Fazla çalışma saat ücreti 200 × 1,5 = 300 TL’dir. Aylık alacak 8 × 300 = 2.400 TL, yıllık alacak 96 × 300 = 28.800 TL brüttür. Beş yıllık zamanaşımı süresi dikkate alındığında tutar önemli bir seviyeye ulaşır. Bu hesap dosyanın kendi verilerine, özellikle vardiya çizelgelerine ve gerçek ücrete göre değişir; kendi durumunuzu değerlendirmek isterseniz iletişime geçebilirsiniz.
Toplu İş Sözleşmesinde Zamlı Ücret Yaptırımı
Toplu iş sözleşmeleri dinlenme süresinin kısaltılmasını doğrudan fazla çalışma sayabilir. Böyle bir hüküm varsa işçinin günlük on bir saati aştığını ayrıca ispatlaması gerekmez; sözleşmedeki süreden eksik dinlendirildiğinin gösterilmesi yeterlidir. Ücret de sözleşmedeki zam oranıyla hesaplanır. Bu nedenle uyuşmazlıkta ilk incelenecek belge uygulanan toplu iş sözleşmesidir.
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi’nin E. 2022/7332, K. 2022/8041 sayılı kararına konu sözleşmede vardiyalar arası dinlenme on altı buçuk saatten yedi buçuk saate düşürüldüğünde “işçinin sonraki 7,5 saatlik çalışması fazla çalışma sayılır.” kuralı uygulanmıştır. Kararda aktarılan sözleşme hükmüne göre bu çalışmaların ücreti “gece için %75, gündüz için %60 zamlı olarak ödenir.”
Bu oranlar ilgili toplu iş sözleşmesine özgüdür; kanuni fazla çalışma zammı yüzde ellidir (İK m. 41). İşçinin dosyasında hangi oranın uygulanacağı, işyerinde yürürlükte olan sözleşmenin metnine göre belirlenir. Sözleşme kanundan daha lehe bir oran öngörmüşse o oran esas alınır.
Dinlenme Hakkı İhlalinde Haklı Fesih ve Kıdem Tazminatı
Dinlenme ihlali sonucunda doğan fazla çalışma ücretinin ödenmemesi, işçiye İş Kanunu m. 24/II-e uyarınca iş sözleşmesini haklı nedenle feshetme imkânı verir ve kıdem tazminatı doğurur. Sürekli gece vardiyasında çalıştırma ve postaların yönetmeliğe aykırı düzenlenmesi de Yargıtay tarafından haklı fesih sebebi sayılmıştır. Fesih altı iş günü içinde yapılmalıdır.
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E. 2021/7759, K. 2021/12375 sayılı kararında dinlenme süreleri gözetilmeden on bir saati aşan çalışma yaptırılması hâlinde “davacının fazla çalışma ücretine hak kazandığının belirlenmesi halinde, feshin haklı sebebe dayandığı kabul edilerek davacının kıdem tazminatı talebi hüküm altına alınmalıdır.” sonucuna varılmıştır.
Yargıtay 22. Hukuk Dairesi, E. 2013/5633, K. 2013/9358 sayılı ve 02.05.2013 tarihli kararında da ilk derece mahkemesinin fazla mesai alacaklarının ödenmemesi nedeniyle feshin haklı olduğu gerekçesiyle kıdem tazminatına hükmettiği aktarılmıştır. Bu kararlarda haklı feshin dayanağı doğrudan dinlenmenin verilmemesi değil, bundan doğan fazla çalışma ücretinin ödenmemesidir. Ücretin geç ya da eksik ödenmesinin haklı fesih sebebi olup olmadığı ayrı bir yazıda incelenmiştir: maaşın geç ödenmesi haklı fesih sebebi mi.
Sürekli Gece Vardiyası Haklı Fesih Sebebidir
Postalar Yönetmeliği m. 8’e göre postalar, en fazla bir iş haftası gece çalıştırılan işçilerin izleyen iş haftasında gündüz çalıştırılmaları suretiyle düzenlenir; iki haftalık nöbetleşme de uygulanabilir. Yargıtay 22. Hukuk Dairesi, E. 2017/9668, K. 2018/128 sayılı ve 16.01.2018 tarihli kararında işçinin sürekli aynı postada çalıştırılmasının yasal düzenlemelere aykırı olduğu belirtilmiştir.
Aynı kararda bu aykırılığın giderilmesi talebinin işverence karşılanmamasının çalışma şartlarının uygulanmaması anlamına geleceği ve “davacının iş sözleşmesinin İş Kanunu’nun 24/2-f alt bendi çerçevesinde haklı sebeple feshedildiğinin kabulü gerekir” denilmiştir. Yargıtay 22. Hukuk Dairesi, E. 2017/24339, K. 2019/18396 sayılı ve 08.10.2019 tarihli kararında da son bir ay sürekli gece vardiyasında çalıştırılan ve aile ile sağlık mazeretini bildiren işçinin feshi haklı bulunmuştur.
Gündüz çalışan işçinin tek taraflı olarak gece vardiyasına alınması da esaslı değişiklik niteliğindedir. Yargıtay 22. Hukuk Dairesi, E. 2015/32303, K. 2018/11748 sayılı ve 14.05.2018 tarihli kararında altı yıldır gündüz çalışan işçinin işverence tek taraflı olarak gece vardiyasına alınması nedeniyle yaptığı fesih haklı sayılmış ve kıdem tazminatının reddi bozma sebebi olmuştur.
Altı İş Günlük Süre
İşçinin ahlak ve iyiniyet kurallarına aykırılığa dayanan haklı fesih hakkı, durumu öğrendiği günden başlayarak altı iş günü ve her hâlde fiilin gerçekleşmesinden itibaren bir yıl içinde kullanılmalıdır (İK m. 26). Fazla çalışma ücretinin ödenmemesi gibi her ay tekrarlanan ihlallerde sürenin nasıl hesaplanacağı her dosyada ayrıca değerlendirilir; bu nedenle fesih, ihlalin farkına varılmasından sonra gecikmeden yapılmalıdır. İşçinin haklı fesih sebepleri ayrı bir yazıda ele alınmıştır: işçinin haklı fesih sebepleri ve tazminat hakkı.
Vardiya Arası Dinlenme ile Ara Dinlenmesi ve Hafta Tatili Farkı
Vardiya arası dinlenme, iki vardiya arasındaki kesintisiz süredir. Ara dinlenmesi ise vardiya içindeki moladır ve İş Kanunu m. 68’de çalışma süresine göre on beş dakika, yarım saat ve bir saat olarak düzenlenmiştir. Hafta tatili, yedi günlük dilimde kesintisiz en az yirmi dört saattir. Üç hak birbirinin yerine geçmez; her biri ayrı ücret sonucu doğurur.
İş Kanunu m. 68’e göre dört saat veya daha kısa süreli işlerde on beş dakika, dört saatten fazla ve yedi buçuk saate kadar süreli işlerde yarım saat, yedi buçuk saatten fazla süreli işlerde bir saat ara dinlenmesi verilir. Ara dinlenmeleri çalışma süresinden sayılmaz. Yargıtay uygulamasında on bir saate kadar çalışmalarda en az bir saat, on bir saat ve üzerindeki çalışmalarda en az bir buçuk saat ara dinlenmesi düşülür (Yargıtay 22. HD, E. 2014/26528, K. 2015/22813; Yargıtay 9. HD, E. 2009/35586, K. 2012/880).
Üçlü vardiya sisteminde sekiz saatlik dilimde en az yarım saat ara dinlenmesi kabul edilir (Yargıtay 9. HD, E. 2024/10889, K. 2024/12296). Ara dinlenmesi kullandırılmaz ve işçi çalıştırılırsa işçinin normal ücretinin ödenmesi gerekir; bu süre haftalık kırk beş saati aşıyorsa zamlı ücret ödenmelidir (Yargıtay 9. HD, E. 2008/17161, K. 2010/3983; E. 2014/19748, K. 2015/32352; E. 2025/452, K. 2025/3472).
Hafta tatili yedi günlük zaman dilimi içinde kesintisiz en az yirmi dört saatlik dinlenmedir (İK m. 46; Yargıtay 22. HD, E. 2012/24118, K. 2013/13671; E. 2013/8874, K. 2014/9734). Vardiya değişim günlerinde işçinin yirmi dört saat dinlendiği durumlarda hafta tatilinin kullanıldığı kabul edilir (Yargıtay 22. HD, E. 2016/16541, K. 2019/14080). Hafta tatili kullandırılmamışsa işçi hafta tatili ücreti alacağına hak kazanır.
Vardiya Arası Dinlenme İhlali Nasıl İspatlanır?
İspat yükü fazla çalışma yaptığını iddia eden işçidedir. Vardiya çizelgeleri, puantaj kayıtları, kart okuma ve turnike verileri, servis saatleri, işyeri mesajlaşma grupları ve tanık anlatımları başlıca delillerdir. Kayıtlar işverende bulunduğundan mahkemeden bu kayıtların getirtilmesi istenir. Tanıkların aynı vardiyada çalışmış olması anlatımların değerini artırır.
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E. 2023/6459 sayılı kararında “Fazla çalışma yaptığını iddia eden işçi bu iddiasını ispatla yükümlüdür.” ilkesi hatırlatılmıştır. İşverenin sunduğu vardiya çizelgeleri ve puantajlar imzalı ise öncelikle bunlar esas alınır; imzasız kayıtlar ise diğer delillerle birlikte değerlendirilir. Yargıtay 22. Hukuk Dairesi, E. 2016/11914, K. 2019/10031 sayılı kararında aynı yerde çalışan tanıkların çalışma şekline ilişkin görgüye dayalı anlatımlarının fazla çalışmanın ispatında esas alınabileceği kabul edilmiştir.
Dinlenme ihlalinin ispatında tarihli belge önem taşır. Hangi gün hangi vardiyadan çıkıldığı ve ertesi gün hangi saatte işe başlandığı gösterilebilmelidir. Telefon fotoğrafıyla saklanan vardiya listeleri, ilan panosundaki çizelgeler ve yöneticiden gelen “yarın sabah gel” türü mesajlar bu bakımdan değerlidir. Bordrolarda fazla çalışma tahakkuku görünüp görünmediği de ayrıca incelenir. Bordrodaki ücretin ve çalışma saatlerinin gerçeği yansıtmadığı iddiasının ispatı ayrı bir yazıda ele alınmıştır: bordro hilesi, husumetli tanık ve ücret tespiti.
Tanık beyanına dayalı fazla çalışma hesabında mahkemeler hakkaniyet indirimi uygulayabilmektedir. İndirimin hangi hâllerde yapıldığı ve oranı ayrı bir yazıda incelenmiştir: işçilik alacaklarında hakkaniyet indirimi. Delillerin hangi sırayla toplanacağı dosyaya göre değişir; somut durumunuz için bir avukata danışmanız gerekir.
Zamanaşımı, Arabuluculuk ve Dava Yolu
Fazla çalışma ücreti, ulusal bayram ve genel tatil ile hafta tatili ücreti alacakları ücret niteliğindedir ve beş yıllık zamanaşımına tabidir (İK m. 32). Yıllık izin ücreti ve kıdem tazminatı için de zamanaşımı beş yıldır (İK Ek m. 3). Dava açılmadan önce arabulucuya başvurulması dava şartıdır (7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m. 3).
Arabuluculuk bürosuna başvurulmasından son tutanağın düzenlendiği tarihe kadar zamanaşımı durur (7036 s.K. m. 3/17). Anlaşma sağlanamazsa son tutanak dava dilekçesine eklenerek iş mahkemesinde dava açılır. Yetkili mahkeme davalının yerleşim yeri ya da işin yapıldığı yer mahkemesidir (7036 s.K. m. 6). Arabuluculuk aşamasında vekâlet ücretine ilişkin kurallar ayrı bir yazıda incelenmiştir: iş davalarında arabuluculuk vekâlet ücreti.
Fazla çalışma alacağı çoğu zaman tanık beyanına göre hesaplandığından dava kısmi dava olarak açılıp bilirkişi raporundan sonra artırılabilir. Haklı fesih yapılmışsa kıdem tazminatı da aynı davada talep edilir; kıdem tazminatının şartları ayrı bir yazıda ele alınmıştır: kıdem tazminatı alma şartları.
İşçi, dinlenme süresine uyulmadığını Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığına şikâyet ederek idari denetim de talep edebilir. Şikâyet nedeniyle iş sözleşmesinin feshedilmesi hâlinde, iş güvencesi kapsamı dışındaki işçi kötüniyet tazminatı talep edebilir; bu tazminat ayrı bir yazıda incelenmiştir: kötüniyet tazminatı nedir, şartları nelerdir.
İşverenin Yükümlülükleri ve Özel Gruplar
İşveren vardiya çizelgelerini on bir saatlik dinlenme, günlük on bir saatlik çalışma ve gece yedi buçuk saat sınırlarına uygun hazırlamak zorundadır. Fazla çalışmada işçinin onayı alınır ve yıllık fazla çalışma toplamı iki yüz yetmiş saati aşamaz (İK m. 41). Gebe ve emziren işçiler ile gece çalışmasından sağlığı bozulan işçiler için ek koruyucu kurallar uygulanır.
İş Kanunu m. 69’a göre gece çalışması nedeniyle sağlığının bozulduğunu raporla belgeleyen işçiye işveren, olanakların elverdiği ölçüde gündüz postasında durumuna uygun bir iş verir. Bu kural Postalar Yönetmeliği m. 8’de de tekrarlanmıştır. Raporlu işçinin gece postasında tutulmaya devam edilmesi, haklı fesih değerlendirmesinde işçi lehine önemli bir olgudur.
Gebe ve emziren işçilerin gece postalarında çalıştırılmasına ilişkin sınırlamalar ayrı yönetmelikle düzenlenmiştir. Gebe çalışanın çalışma saatleri ve muayene izniyle ilgili kurallar ayrı bir yazıda ele alınmıştır: gebe çalışanın çalışma saatleri ve muayene izni.
Fazla çalışma yapan işçi isterse zamlı ücret yerine fazla çalıştığı her saat için bir saat otuz dakika serbest zaman kullanabilir; bu serbest zaman altı ay içinde, ücretinde kesinti yapılmadan kullandırılır (İK m. 41). Serbest zaman kullandırıldığı ispatlanan saatler için ayrıca ücret istenemez.
Uygulamada Sık Yapılan Hatalar
Vardiya arası dinlenme uyuşmazlıklarında en sık hatalar şunlardır: dinlenme ihlalinin tek başına fazla mesai sayılması, yirmi dört saatlik dilimdeki günlük on bir saat aşımının hesaba katılmaması, toplu iş sözleşmesinin dosyaya getirtilmemesi, vahta izinlerinin yıllık izinden mahsubu ve gece vardiyasında yedi buçuk saatlik sınırın gözden kaçırılması. Her biri Yargıtay’da bozma sebebi olmuştur.
| Hata | Doğrusu | Dayanak |
|---|---|---|
| Dinlenme verilmediği için doğrudan fazla mesai istemek | Haftalık 45 veya günlük 11 saat aşımı ispatlanmalı | Yargıtay 22. HD, E. 2016/20559, K. 2019/18252 |
| Yalnız haftalık 45 saate bakmak | 24 saatte 11 saati aşan kısım da fazla mesaidir | Yargıtay 9. HD, E. 2021/7759, K. 2021/12375 |
| Erken çağırma haftasını yanlış hesaplamak | Her geçişte 24 saatteki fiilî çalışma hesaplanır | Yargıtay 22. HD, E. 2017/9315, K. 2018/931 |
| TİS’teki uzun dinlenme süresini gözden kaçırmak | TİS süresi ve zam oranı uygulanır | Yargıtay 9. HD, E. 2022/7332, K. 2022/8041 |
| Gece vardiyasında 7,5 saati aşmayı ihmal etmek | 7,5 saati aşan gece çalışması fazla mesaidir | Yargıtay 9. HD, E. 2016/35025, K. 2020/17278 |
| Vahta izinlerini yıllık izinden düşmek | Vahta arası izin yıllık izin yerine geçmez | Yargıtay 9. HD, E. 2024/11375, K. 2024/16222 |
| Sürekli gece vardiyasını haklı fesih saymamak | Postaların sıraya konmaması haklı fesih sebebidir | Yargıtay 22. HD, E. 2017/9668, K. 2018/128 |
İşveren tarafında da en sık hata, vardiya çizelgesinin kâğıt üzerinde mevzuata uygun hazırlanıp fiilî uygulamada ek mesai ve erken çağırmalarla bozulmasıdır. Mahkemeler çizelgeye değil fiilî çalışmaya bakar; giriş-çıkış kayıtları çizelgeyle çelişiyorsa fiilî kayıtlar esas alınır.
50 Soruda Vardiya Arası Dinlenme
Uygulamada vardiya arası dinlenme süresi ve işçi hakları konusunda en sık karşılaşılan sorular ve bunlara ilişkin cevaplar aşağıda yer almaktadır.
1. İki vardiya arasında en az kaç saat dinlenme olmalıdır?
En az on bir saat kesintisiz dinlenme olmalıdır (İK m. 69/son).
2. On bir saatlik dinlenme hangi kanunda yazıyor?
4857 sayılı İş Kanunu m. 69’un son fıkrasında düzenlenmiştir. Postalar Hâlinde İşçi Çalıştırılarak Yürütülen İşlerde Çalışmalara İlişkin Özel Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik de aynı kuralı içerir.
3. Akşam vardiyasından çıkıp sabah vardiyasına başlatılabilir miyim?
Arada en az on bir saat kalmıyorsa başlatılamazsınız. Örneğin 21.15’te çıkan işçi en erken ertesi gün 08.15’te başlatılabilir (İK m. 69/son).
4. Dinlenme süresi ne zamandan başlar?
Vardiyanın fiilen bittiği andan başlar. Fazla çalışma nedeniyle geç çıkılmışsa süre fiilî çıkış saatinden hesaplanır.
5. İşçinin onayıyla on bir saatten kısa dinlenme uygulanabilir mi?
Uygulanamaz. On bir saat kanuni asgari süredir ve işçi aleyhine kısaltılamaz (İK m. 69/son).
6. Toplu iş sözleşmesi daha uzun dinlenme süresi öngörebilir mi?
Öngörebilir. Yargıtay kararlarına konu sözleşmelerde on altı ve on altı buçuk saatlik süreler uygulanmıştır (Yargıtay 9. HD, E. 2022/7332; 22. HD, E. 2017/9315).
7. Vardiyasız çalışanlar için dinlenme süresi nedir?
Yirmi dört saat içinde kesintisiz on iki saat dinlenme esastır (Çalışma Süreleri Yönetmeliği m. 3/2).
8. Günde en fazla kaç saat çalıştırılabilirim?
On bir saat. Bu sınır emredicidir (İK m. 63/2; Yargıtay 9. HD, E. 2021/7759).
9. Gece vardiyasında en fazla kaç saat çalışılır?
Yedi buçuk saat. Turizm, özel güvenlik, sağlık ve petrol işlerinde işçinin yazılı onayıyla aşılabilir (İK m. 69/3).
10. Gece hangi saatler arasıdır?
En geç 20.00’de başlayıp en erken 06.00’ya kadar süren ve en fazla on bir saat olan dönemdir (İK m. 69/1).
11. Bir posta ne zaman gece postası sayılır?
Çalışma süresinin yarısından çoğu gece dönemine rastlıyorsa gece çalışması sayılır (Postalar Yönetmeliği m. 7; Yargıtay 22. HD, E. 2013/20764).
12. Sürekli işleyen işyerinde kaç vardiya olmalıdır?
Yirmi dört saatte en az üç posta olmalıdır. Turizm, özel güvenlik ve sağlıkta iki posta düzenlenebilir (Yargıtay HGK, E. 2016/2310).
13. Kaç hafta üst üste gece vardiyasında çalıştırılabilirim?
Kural olarak en fazla bir iş haftası; iki haftalık nöbetleşme de uygulanabilir (İK m. 69; Postalar Yönetmeliği m. 8).
14. Dinlenme verilmezse fazla mesai alabilir miyim?
Tek başına alamazsınız. Haftalık kırk beş saatin ya da günlük on bir saatin aşıldığını ispatlamanız gerekir (Yargıtay 22. HD, E. 2016/20559).
15. Erken çağrıldığımda fazla mesai nasıl hesaplanır?
Yirmi dört saatlik dilimdeki fiilî çalışmanın on bir saati aşan kısmı fazla mesaidir (Yargıtay 22. HD, E. 2017/9315).
16. Haftalık 45 saat aşılmadıysa yine fazla mesai alır mıyım?
Günlük on bir saat aşılmışsa alırsınız. Bu sınır haftalık süreden bağımsız uygulanır (Yargıtay 9. HD, E. 2021/7759).
17. Fazla mesai ücreti ne kadar zamlı ödenir?
Normal saat ücretinin yüzde elli fazlasıyla ödenir (İK m. 41). Toplu iş sözleşmesi daha yüksek oran öngörebilir.
18. Gece vardiyasında 7,5 saati aşan çalışma fazla mesai midir?
Evet. Haftalık kırk beş saat aşılmasa da gece yedi buçuk saati aşan kısım fazla mesaidir (Yargıtay 9. HD, E. 2016/35025).
19. TİS’te dinlenme kısalırsa ne olur?
Sözleşme bunu fazla çalışma sayıyorsa sözleşmedeki zam oranıyla ödenir; bir dosyada gece yüzde yetmiş beş, gündüz yüzde altmış uygulanmıştır (Yargıtay 9. HD, E. 2022/7332).
20. Dinlenme hakkı ihlali nedeniyle işi bırakabilir miyim?
Doğan fazla çalışma ücreti ödenmiyorsa İK m. 24/II-e uyarınca haklı nedenle feshedebilirsiniz (Yargıtay 9. HD, E. 2021/7759).
21. Haklı fesih yaparsam kıdem tazminatı alır mıyım?
Bir yılı aşan çalışmanız varsa alırsınız. İhbar tazminatı ise işçinin haklı feshinde doğmaz.
22. Sürekli gece vardiyasında çalıştırılıyorum, haklı fesih yapabilir miyim?
Yapabilirsiniz. Postaların sıraya konmaması çalışma şartlarının uygulanmaması sayılmıştır (İK m. 24/II-f; Yargıtay 22. HD, E. 2017/9668).
23. Gündüz çalışırken gece vardiyasına alındım, ne yapabilirim?
Tek taraflı geçiş esaslı değişikliktir; kabul etmeyip haklı fesih yapabilirsiniz (Yargıtay 22. HD, E. 2015/32303).
24. Haklı fesih için süre var mı?
Ahlak ve iyiniyete aykırılığa dayanan fesihte öğrenmeden itibaren altı iş günü, her hâlde bir yıl içinde fesih yapılmalıdır (İK m. 26).
25. Gece çalışması sağlığımı bozdu, ne yapabilirim?
Raporla belgelerseniz işveren olanakları ölçüsünde size gündüz postasında uygun bir iş vermek zorundadır (İK m. 69; Postalar Yönetmeliği m. 8).
26. Vardiya içindeki yemek molası dinlenme süresine sayılır mı?
Sayılmaz. Ara dinlenmesi vardiya içindeki moladır ve iki vardiya arasındaki on bir saate eklenmez (İK m. 68).
27. Ara dinlenmesi ne kadar olmalı?
Dört saate kadar işlerde on beş dakika, yedi buçuk saate kadar yarım saat, daha uzun işlerde bir saattir (İK m. 68).
28. Ara dinlenmesi verilmezse ne olur?
Çalışılan süre için normal ücret ödenir; haftalık kırk beş saat aşılıyorsa zamlı ücret ödenir (Yargıtay 9. HD, E. 2008/17161).
29. Üçlü vardiyada ara dinlenmesi ne kadardır?
Sekiz saatlik dilimde en az yarım saat kabul edilir (Yargıtay 9. HD, E. 2024/10889).
30. On bir saatlik dinlenme hafta tatili yerine geçer mi?
Geçmez. Hafta tatili yedi günde kesintisiz en az yirmi dört saattir (İK m. 46).
31. Vardiya değişim günündeki 24 saatlik boşluk hafta tatili sayılır mı?
İşçi o gün yirmi dört saat dinlenmişse hafta tatili kullanılmış kabul edilir (Yargıtay 22. HD, E. 2016/16541).
32. Gemi adamlarında dinlenme süresi nedir?
Yirmi dört saatte en az on, yedi günde en az yetmiş yedi saattir (Yargıtay 9. HD, E. 2025/8298).
33. Gemi adamının dinlenmesi bölünebilir mi?
Altı saatten az olmamak koşuluyla ikiye bölünebilir; aradaki süre on dört saati geçemez (Yargıtay 9. HD, E. 2022/9369).
34. Gemi adamında fazla mesai nasıl belirlenir?
İş başında veya vardiyada geçen süre günlük sekiz ya da haftalık kırk sekiz saati aşarsa fazla çalışma vardır (Yargıtay 9. HD, E. 2016/28477).
35. Vahta usulünde dinlenme izni yıllık izin sayılır mı?
Sayılmaz. Yıllık izin ayrıca kullandırılmazsa yıllık izin ücreti alacağı doğar (Yargıtay 9. HD, E. 2024/11375).
36. 24 saat çalışıp 24 saat dinlenme düzeninde fazla mesai var mı?
Nöbet içindeki fiilî çalışma belirlenir; uyku imkânı varsa on, yoksa dört saat ara dinlenmesi düşülür (Yargıtay 9. HD, E. 2026/1327).
37. Fazla mesaiyi nasıl ispatlarım?
Vardiya çizelgesi, puantaj, kart ve turnike kayıtları, mesajlar ve aynı vardiyada çalışmış tanıklarla ispatlanır (Yargıtay 9. HD, E. 2023/6459).
38. İspat yükü kimdedir?
Fazla çalışma yaptığını iddia eden işçidedir (Yargıtay 9. HD, E. 2023/6459).
39. Tanık beyanı yeterli mi?
Aynı yerde çalışan tanıkların görgüye dayalı anlatımları esas alınabilir (Yargıtay 22. HD, E. 2016/11914). Mahkeme hakkaniyet indirimi uygulayabilir.
40. İmzaladığım bordroda fazla mesai yoksa ne olur?
İmzalı bordro aleyhinize delil olabilir; bordroda tahakkuk varsa yazılı belgeyle, yoksa tanıkla ispat yapılır.
41. Fazla mesai alacağında zamanaşımı ne kadar?
Beş yıldır (İK m. 32).
42. Dava açmadan önce arabuluculuk zorunlu mu?
Zorunludur; arabulucuya başvuru dava şartıdır (7036 s.K. m. 3).
43. Arabuluculuk sırasında zamanaşımı işler mi?
İşlemez. Başvurudan son tutanağa kadar zamanaşımı durur (7036 s.K. m. 3/17).
44. Dava hangi mahkemede açılır?
İş mahkemesinde; davalının yerleşim yeri ya da işin yapıldığı yer mahkemesi yetkilidir (7036 s.K. m. 5, m. 6).
45. İşveren yılda en fazla kaç saat fazla mesai yaptırabilir?
İki yüz yetmiş saat (İK m. 41).
46. Fazla mesai için onayım gerekir mi?
Gerekir. Fazla saatlerle çalışmak için işçinin onayının alınması zorunludur (İK m. 41).
47. Fazla mesai yerine izin kullanabilir miyim?
Kullanabilirsiniz; her fazla saat için bir saat otuz dakika serbest zaman, altı ay içinde ve ücret kesintisiz kullandırılır (İK m. 41).
48. Dinlenme ihlalini şikâyet ettim, işten çıkarıldım, ne olur?
İş güvencesi kapsamındaysanız işe iade, değilseniz kötüniyet tazminatı talep edebilirsiniz (İK m. 17/6, m. 18).
49. Kısmi süreli çalışanlar için de on bir saat kuralı geçerli mi?
Postalar hâlinde çalışan her işçi için geçerlidir; çalışma süresinin kısalığı kuralın uygulanmasını engellemez (İK m. 69/son).
50. Vardiya çizelgesi uygun ama fiilen erken çağrılıyorum, hangisi esas alınır?
Fiilî çalışma esas alınır. Giriş-çıkış kayıtları ve tanıklar çizelgeyle çelişiyorsa mahkeme fiilî duruma göre hesap yapar.
Sonuç
İki vardiya arasında işçinin kesintisiz en az on bir saat dinlendirilmesi İş Kanunu m. 69’un açık emridir. Vardiyasız işlerde yirmi dört saatte on iki saat dinlenme, gemi adamlarında yirmi dört saatte on saat, toplu iş sözleşmelerinde ise on altı ve on altı buçuk saatlik süreler uygulamada karşılaşılan ölçülerdir.
Yargıtay, dinlenme hakkının ihlalini tek başına fazla mesai saymamakta; ancak erken çağırma nedeniyle yirmi dört saatlik dilimde on bir saati, gece vardiyasında yedi buçuk saati aşan çalışmaları haftalık kırk beş saatten bağımsız olarak fazla çalışma kabul etmektedir. Bu ücretin ödenmemesi, sürekli gece vardiyası ve tek taraflı gece vardiyasına alma, işçiye haklı fesih ve kıdem tazminatı imkânı verir.
Vardiya çizelgeleri, giriş-çıkış kayıtları ve toplu iş sözleşmesi metni dosyanın sonucunu belirler. Beş yıllık zamanaşımı ve zorunlu arabuluculuk dikkate alınmadığında hak kaybı yaşanabilir; somut durumunuz için değerlendirme yapılması gerekir, iletişime geçebilirsiniz.
Kaynakça
Mevzuat
4857 sayılı İş Kanunu m. 24 (işçinin haklı nedenle derhal fesih hakkı), m. 26 (fesih hakkını kullanma süresi), m. 32 (ücret ve zamanaşımı), m. 41 (fazla çalışma ücreti), m. 46 (hafta tatili), m. 63 (çalışma süresi), m. 68 (ara dinlenmesi), m. 69 (gece süresi ve gece çalışmaları, posta değişiminde dinlenme), m. 76 (yönetmelikler), Ek m. 3 (zamanaşımı süresi).
7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m. 3 (dava şartı olarak arabuluculuk), m. 5 (görev), m. 6 (yetki).
İş Kanununa İlişkin Çalışma Süreleri Yönetmeliği m. 3, m. 4.
Postalar Hâlinde İşçi Çalıştırılarak Yürütülen İşlerde Çalışmalara İlişkin Özel Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik m. 7, m. 8.
Yargı kararları
Aşağıdaki kararların tam metnine Yargıtay Karar Arama üzerinden esas ve karar numarasıyla ulaşılabilir.
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E. 2026/1327, K. 2026/1994, T. 05.03.2026.
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E. 2025/8298, K. 2025/10446, T. 29.12.2025.
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E. 2025/452, K. 2025/3472, T. 17.04.2025.
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E. 2024/13963, K. 2025/1135, T. 05.02.2025.
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E. 2024/13965, K. 2025/1136, T. 05.02.2025.
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E. 2024/11375, K. 2024/16222, T. 17.12.2024.
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E. 2024/10889, K. 2024/12296, T. 23.09.2024.
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E. 2023/6459, K. 2023/9067, T. 14.06.2023.
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E. 2022/16457, K. 2023/169, T. 10.01.2023.
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E. 2022/9369, K. 2022/13978, T. 01.11.2022.
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E. 2022/7332, K. 2022/8041, T. 20.06.2022.
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E. 2021/7759, K. 2021/12375, T. 21.09.2021.
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E. 2020/5051, K. 2021/3080, T. 02.02.2021.
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E. 2016/28477, K. 2021/1963, T. 21.01.2021.
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E. 2016/35025, K. 2020/17278, T. 07.12.2020.
Yargıtay 22. Hukuk Dairesi, E. 2017/24339, K. 2019/18396, T. 08.10.2019.
Yargıtay 22. Hukuk Dairesi, E. 2016/20559, K. 2019/18252, T. 03.10.2019.
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E. 2016/2310, K. 2019/807, T. 27.06.2019.
Yargıtay 22. Hukuk Dairesi, E. 2016/16541, K. 2019/14080, T. 25.06.2019.
Yargıtay 22. Hukuk Dairesi, E. 2016/11914, K. 2019/10031, T. 08.05.2019.
Yargıtay 22. Hukuk Dairesi, E. 2015/32303, K. 2018/11748, T. 14.05.2018.
Yargıtay 22. Hukuk Dairesi, E. 2017/9315, K. 2018/931, T. 22.01.2018.
Yargıtay 22. Hukuk Dairesi, E. 2017/9668, K. 2018/128, T. 16.01.2018.
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E. 2014/19748, K. 2015/32352, T. 16.11.2015.
Yargıtay 22. Hukuk Dairesi, E. 2014/26528, K. 2015/22813, T. 01.07.2015.
Yargıtay 22. Hukuk Dairesi, E. 2013/20764, K. 2014/31008, T. 11.11.2014.
Yargıtay 22. Hukuk Dairesi, E. 2013/8874, K. 2014/9734, T. 24.04.2014.
Yargıtay 22. Hukuk Dairesi, E. 2012/24118, K. 2013/13671, T. 06.06.2013.
Yargıtay 22. Hukuk Dairesi, E. 2013/5633, K. 2013/9358, T. 02.05.2013.
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E. 2009/35586, K. 2012/880, T. 19.01.2012.
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E. 2008/17161, K. 2010/3983, T. 18.02.2010.
Doktrin ve akademik kaynaklar
İş hukuku eserlerinde çalışma süreleri, gece çalışması ve postalar hâlinde çalışmaya ilişkin bölümler.
Dinlenme hakkının niteliği, günlük ve haftalık dinlenme süreleri ile fazla çalışma ilişkisini ele alan makaleler.
Vardiyalı çalışma düzenlerinin iş sağlığı ve güvenliği boyutunu inceleyen akademik çalışmalar.
Gemi adamları ve vahta usulü çalışmada çalışma ve dinlenme sürelerine ilişkin doktrin çalışmaları.
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır, hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Her dosyanın kendine özgü koşulları vardır; karar vermeden önce bir avukata danışılması gerekir.
