Önalım davası, paylı mülkiyetteki bir taşınmazda paydaşlardan biri payını üçüncü kişiye sattığında, diğer paydaşın o payı alıcının elinden alıp kendi adına tescil ettirmek için açtığı davadır. Halk arasında şufa davası da denir. 25 Aralık 2025’te yürürlüğe giren 7571 sayılı Kanunla süre ve bedel kuralları değişti, Anayasa Mahkemesi de yeni bedel kuralını 6 Ağustos 2027’den geçerli olmak üzere iptal etti. Bu yüzden 2026’da açılacak bir dosyada eski makalelerdeki bilgilerle hareket etmek doğrudan hak kaybına yol açabilir.
Aşağıda önalım hakkının şartlarını, hangi satışlarda kullanılamadığını, satış tarihine göre değişen süreleri, depo edilecek bedelin nasıl hesaplandığını, bedelde muvazaa ve fiili taksim savunmalarını, sözleşmeden doğan önalım hakkını ve bir dilekçe şablonunu bulacaksınız. Sonda 50 soruluk bir bölüm var.

Önalım davası nedir?
Önalım davası, paylı mülkiyette satılan payı, alıcının ödediği koşullarla kendi adına geçirmek isteyen paydaşın alıcıya karşı açtığı tapu iptali ve tescil davasıdır. Dayanağı Türk Medeni Kanunu m. 732-734’tür. Hak yalnızca dava yoluyla kullanılır; noter ihtarı ya da tapuya dilekçe vermek tek başına sonuç doğurmaz.
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 732 kuralı tek cümlede koyar: “Paylı mülkiyette bir paydaşın taşınmaz üzerindeki payını tamamen veya kısmen üçüncü kişiye satması hâlinde, diğer paydaşlar önalım hakkını kullanabilirler.” Amaç, paydaşlar arasına istemedikleri bir yabancının girmesini önlemektir. Hukuk Genel Kurulu bu hakkı “yenilik doğuran inşa-i bir haktır” diye nitelendirmiştir (Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 02.05.1990 tarihli, E. 1990/110, K. 1990/268 sayılı karar). Yani hak sahibi tek taraflı iradesiyle, mahkeme kararı aracılığıyla alıcının yerine geçer.
Yargıtay’ın yerleşik tanımı da aynı yöndedir: hak paylı mülkiyet kurulduğu anda doğar, satış yapılınca kullanılabilir hâle gelir (Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, 20.09.2022 tarihli, E. 2021/3099, K. 2022/5327 sayılı karar). Satıştan önce hakkın varlığı soyuttur; satışla birlikte süre işlemeye başlar ve hak sahibinin önüne somut bir dava hakkı çıkar.
Bir terim karışıklığına da değinmek gerekiyor. Arama motorunda öne alım yazanların bir kısmı, duruşma gününün öne çekilmesi için verilen dilekçeyi arıyor; bu yazıdaki önalım ise taşınmaz payını satın alma önceliğidir ve o usul işlemiyle hiçbir bağı yoktur.
Yasal önalım hakkı ile sözleşmeden doğan önalım hakkı arasındaki fark
Yasal önalım hakkı kanundan doğar ve yalnızca paylı mülkiyette paydaşlara tanınır. Sözleşmeden doğan önalım hakkı ise taşınmaz maliki ile herhangi bir kişi arasında yazılı sözleşmeyle kurulur; tapuya şerh edilirse her malike karşı ileri sürülebilir. İkisinin süre, bedel ve davalı bakımından kuralları farklılaşır.
Yasal hak için ayrıca bir işlem yapmanız gerekmez; paydaş olmanız yeter. Sözleşmeden doğan hak için ise Türk Borçlar Kanunu m. 237 yazılı şekli şart koşar: “Önalım sözleşmesinin geçerliliği, yazılı şekilde yapılmış olmasına bağlıdır.” Örneğin bir kiracı, kira sözleşmesine koydurduğu bir maddeyle taşınmaz satılırsa önce kendisine teklif edilmesini isteyebilir. Bu hak tapuya şerh edilmemişse yalnız sözleşmenin tarafını bağlar. Ayrıntılı karşılaştırma aşağıda sözleşmeden doğan önalım bölümünde.
Önalım hakkının şartları
Önalım hakkı için beş şart birlikte aranır: taşınmaz paylı mülkiyette olmalı, pay üçüncü kişiye satılmalı, işlem gerçek bir satış olmalı, taşınmaz paydaşlar arasında fiilen taksim edilmemiş olmalı ve dava hak düşürücü süre içinde açılmalıdır. Bunlara ek olarak hak sahibinin önceden feragat etmemiş olması gerekir.
Paylı mülkiyet bulunmalı
Paylı mülkiyet, birden çok kişinin bölünmemiş bir şeyin tamamına belli paylarla malik olmasıdır (TMK m. 688). Tapuda 1/4 hisse ya da 352/3516 pay gibi kayıtlar paylı mülkiyeti gösterir. Halk arasında hisseli tapu denen durum budur. Her paydaş kendi payını diğerlerinin iznini almadan satabilir; TMK m. 688’e göre pay devredilebilir, rehnedilebilir ve alacaklılar tarafından haczettirilebilir. Önalım hakkı satışı engellemez, yalnız satıştan sonra alıcının yerine geçme imkânı verir. Elbirliği mülkiyetinde, örneğin mirasçılar adına intikal yapılmamış terekede, paylar ayrı ayrı satılamadığı için yasal önalım hakkı da bu biçimde doğmaz. Mirasçılar arasındaki durumu, intikalin hangi tarihte yapıldığına göre değişen sonuçlarıyla miras yoluyla geçen payda önalım hakkı yazısında ayrıca işledim.
Pay üçüncü kişiye satılmalı
Satışın taşınmazda daha önce paydaş olmayan birine yapılması gerekir. Paydaş, kanunun anladığı anlamda üçüncü kişi sayılmaz. Yargıtay’ın ifadesiyle “Önalım davasının davalısı önalım hakkına ilişkin taşınmazdaki payı satın almadan önce o taşınmazda paydaş ise bu paydaş hakkında önalım hakkı kullanılamaz.” (Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, 20.09.2022 tarihli, E. 2021/3099, K. 2022/5327 sayılı karar). Bu nedenle bir yabancı önce küçük bir pay alıp paydaş olur, ardından büyük payı alırsa ikinci satış bakımından da tartışma çıkar; ilk edinimin gerçek bir satış mı yoksa bağış mı olduğu belirleyici hâle gelir.
İşlem gerçek bir satış olmalı
Bağış, trampa, mirasın paylaşımı gibi satış olmayan temliklerde önalım hakkı doğmaz. Yargıtay’ın ifadesiyle “Satış dışındaki temliklerde önalım hakkının kullanılması mümkün değildir.” (Yargıtay 14. Hukuk Dairesi, 17.01.2014 tarihli, E. 2013/11108, K. 2014/757 sayılı karar). Ancak tapuda bağış gibi gösterilen işlem gerçekte satışsa paydaş muvazaa iddiasında bulunabilir. Aile içi devirlerde ise 27.03.1957 tarihli ve 12/2 sayılı İçtihadı Birleştirme Kararı devreye girer; bu konu aşağıda ayrı bir başlıkta.
Taşınmaz fiilen taksim edilmemiş olmalı
Paydaşlar taşınmazı yıllardır belirli bölümleriyle ayrı ayrı kullanıyorsa, yani eylemli bir paylaşım varsa, önalım hakkı ileri sürülemez. Bu savunmanın ayrıntısı aşağıda fiili taksim başlığında. Ortaklığın resmî yollarla sona erdirilmesi ise ayrı bir davadır; aynen taksimin şartlarını ortaklığın giderilmesinde aynen taksim ve muhdesat yazısında bulabilirsiniz.
Hak süresi içinde kullanılmalı ve feragat bulunmamalı
Dava, noter bildiriminden itibaren üç ay ve her hâlde satıştan itibaren bir yıl içinde açılmalıdır (25.12.2025 öncesi satışlarda iki yıl). Paydaş önalım hakkından resmî şekilde feragat etmiş ve bu tapuya şerh edilmişse ya da belirli satış için yazılı vazgeçme vermişse dava açamaz.
Önalım hakkının kullanılamadığı hâller
Önalım hakkı cebrî artırmayla yapılan satışlarda, 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu kapsamındaki satışlarda, paydaşa yapılan satışta, bağış ve trampa gibi satış olmayan devirlerde, fiili taksim bulunan taşınmazda ve kat mülkiyeti ya da kat irtifakı kurulmuş taşınmazda bağımsız bölümün veya arsa payının satışında kullanılamaz.
7571 sayılı Kanunla yeniden yazılan TMK m. 733/1 şöyledir: “8/9/1983 tarihli ve 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu kapsamında yapılan satışlar ile cebrî artırmayla satışlarda önalım hakkı kullanılamaz.” İcra dairesinin yaptığı ihaleyle pay alan kişiye karşı önalım davası açılamaz. Ortaklığın giderilmesi davası sonucunda yapılan satışlarda da durum çoğu zaman tartışma konusu olur; Hukuk Genel Kurulu, ihalede taşınmazın tamamı davacı ve müştereklerinde kaldığı bir olayda, yabancıyı çıkarma amacının zaten gerçekleştiğini kabul ederek şufa davasının reddini yerinde bulmuştur (Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 02.05.1990 tarihli, E. 1990/110, K. 1990/268 sayılı karar).
Kat mülkiyetinde kural 634 sayılı Kat Mülkiyeti Kanunu m. 8’dedir: bağımsız bölümün ya da kat irtifakı bağlanmış arsa payının satılmasında diğer kat maliklerinin önalım hakkı yoktur. Buna karşılık tek bir dairenin paydaşlarından biri kendi payını başkasına satarsa, o dairenin öteki paydaşları önalım hakkını kullanabilir. Örneğin iki kardeş adına yarı yarıya kayıtlı bir dairede kardeşlerden biri payını yabancıya satarsa diğeri dava açabilir; ama apartmandaki komşu daire sahibi açamaz.
Tarım arazilerinde ayrı bir katman vardır. 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu m. 8 uyarınca tarım arazileri belirlenen büyüklüklerin altında hisselendirilemez ve pay ve paydaş adedi artırılamaz. Bu sınırlama, satışın tapuda nasıl yapılabildiğini etkilediği için tarla ve bağ niteliğindeki taşınmazlarda önalım dosyası açmadan önce tapu kaydının ve imar durumunun ayrıca incelenmesi gerekir.
7571 sayılı Kanunla önalım davasında ne değişti?
25.12.2025’te yürürlüğe giren 7571 sayılı Kanun üç değişiklik yaptı: her hâlde işleyen süreyi iki yıldan bir yıla indirdi, önalım hakkının kullanılamadığı satışları yeniden yazdı ve depo edilecek bedeli satış bedelinden payın rayiç bedeline çevirdi. Süre değişikliği yalnız yeni satışlara, bedel değişikliği açılmış davalara da uygulanır.
Geçiş hükmü TMK’ya eklenen geçici 1. maddededir. Birinci fıkra: “Bu maddeyi ihdas eden Kanunla 4721 sayılı Kanunun 733 üncü maddesinde yapılan değişiklikler, bu değişikliklerin yürürlüğe girdiği tarihten önce yapılmış olan satışlar bakımından uygulanmaz.” İkinci fıkra ise bedel kuralı için tersini söyler: değişiklikler “bu değişikliklerin yürürlüğe girdiği tarihten önce açılmış olan davalar hakkında da uygulanır.”
| Konu | 25.12.2025 öncesi | 25.12.2025 sonrası | Geçiş |
|---|---|---|---|
| Her hâlde işleyen süre (m. 733/4) | Satıştan itibaren iki yıl | Satıştan itibaren bir yıl | Satış tarihine bakılır |
| Bildirimden itibaren süre | Üç ay | Üç ay | Değişmedi |
| Kullanılamayan satışlar (m. 733/1) | Eski metin | 2886 sayılı Kanun kapsamı ve cebrî artırma | Satış tarihine bakılır |
| Depo edilecek bedel (m. 734/2) | Satış bedeli ile harç ve giderler | Rayiç bedel ile alıcıya düşen tapu giderleri | Açılmış davalara da uygulanır; 6.8.2027’de iptal yürürlüğe girer |
Önalım davasında süreler
Önalım hakkı, satışın noter aracılığıyla hak sahibine bildirildiği tarihten itibaren üç ay ve her hâlde satıştan itibaren bir yıl geçmekle düşer. 25.12.2025’ten önce yapılan satışlarda ikinci sınır iki yıldır. Satışı tanıktan, komşudan ya da e-Devletten öğrenmek üç aylık süreyi başlatmaz; süre yalnız noter bildirimiyle işler.
TMK m. 733/4’ün bugünkü metni: “Önalım hakkı, satışın hak sahibine bildirildiği tarihin üzerinden üç ay ve her hâlde satışın üzerinden bir yıl geçmekle düşer.” Bildirimi alıcı da satıcı da yapabilir (m. 733/3). Yargıtay, Hukuk Genel Kurulu’nun 21.09.2005 tarihli kararına dayanarak sürenin “öğrenme ile değil bildirimle” başladığını tekrar tekrar vurgulamıştır: “Hak sahibinin noter bildirimi dışında bir şekilde satışı öğrendiği ileri sürülerek hak düşürücü sürenin başlatılması olanaklı değildir.” (Yargıtay 14. Hukuk Dairesi, 04.11.2014 tarihli, E. 2014/7344, K. 2014/12294 sayılı karar).
Bildirim yapılmamışsa ikinci sınır devreye girer. Eski metin döneminde Yargıtay şöyle demişti: “Noter aracılılığıyla bildirimde bulunulmamışsa iki yıllık hak düşürücü süre içerisinde önalım hakkına dayanılarak tapu iptali ve tescil istenebilir.” (Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, 27.10.2021 tarihli, E. 2021/678, K. 2021/2389 sayılı karar). 25.12.2025 ve sonrasındaki satışlarda bu sınır bir yıldır. Yargıtay’a göre satış, mülkiyetin tapu kütüğüne tescil edilmesiyle geçerlilik ve aleniyet kazanır; bu yüzden süre hesabında tescil tarihi esas alınır (Yargıtay 14. Hukuk Dairesi, 30.05.2017 tarihli, E. 2016/13684, K. 2017/4520 sayılı karar).

Süre hesabı örneği
Yalova’da dört kardeş adına eşit paylarla kayıtlı bir tarla düşünelim. Kardeşlerden biri 1/4 payını 10 Şubat 2026’da yabancı bir alıcıya satıyor. Alıcı satışı 2 Mart 2026’da noter aracılığıyla diğer üç kardeşe bildiriyor. Üç aylık süre 2 Haziran 2026’da dolar. Bildirim hiç yapılmasaydı her hâlde işleyen süre satıştan bir yıl sonra, 10 Şubat 2027’de dolacaktı. Aynı satış 10 Kasım 2025’te yapılmış olsaydı bu ikinci sınır iki yıl olurdu.
Süreler hak düşürücü niteliktedir; mahkeme taraflar ileri sürmese bile kendiliğinden gözetir. Bir günlük gecikme davanın tümden reddi demektir. Süre hesabı, bildirimin tebliğ tarihi ve tapu kaydı dosyanın kendi belgelerine göre değiştiği için kendi durumunuzu değerlendirmek isterseniz iletişime geçebilirsiniz.
Önalım davası kime karşı açılır?
Önalım davası, payı satın alan alıcıya karşı açılır; satıcı paydaş davalı değildir. TMK m. 734/1 bunu açıkça söyler. Davacı, satış tarihinde paydaş olan ve yargılama sonuna kadar paydaşlığını koruyan kişidir. Birden çok paydaş dava açarsa satılan paydan eşit oranda yararlanırlar.
Kanun metni kısadır: “Önalım hakkı, alıcıya karşı dava açılarak kullanılır.” Satıcıyı davaya katmak gerekmez; ancak tanık olarak dinlenmesi ya da bedelde muvazaa iddiasında bilgi vermesi istenebilir. Sözleşmeden doğan önalım hakkında durum farklıdır; hak şerh edilmemişse dava satıcıya karşı açılır (TBK m. 242).
Davacının paydaşlığı yargılama sonuna kadar sürmeli
Önalım hakkı paya bağlıdır. Yargıtay’a göre “davacının paydaşlığının yargılamanın sonuna kadar devam etmesi gerekir.” (Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, 28.04.2022 tarihli, E. 2022/301, K. 2022/3247 sayılı karar). Dava sürerken kendi payını satan, payı icradan satılan ya da ortaklığın giderilmesi sonucunda paydaşlığı sona eren davacının davası reddedilir.
Birden fazla paydaşın dava açması
Dört paydaşlı bir taşınmazda iki paydaş ayrı ayrı dava açarsa ne olur? 11.06.1947 tarihli içtihadı birleştirme kararına göre “önalım hakkını kullanan paydaşlar pay oranları ne olursa olsun önalım hakkına konu paydan eşit oranda yararlanırlar.” (Yargıtay 14. Hukuk Dairesi, 07.01.2020 tarihli, E. 2019/1361, K. 2020/140 sayılı karar). Aynı satışa ilişkin davaların birleştirilmesi gerekir. Payı 1/100 olan paydaş ile 1/2 olan paydaş satılan payı yarı yarıya alır.
Dava sırasında alıcı payı başkasına devrederse
Dava açıldıktan sonra alıcı payı dördüncü bir kişiye satarsa 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 125 uygulanır. Davacı ya davaya payı devralan kişiye karşı devam eder ya da davayı devreden alıcıya karşı tazminat davasına dönüştürür. Davaya sonradan kişi katmanın genel kurallarını dahili davalı yazısında bulabilirsiniz.
Görevli ve yetkili mahkeme, harç ve arabuluculuk
Önalım davasında görevli mahkeme asliye hukuk mahkemesidir; yetkili mahkeme taşınmazın bulunduğu yer mahkemesidir ve bu yetki kesindir. Dava nispi harca tabidir ve harç tapuda gösterilen satış bedeli üzerinden hesaplanır. Önalım davası, arabuluculuğun dava şartı olduğu uyuşmazlıklar arasında sayılmamıştır; doğrudan mahkemeye başvurulur.
Görev, 6100 sayılı HMK m. 2’den çıkar: malvarlığı haklarına ilişkin davalarda, aksine düzenleme yoksa asliye hukuk mahkemesi görevlidir. Yetki ise HMK m. 12/1 ile belirlenir; ayni hak sahipliğinde değişikliğe yol açabilecek davalarda “taşınmazın bulunduğu yer mahkemesi kesin yetkilidir.” Yalova’daki bir taşınmaz için İstanbul’da oturan paydaş da davayı Yalova’da açmak zorundadır.
Harç konusunda Yargıtay şöyle demiştir: “Önalım hakkına dayalı tapu iptali ve tescil davasında dava değeri tapuda gösterilen satış bedeli olduğundan mahkemece bu bedel üzerinden eksik harç tamamlattırılarak yargılamaya devam edilmesi gerekirken harç tamamlanmadan hüküm kurulması doğru görülmemiştir.” (Yargıtay 14. Hukuk Dairesi, 12.04.2021 tarihli, E. 2021/923, K. 2021/2680 sayılı karar). Rayiç bedel kuralı sonrasında kesinlik sınırının rayiç değere göre belirlenmesi gerektiği de kabul edilmiştir (Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, 09.02.2026 tarihli, E. 2025/2791, K. 2026/697 sayılı karar). Vekâlet ücretinin hesabında ise avukatlık asgari ücret tarifesi uygulanır.
Arabuluculuk bakımından 6325 sayılı Kanun m. 18/B’nin saydığı uyuşmazlıklar kira, ortaklığın giderilmesi, kat mülkiyeti ve komşu hakkıdır. Önalım davası bu listede yer almaz. Aynı taşınmazda ortaklığın giderilmesi de istenecekse o talep için arabulucuya başvurmak zorunludur.
Önalım bedeli: satış bedelinden rayiç bedele
Önalım bedeli bugün, payın hâkimin belirlediği rayiç bedeli ile alıcıya düşen tapu giderlerinden oluşur. Bu kural 25.12.2025’te başladı ve açılmış davalara da uygulanıyor. Rayiç değer, yeni davalarda dava tarihine, o tarihte derdest olan davalarda 25.12.2025 tarihine göre belirleniyor. Bedel kesin sürede nakden yatırılmazsa tescil kararı verilemez.
7571 sayılı Kanunla değişen TMK m. 734/2’nin ilk cümlesi: “Dava konusu payın rayiç bedeli hâkim tarafından gecikmeksizin belirlenir.” İkinci cümle depo yükümlülüğünü koyar; üçüncü cümle yaptırımı: “Bu yükümlülük, verilen kesin süre içinde yerine getirilmezse önalım hakkı sahibi adına payın tesciline karar verilemez.” Yatırılan para bankada nemalandırılır ve hüküm kesinleşince nemalarıyla birlikte alıcıya ödenir.
Eski kural: tapudaki satış bedeli
Değişiklikten önce Yargıtay’ın yerleşik görüşü şuydu: “Önalım bedeli TMK’nın 734. maddesi gereğince tapuda gösterilen satış bedeli ile davalı tarafından ödenen harç ve masrafların toplamından ibarettir.” (Yargıtay 14. Hukuk Dairesi, 07.11.2019 tarihli, E. 2019/1876, K. 2019/7481 sayılı karar). Bu kural, tapuda düşük bedel gösterilen satışlarda önalım hakkı sahibine büyük avantaj sağlıyordu. Kanun koyucu rayiç bedele geçişle bu avantajı kaldırmayı amaçladı.
Rayiç değer hangi tarihe göre belirlenir?
Kanun bu soruyu cevapsız bıraktı. Yargıtay 7. Hukuk Dairesi bunu açıkça tespit etti: “Kanun koyucu anılan değişiklikte, ön alım davalarında önalım hakkına konu payın rayiç değerinin hangi tarih esas alınarak belirleneceği hususunda bir düzenlemeye yer vermemiş, bu tarihin belirlenmesini uygulamaya bırakmıştır.” Daire boşluğu şöyle doldurdu: “değişikliğin yürürlüğe girdiği tarihten sonra açılacak davalar bakımından dava tarihinin, değişikliğin yürürlüğe girdiği tarihten önce açılmış ve bu tarihte derdest davalar bakımından ise değişikliğin yürürlüğe girdiği tarihin esas alınması kanunun amacına ve hukukun genel prensiplerine uygun olacaktır.” (Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, 19.02.2026 tarihli, E. 2025/4024, K. 2026/885 sayılı karar).
Aynı kararda pratik bir sorun da çözüldü: eski kurala göre bedel yatırılmış derdest davalarda, yeni bedel daha yüksekse önce yatırılan bedel mahsup edilip yalnız fark yatırılır. Hukuk Genel Kurulu da geçici 1. maddenin ikinci fıkrası gereğince yeni kuralın derdest davalarda uygulanacağını kabul etmiştir (Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 01.04.2026 tarihli, E. 2025/216, K. 2026/195 sayılı karar).
Sayısal örnek
Yukarıdaki tarla örneğine dönelim. Tapuda 1/4 pay için 400.000 TL satış bedeli gösterilmiş olsun ve alıcının ödediği tapu gideri 8.000 TL olsun. Dava 15 Nisan 2026’da açılıyor. Bilirkişi heyeti payın dava tarihindeki rayiç değerini 620.000 TL buluyor. Eski kurala göre 408.000 TL yatırılacaktı; bugünkü kurala göre 628.000 TL yatırılması gerekir. Aradaki 220.000 TL fark, davayı açmadan önce hesaplanması gereken asıl risktir. Bilirkişi değeri tahminin üstünde çıkarsa ve hak sahibi parayı kesin sürede yatıramazsa tescil kararı verilemez; dava ret ile sonuçlanır ve yargılama giderleri davacıya kalır.

Rayiç değer keşif ve bilirkişi raporuyla bulunduğu için davacı, davayı açarken ne kadar ödeyeceğini kesin bilemez. Bu belirsizlik, rakamın dosyadaki emsal satışlara ve taşınmazın imar durumuna göre değişmesinden kaynaklanır. Kendi dosyanızda bedel riskini ölçmek isterseniz bir avukata danışmanız gerekir.
Anayasa Mahkemesinin iptal kararı ve 6 Ağustos 2027 sonrası
Anayasa Mahkemesi 16.07.2026 tarihli kararıyla TMK m. 734/2’nin tamamını ve geçici 1. maddenin ikinci fıkrasını iptal etti. Karar 6 Kasım 2026’da Resmî Gazete’de yayımlandı; iptal dokuz ay sonra, 6 Ağustos 2027’de yürürlüğe girecek. O tarihe kadar rayiç bedel kuralı uygulanmaya devam ediyor.
Kararın künyesi: Anayasa Mahkemesi, 16.07.2026 tarihli, E. 2026/23, K. 2026/162 sayılı karar. İtiraz yoluna başvuran mahkemelerin ilki Yalova 2. Asliye Hukuk Mahkemesidir; toplam on üç mahkeme ve milletvekillerinin iptal davası birleştirildi. Mahkeme gerekçesinde önalım hakkının satış koşullarının aynen üstlenilmesine dayandığını vurguladı: “Bu itibarla yasal ön alım bedelinin paydaş ile üçüncü kişi alıcı arasında kararlaştırılan satış bedeli olmaması hâlinde ön alım hakkına konu satış sözleşmesinin şartları değişerek farklı bir satış ilişkisine dönüşeceği açıktır.” Rayiç bedel kuralı oyçokluğuyla iptal edildi; dört üye karşıoy kullandı. Yürürlüğün durdurulması talebi reddedildi.
Mahkeme belirsizliği de gerekçeye koydu: “Zira ön alım hakkı sahibinin ne kadar bedel ödeyeceği ancak yargılamanın sonunda belirli hâle gelmektedir.” Aynı kararda, değişiklikten önceki satış bedeli kuralının daha önce Anayasa’ya aykırı görülmediği de hatırlatıldı (AYM, E.2023/77, K.2023/190, 8/11/2023).
6 Ağustos 2027’den sonra hangi bedel yatırılacak?
Bu sorunun bugün net bir cevabı yok. İptal, ikinci fıkranın tamamını kapsıyor; yani hem rayiç bedel hem de kesin sürede nakden depo yükümlülüğü metinden çıkıyor. Kanun koyucu dokuz aylık süre içinde yeni bir düzenleme yapmazsa mahkemeler boşluğu içtihatla dolduracak. Anayasa Mahkemesinin satış bedeline dönük gerekçesi bir yön gösterse de hangi kuralın uygulanacağını kesin söylemek mümkün değil. Bu arada açılacak davalarda rayiç bedelin dava tarihine göre belirlenmesi ve kesin sürede yatırılması gerekiyor.
Pratik bir sonuç da var: dava 2027 yazına sarkacaksa, bedel kuralının yargılama sırasında yeniden değişebileceğini hesaba katmak gerekir. Davayı ertelemek bir seçenek değildir; çünkü bir yıllık ve üç aylık süreler bu belirsizlikten bağımsız işlemeye devam eder.
Bedelde muvazaa ve bağış görünümlü satış
Bedelde muvazaa, tapuda gösterilen satış bedelinin gerçek bedelden farklı yazılmasıdır. Bedel önalımı caydırmak için yüksek gösterilmişse davacı gerçek bedeli her türlü delille ispatlayabilir. Alıcı ise işlemin tarafı olduğu için kendi muvazaasına dayanamaz. Bağış görünümlü satışta da üçüncü kişi konumundaki paydaş muvazaa iddia edebilir.
Klasik görüşe göre “Davalı tapuda yapılan işlemin tarafı olduğundan bedelde muvazaa yapıldığı savunmasında bulunamaz.” (Yargıtay 14. Hukuk Dairesi, 07.11.2019 tarihli, E. 2019/1876, K. 2019/7481 sayılı karar). Davacı tarafın iddiası ise ispat yükü taşır: “Davacı, önalım bedelinin tapuda gösterilen değerden az olduğunu ileri sürerek bedelde muvazaa iddiasında bulunması halinde bu iddiasını kanıtlamalıdır.” (Yargıtay 14. Hukuk Dairesi, 16.06.2015 tarihli, E. 2014/12898, K. 2015/6717 sayılı karar).
Rayiç bedel kuralı uygulandığı sürece bedelde muvazaa tartışmasının önemi azaldı; çünkü mahkeme tapudaki rakama değil payın piyasa değerine bakıyor. Yine de dava 6 Ağustos 2027’den sonra sonuçlanacaksa ve bedel kuralı satış bedeline dönerse bu savunma yeniden önem kazanabilir. Bu nedenle dava dilekçesinde tapudaki bedelin gerçeği yansıtmadığı yönündeki iddiayı ve delilleri baştan saklı tutmak yararlı olur.
Bağış olarak gösterilen satış
Önalımdan kaçmanın yaygın yolu, satışı tapuda bağış olarak göstermektir. Davacı bu işlemin tarafı olmadığından muvazaayı tanık dahil her türlü delille ispatlayabilir. Yargıtay’a göre işlemin gerçekte satış olduğu anlaşılırsa “şayet satış bedeli kanıtlanabilirse bu bedel, yoksa keşfen bilirkişi aracılığı ile tapudaki işlem tarihinde saptanan bedel önalım bedeli olur.” (Yargıtay 6. Hukuk Dairesi, 07.12.2010 tarihli, E. 2010/7497, K. 2010/13374 sayılı karar). Mirasçıları devre dışı bırakmak için yapılan görünüşte satışlar ise farklı bir davanın konusudur; bunu muris muvazaası yazısında bulabilirsiniz.
Aile içi devirler: 1957 tarihli içtihadı birleştirme kararı
Paydaş payını eşine, çocuğuna ya da yakın akrabasına tapuda satış olarak devretse bile, gerçek amaç miras hukukuna ilişkin bir düşünce ya da bağışlamaysa önalım hakkı doğmaz. Yargıtay bunu 27.03.1957 tarihli ve 12/2 sayılı İçtihadı Birleştirme Kararına dayandırır ve “Önalım hakkı ancak gerçek satışlarda kullanılabileceğinden” der (Yargıtay 6. Hukuk Dairesi, 01.06.2010 tarihli, E. 2009/13857, K. 2010/6514 sayılı karar). O dosyada tapuda 4.000 TL gösterilen payın gerçek değerinin çok yüksek bulunması ve tanık beyanları, babadan oğula yapılan işlemin bağış olduğunu ortaya koymuştu.
Fiili taksim savunması
Fiili taksim, paydaşların taşınmazı resmî bir paylaşım olmadan, uzun süre ve çekişmesiz biçimde belirli bölümlerle ayrı ayrı kullanmasıdır. Fiili taksim kanıtlanırsa önalım hakkı kullanılamaz. Savunma davanın her aşamasında ileri sürülebilir; mahkeme taşınmaz başında keşif yapıp tanık dinleyerek eylemli kullanmayı araştırmak zorundadır.
Yargıtay’a göre önalım hakkı “taksim, bağışlama ve eylemli kullanma durumunun gerçekleşmesi halinde cereyan etmez.” Aynı kararda mahkemenin keşif yapmadan ve davalı tanıklarını dinlemeden hüküm kurması bozma sebebi sayılmış, 14.02.1951 tarihli ve 17/1 sayılı İçtihadı Birleştirme Kararına atıf yapılmıştır (Yargıtay 6. Hukuk Dairesi, 27.03.2013 tarihli, E. 2012/12518, K. 2013/5352 sayılı karar).
Somut olarak: üç paydaşlı bir bahçede her paydaş kendi bölümünü duvarla ayırmış, ayrı ağaç dikmiş, ayrı su saati bağlatmış ve yıllardır kimse diğerinin bölümüne karışmıyorsa fiili taksim savunması güçlüdür. Buna karşılık paydaşlardan biri taşınmazı tek başına kullanıyor, diğerleri itiraz ediyorsa fiili taksimden söz edilemez; böyle bir durumda paydaşlar arasında ecrimisil ve el atmanın önlenmesi tartışması gündeme gelir. Fiili taksim savunmasını yapan davalı bunu ispatla yükümlüdür.
Sözleşmeden doğan önalım hakkı
Sözleşmeden doğan önalım hakkı, taşınmaz malikinin bir kişiye yazılı sözleşmeyle tanıdığı satın alma önceliğidir. En çok on yıllık süre için kurulabilir ve tapuya şerh edilebilir. Şerh edilmişse her malike karşı ileri sürülür; şerh yoksa yalnız sözleşmenin tarafını bağlar ve yeni malike karşı tescil istenemez.
TMK m. 735/1: “Tapu kütüğüne şerh verilen sözleşmeden doğan önalım hakkı, şerhte belirtilen sürede ve belirtilen koşullara göre her malike karşı kullanılabilir.” Şerhin etkisi verildiği tarihten on yıl sonra sona erer. Hukuk Genel Kurulu’na göre bu hak kural olarak şahsidir; şerh ona herkese karşı ileri sürülebilme gücü kazandırır ve “Hakkın tapuya şerh edilmesi mal sahibinin taşınmazını satmasını engellemez.” (Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 26.02.2014 tarihli, E. 2013/494, K. 2014/153 sayılı karar).
Türk Borçlar Kanunu m. 240’a göre bu hak satışta ve ekonomik bakımdan satışa eşdeğer işlemlerde kullanılabilir; mirasın paylaşımında mirasçılardan birine özgüleme, cebrî artırma ve kamu hizmeti amacıyla edinme hâllerinde kullanılamaz. TBK m. 239 uyarınca aksine anlaşma yoksa hak devredilemez, ama miras yoluyla geçer.
Önalım hakkı, alım ve geri alım haklarıyla karıştırılmamalıdır. Alım hakkında hak sahibi, malikin bir satış yapmasını beklemeden taşınmazı satın alma yetkisine sahiptir; geri alım hakkında ise satıcı sattığı taşınmazı belirli koşullarla geri alır. Önalım hakkı ancak malik taşınmazı üçüncü kişiye sattığında işler. Şekil de farklıdır: alım ve geri alım sözleşmeleri resmî şekle, önalım sözleşmesi yazılı şekle tabidir (TBK m. 237). Üçü de TBK m. 238 uyarınca en çok on yıllık süre için kararlaştırılabilir.
Süre konusunda iki kanun arasındaki gerilim
Burada dikkat edilmesi gereken bir nokta var. TBK m. 242, sözleşmeden doğan önalım için bildirimden itibaren üç ay ve “her hâlde satışın yapılmasından başlayarak iki yıl” içinde dava açılmasını öngörür. TMK m. 735/4 ise yasal önalım hakkının kullanılmasına ilişkin hükümlerin sözleşmeden doğan önalım hakkında da uygulanacağını söyler; TMK m. 733/4 de artık bir yıldan söz ediyor. 7571 sayılı Kanun TBK m. 242’ye dokunmadı. Hangi sürenin uygulanacağı konusunda henüz yerleşmiş bir içtihat görmedim. Güvenli yol, kısa olan bir yıllık süreyi esas almaktır. Rayiç bedel kuralının sözleşmeden doğan önalıma uygulanıp uygulanmayacağı da tartışmalıdır; TMK m. 735/2 ve TBK m. 241 şerhte ya da sözleşmede belirtilen koşulları, bunlar yoksa üçüncü kişiye satıştaki koşulları esas alır.
Önalım hakkından feragat ve vazgeçme
Önalım hakkından genel feragat resmî şekilde yapılır ve tapu kütüğüne şerh verilir. Belirli bir satışta hakkı kullanmaktan vazgeçme ise yazılı şekle tabidir ve satıştan önce ya da sonra yapılabilir. Şekle uyulmadan verilen sözlü onay, paydaşın sonradan dava açmasını kural olarak engellemez.
TMK m. 733/2 iki farklı işlemi ayırır. Birincisi geleceğe dönük, tüm satışları kapsayan feragattir; noterde ya da tapu müdürlüğünde resmî şekilde yapılır ve şerh edilir. İkincisi tek bir satışa özgü vazgeçmedir; adi yazılı belge yeterlidir. Örneğin alıcı, satıştan önce diğer paydaşlardan satışa itiraz etmediklerini ve önalım haklarını kullanmayacaklarını yazan imzalı bir belge alırsa o satış bakımından dava riski büyük ölçüde ortadan kalkar.
Vazgeçme belgesi alınmamışsa paydaşın satışa sözlü olarak razı olması, satış sırasında tapuda bulunması ya da alıcıyla iyi ilişkiler içinde olması tek başına davayı engellemez. Ancak somut olayda davacının davranışı açıkça çelişkili ise mahkeme dürüstlük kuralına aykırılık değerlendirmesi yapabilir; bu değerlendirme dosyaya göre değişir.
İhtiyati tedbir ve tapuya şerh
Önalım davası açılırken, alıcının payı dava sırasında başkasına devretmesini önlemek için tapu kaydına ihtiyati tedbir konulmasını istemek mümkündür. Tedbir, HMK m. 389’daki şartlara bağlıdır ve mahkeme teminat isteyebilir. Tedbir konmazsa alıcı payı satabilir ve davacı HMK m. 125’teki seçimlik haklara başvurmak zorunda kalır.
HMK m. 389/1’e göre, mevcut durumda meydana gelebilecek bir değişme nedeniyle hakkın elde edilmesinin önemli ölçüde zorlaşacağından ya da tamamen imkânsız hâle geleceğinden endişe ediliyorsa tedbir kararı verilebilir. Önalım davaları ayni hakka ilişkin olduğundan bu şart çoğu zaman kolay gösterilir. Bölge adliye mahkemesinin, taşınmazın devri hâlinde hakkın elde edilmesinin imkânsızlaşacağı gerekçesiyle verilen tedbiri yerinde bulduğu bir dosya Yargıtay önüne de gelmiştir (Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, 24.01.2024 tarihli, E. 2023/129, K. 2024/455 sayılı karar).
Alıcı tarafındaysanız: riskler ve önlemler
Paylı bir taşınmazdan pay satın alan kişi, önalım davası riskini satıştan hemen sonra diğer paydaşlara noter aracılığıyla bildirim yaparak üç aylık süreyi başlatabilir. Mümkünse satıştan önce paydaşlardan yazılı vazgeçme belgesi almak en güvenli yoldur. Tapuda gerçek bedeli göstermek de sonraki tartışmaları azaltır.
Bildirim yapılmazsa alıcı bir yıl boyunca payını kaybetme riskiyle yaşar; bu sürede yaptığı masraflar ve değer artışı bakımından da belirsizlik sürer. Bildirimde satışın yapıldığı, satılan pay ve bedel açıkça yer almalıdır; sözleşmeden doğan önalım için TBK m. 241 de satışın yapıldığını ve içeriğini bildirmeyi şart koşar. Bildirimi yaptıktan sonra üç ay içinde dava açılmazsa hak düşer.
Alıcı ayrıca tapuda satış bedelini düşük göstermenin geçmişte önalım hakkı sahibine yaradığını, bugün ise rayiç bedel kuralı nedeniyle bunun önemini yitirdiğini bilmelidir. Yine de 6 Ağustos 2027’den sonra kuralın değişme ihtimali varken gerçek bedeli göstermek en az riskli yoldur. Kentsel dönüşüm alanındaki paylı taşınmazlarda ise ayrıca kentsel dönüşüm mevzuatının çoğunluk kararı kuralları devreye girer.
Önalım davası dilekçe örneği
Önalım davası dilekçesinde mahkeme adı, taraflar, taşınmazın ada ve parsel bilgisi, satış tarihi ve yevmiye numarası, varsa noter bildirim tarihi, davacının paydaşlığı, sürenin işlemediği, önalım bedelinin depo edileceği beyanı ve tapu iptali ile tescil talebi bulunmalıdır. İhtiyati tedbir talebi de aynı dilekçeye eklenebilir.
YALOVA NÖBETÇİ ASLİYE HUKUK MAHKEMESİNE
DAVACI: [Ad soyad, T.C. kimlik no, adres]
VEKİLİ: [Varsa]
DAVALI: [Payı satın alan kişi, adres]
KONU: Önalım hakkına dayalı tapu iptali ve tescil talebi ile ihtiyati tedbir istemi.
DAVA DEĞERİ: [Tapuda gösterilen satış bedeli] TL
AÇIKLAMALAR:
1. Yalova ili, [ilçe], [mahalle], [ada] ada [parsel] parsel sayılı taşınmazda [pay oranı] pay ile paydaşım.
2. Paydaşlardan [satıcı], [pay oranı] payını [satış tarihi] tarihinde [yevmiye no] yevmiye ile davalıya [bedel] TL bedelle satmıştır.
3. Satış bana [noter, tarih ve yevmiye] ile bildirilmiştir / noter aracılığıyla bildirilmemiştir. TMK m. 733/4’teki süreler dolmamıştır.
4. Taşınmazda fiili taksim yoktur; önalım hakkımdan feragat etmedim.
5. TMK m. 734/2 uyarınca mahkemenizce belirlenecek önalım bedelini verilecek kesin süre içinde depo etmeye hazırım.
HUKUKİ NEDENLER: TMK m. 732-734, geçici m. 1; HMK m. 2, 12, 389 ve ilgili mevzuat.
DELİLLER: Tapu kaydı ve satış akit tablosu, noter bildirimi, keşif, bilirkişi incelemesi, tanık ve her türlü delil.
SONUÇ VE İSTEM: Davalı adına kayıtlı payın tapu kaydının iptali ile adıma tesciline, yargılama süresince payın devrinin önlenmesi için tapu kaydına ihtiyati tedbir konulmasına, yargılama giderleri ile vekâlet ücretinin davalıya yükletilmesine karar verilmesini saygıyla arz ederim. [Tarih, imza]
Bu şablon genel bir çerçevedir. Mahkeme adı taşınmazın bulunduğu yere göre değişir; köşeli parantezli bölümler tapu ve noter belgelerinden doldurulmalıdır. Satış 25.12.2025’ten önce yapılmışsa üçüncü maddedeki süre açıklaması iki yıla göre yazılır.
50 soruda önalım davası
Aşağıdaki sorular, önalım davası ve şufa hakkı hakkında en sık aranan konuları kısa ve doğrudan cevaplarla toplar. Cevaplarda ilgili kanun maddesi ve gerektiğinde Yargıtay ya da Anayasa Mahkemesi kararı belirtilmiştir. Süre ve bedel kuralları satış ve dava tarihine göre değiştiği için önce kendi dosyanızın tarihlerini netleştirin.
1. Önalım davası nedir?
Paylı taşınmazda satılan payı alıcının elinden alıp kendi adına tescil ettirmek için paydaşın alıcıya karşı açtığı tapu iptali ve tescil davasıdır. Dayanağı TMK m. 732-734’tür.
2. Şufa hakkı ile önalım hakkı aynı şey mi?
Evet. Şufa, önalım hakkının eski hukuktan gelen adıdır. Kanunda bugün önalım terimi kullanılır.
3. Önalım hakkını kimler kullanabilir?
Satış tarihinde taşınmazda paydaş olan herkes kullanabilir. Payın büyüklüğü önemli değildir (TMK m. 732).
4. Önalım davası kime karşı açılır?
Payı satın alan alıcıya karşı açılır. Satıcı paydaş davalı değildir (TMK m. 734/1).
5. Önalım davası ne kadar sürede açılmalı?
Noter bildiriminden itibaren üç ay ve her hâlde satıştan itibaren bir yıl içinde açılmalıdır. 25.12.2025 öncesi satışlarda ikinci sınır iki yıldır (TMK m. 733/4, geçici m. 1).
6. Satışı başka yoldan öğrendim, üç aylık süre başladı mı?
Hayır. Süre öğrenmeyle değil, noter aracılığıyla yapılan bildirimle başlar. Yargıtay bu konuda yerleşik görüştedir.
7. Noter bildirimi hiç yapılmadıysa ne olur?
Üç aylık süre işlemez; ancak satıştan itibaren bir yıllık (eski satışlarda iki yıllık) süre işlemeye devam eder.
8. 7571 sayılı Kanun önalım davasında neyi değiştirdi?
Her hâlde işleyen süreyi bir yıla indirdi, kullanılamayan satışları yeniden yazdı ve depo bedelini rayiç bedele çevirdi. Değişiklikler 25.12.2025’te yürürlüğe girdi.
9. Bir yıllık süre eski satışlara da uygulanır mı?
Hayır. Geçici m. 1/1 uyarınca 25.12.2025’ten önceki satışlarda eski hükümler, yani iki yıllık süre uygulanır.
10. Önalım davasında hangi bedel yatırılır?
Bugün payın hâkimin belirlediği rayiç bedeli ile alıcıya düşen tapu giderleri yatırılır (TMK m. 734/2). Bu kural 6 Ağustos 2027’ye kadar uygulanır.
11. Rayiç bedel hangi tarihe göre belirlenir?
25.12.2025 sonrası açılan davalarda dava tarihine, o tarihte derdest olan davalarda 25.12.2025 tarihine göre belirlenir. Yargıtay 7. Hukuk Dairesi 2026 tarihli kararında bu ölçüyü benimsedi.
12. Eski davamda satış bedelini yatırmıştım, şimdi ne olacak?
Rayiç değer daha yüksek çıkarsa önceki yatırılan bedel mahsup edilir ve yalnız fark yatırılır. Yargıtay bu yöntemi kabul etmiştir.
13. Bedeli süresinde yatıramazsam ne olur?
Önalım hakkı sahibi adına tescile karar verilemez (TMK m. 734/2). Süre hâkimin verdiği kesin süredir; bu nedenle son günü beklememek gerekir.
14. Anayasa Mahkemesi rayiç bedel kuralını iptal etti mi?
Evet. 16.07.2026 tarihli, E. 2026/23, K. 2026/162 sayılı kararla TMK m. 734/2’nin tamamı iptal edildi.
15. İptal kararı ne zaman uygulanmaya başlayacak?
Karar 6 Kasım 2026’da yayımlandı ve dokuz ay sonra, 6 Ağustos 2027’de yürürlüğe girecek. O tarihe kadar rayiç bedel kuralı geçerlidir.
16. 6 Ağustos 2027’den sonra hangi bedel yatırılacak?
Bunun bugün net bir cevabı yok. Kanun koyucu yeni bir kural koymazsa boşluğu mahkemeler içtihatla dolduracaktır.
17. Bir yıllık süre de iptal edildi mi?
Hayır. Anayasa Mahkemesi kararı yalnız TMK m. 734/2 ile geçici m. 1/2’yi kapsar. TMK m. 733/4’teki üç ay ve bir yıllık süreler yerindedir.
18. Önalım davasında görevli mahkeme hangisidir?
Asliye hukuk mahkemesidir (HMK m. 2). Sulh hukuk mahkemesi görevli değildir.
19. Önalım davası hangi yerde açılır?
Taşınmazın bulunduğu yer mahkemesinde açılır. Bu yetki kesindir (HMK m. 12/1).
20. Önalım davası öncesinde arabuluculuk zorunlu mu?
Hayır. Önalım davası 6325 sayılı Kanun m. 18/B’de sayılan uyuşmazlıklar arasında değildir.
21. Önalım davasında harç nasıl alınır?
Dava nispi harca tabidir ve dava değeri tapuda gösterilen satış bedelidir. Yargıtay 14. Hukuk Dairesi eksik harçla hüküm kurulmasını bozma sebebi saymıştır.
22. Paydaşa yapılan satışta önalım hakkı var mı?
Hayır. Paydaş üçüncü kişi sayılmadığından paydaşa yapılan satışta önalım hakkı kullanılamaz (TMK m. 732).
23. Bağışta önalım hakkı kullanılabilir mi?
Hayır, önalım yalnız satışta doğar. Ancak bağış görünümlü işlem gerçekte satışsa paydaş muvazaa iddiasıyla dava açabilir.
24. Bağışın aslında satış olduğunu nasıl ispatlarım?
İşlemin tarafı olmadığınız için tanık dahil her türlü delille ispatlayabilirsiniz. Bedel kanıtlanamazsa bilirkişi işlem tarihindeki değeri belirler.
25. Trampa (takas) hâlinde önalım hakkı var mı?
Trampa satış olmadığından kural olarak önalım hakkı doğmaz. Ekonomik bakımdan satışa eşdeğer bir işlem gizleniyorsa durum somut olaya göre değerlendirilir.
26. Payını çocuğuna satan paydaşa karşı önalım davası açılabilir mi?
Gerçek amaç bağış ya da miras düşüncesiyse açılamaz. Bu kural 27.03.1957 tarihli ve 12/2 sayılı İçtihadı Birleştirme Kararına dayanır.
27. İcradan satılan payda önalım hakkı var mı?
Hayır. Cebrî artırmayla yapılan satışlarda önalım hakkı kullanılamaz (TMK m. 733/1).
28. Devlet ihalesiyle satılan payda önalım hakkı var mı?
Hayır. 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu kapsamındaki satışlarda önalım hakkı kullanılamaz (TMK m. 733/1).
29. Kat mülkiyeti kurulmuş binada daire satılırsa önalım hakkı var mı?
Hayır. Bağımsız bölümün ya da kat irtifakı bağlanmış arsa payının satışında diğer kat maliklerinin önalım hakkı yoktur (634 sayılı Kanun m. 8).
30. Tek bir dairenin paydaşları önalım hakkını kullanabilir mi?
Evet. Bir bağımsız bölümün paydaşlarından biri payını satarsa öteki paydaşlar önalım hakkını kullanabilir (634 sayılı Kanun m. 8/2).
31. Fiili taksim nedir ve davayı nasıl etkiler?
Paydaşların taşınmazı uzun süre çekişmesiz biçimde belirli bölümlerle ayrı kullanmasıdır. Kanıtlanırsa önalım hakkı kullanılamaz ve dava reddedilir.
32. Fiili taksim savunması ne zaman ileri sürülebilir?
Davanın her aşamasında ileri sürülebilir. Mahkeme keşif ve tanıkla eylemli kullanmayı araştırmak zorundadır.
33. Birden fazla paydaş dava açarsa pay nasıl paylaşılır?
Pay oranları ne olursa olsun satılan paydan eşit oranda yararlanırlar. Bu kural 11.06.1947 tarihli içtihadı birleştirme kararına dayanır.
34. Dava sürerken kendi payımı satarsam ne olur?
Davanız reddedilir. Davacının paydaşlığının yargılamanın sonuna kadar devam etmesi gerekir.
35. Dava sürerken alıcı payı başkasına satarsa ne olur?
Davacı ya payı devralana karşı davaya devam eder ya da davayı devredene karşı tazminat davasına dönüştürür (HMK m. 125).
36. Önalım davasında ihtiyati tedbir istenebilir mi?
Evet. Payın devrini önlemek için tapu kaydına tedbir istenebilir; şartlar HMK m. 389’dadır ve mahkeme teminat isteyebilir.
37. Önalım hakkından nasıl feragat edilir?
Genel feragat resmî şekilde yapılır ve tapu kütüğüne şerh verilir (TMK m. 733/2). Tek satışa özgü vazgeçme yazılı şekle tabidir.
38. Satıştan önce vazgeçme belgesi vermek mümkün mü?
Evet. Belirli bir satışta hakkı kullanmaktan vazgeçme satıştan önce veya sonra yazılı olarak yapılabilir (TMK m. 733/2).
39. Sözlü onay vermiştim, yine dava açabilir miyim?
Kural olarak evet; vazgeçme yazılı şekle tabidir. Davranışınız açıkça çelişkiliyse mahkeme dürüstlük kuralı bakımından ayrıca değerlendirme yapabilir.
40. Sözleşmeden doğan önalım hakkı nasıl kurulur?
Yazılı sözleşmeyle kurulur (TBK m. 237). En çok on yıl için kararlaştırılabilir ve tapuya şerh edilebilir (TBK m. 238).
41. Sözleşmeden doğan önalım hakkı tapuya şerh edilmezse ne olur?
Yalnız sözleşmenin tarafını bağlar. Taşınmaz üçüncü kişiye satılmışsa yeni malike karşı tescil istenemez; tazminat yoluna gidilebilir.
42. Sözleşmeden doğan önalım hakkında dava süresi nedir?
TBK m. 242 üç ay ve iki yıl öngörür, TMK m. 735/4 ise yasal hükümlere gönderme yapar. Yerleşik içtihat yokken bir yıllık süreyi esas almak daha güvenlidir.
43. Kiracı önalım hakkı kullanabilir mi?
Kanundan doğan bir hakkı yoktur. Kira sözleşmesinde önalım maddesi varsa sözleşmeden doğan önalım hakkı olarak kullanılabilir; şerh yoksa yeni malike karşı ileri sürülemez.
44. Önalım hakkı mirasçılara geçer mi?
Paydaşın mirasçıları payla birlikte yasal önalım hakkını da edinir. Sözleşmeden doğan önalım hakkı aksine anlaşma yoksa miras yoluyla geçer (TBK m. 239).
45. Miras kalan payda önalım hakkı nasıl kullanılır?
Pay elbirliği hâlindeyse mirasçılar birlikte hareket etmek zorundadır. İntikal ve paylı mülkiyete geçiş tarihi sonucu doğrudan etkiler.
46. Ortaklığın giderilmesi davası açılmışsa önalım davası açılabilir mi?
Açılabilir; ancak ihale sonucunda paylılık sona ererse önalım hakkı da düşer. Hukuk Genel Kurulu 1990 tarihli kararında amaç gerçekleştiği için şufa davasının reddini onaylamıştır.
47. Tapuda bedel yüksek gösterildiyse ne yapmalıyım?
Rayiç bedel kuralı uygulandığı sürece tapudaki rakam bedeli belirlemez. Yine de muvazaa iddianızı ve delillerinizi dilekçede saklı tutmanız yararlı olur.
48. Alıcı olarak önalım riskinden nasıl korunurum?
Satıştan sonra noter aracılığıyla bildirim yaparak üç aylık süreyi başlatın. Mümkünse satıştan önce diğer paydaşlardan yazılı vazgeçme belgesi alın (TMK m. 733/2-3).
49. Önalım davası ne kadar sürer?
Süre keşif, bilirkişi raporu ve itirazlara göre değişir. Rayiç bedel tespiti ve fiili taksim savunması yargılamayı uzatan başlıca etkenlerdir.
50. Önalım davası kazanılırsa ne olur?
Alıcının payı iptal edilip davacı adına tescil edilir. Yatırılan bedel hüküm kesinleşince nemalarıyla birlikte alıcıya ödenir (TMK m. 734/2).
Sonuç
Önalım davasında 2026’nın tablosu şudur: süre satış tarihine göre bir ya da iki yıl, bildirimden itibaren üç ay; bedel 6 Ağustos 2027’ye kadar payın rayiç değeri ve tapu giderleri; o tarihten sonrası için ise henüz bir kural yok. Dava açmadan önce tarih ve bedel hesabı yapılmalıdır.
Önalım hakkı kâğıt üzerinde basit görünür: pay satıldı, dava açılır, pay alınır. Uygulamada ise dosyayı süre hesabı, fiili taksim savunması, bağış görünümlü devirler ve bu yıl en çok da bedel belirsizliği belirliyor. Rayiç bedel kuralı hak sahibinin önüne, davayı açarken bilinmeyen bir rakam koydu; Anayasa Mahkemesi bu belirsizliği gerekçe yaparak kuralı iptal etti ama iptalin yürürlüğünü erteledi. Bu ara dönemde dava açacak paydaşın hem yatıracağı parayı hem de kuralın yargılama sırasında yeniden değişebileceğini hesaba katması gerekiyor.
Somut dosyada satış tarihi, noter bildirimi, taşınmazın fiili kullanımı ve olası rayiç değer birlikte değerlendirilmeden karar vermek risklidir. Kendi durumunuzu bu açılardan değerlendirmek isterseniz iletişime geçebilirsiniz.
Bilgilendirme notu: Bu yazı genel bilgi vermek amacıyla hazırlanmıştır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Mevzuat ve içtihat 19.11.2026 tarihi itibarıyla değerlendirilmiştir; sonraki kanun değişiklikleri ve kararlar sonucu değiştirebilir.
Kaynakça
Mevzuat
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 688, 732, 733, 734, 735 ve geçici m. 1
- 7571 sayılı Türk Ceza Kanunu ile Bazı Kanunlarda ve 631 Sayılı Kanun Hükmünde Kararnamede Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun m. 35, 36, 37 (RG 25.12.2025, sayı 33118)
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 237, 238, 239, 240, 241, 242
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 2, 12, 125, 389
- 634 sayılı Kat Mülkiyeti Kanunu m. 8
- 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu m. 18/B
- 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu m. 8
- 492 sayılı Harçlar Kanunu m. 16
Yargı kararları
- Anayasa Mahkemesi, 16.07.2026 tarihli, E. 2026/23, K. 2026/162 sayılı karar (RG 06.11.2026, sayı 33422)
- Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 01.04.2026 tarihli, E. 2025/216, K. 2026/195 sayılı karar
- Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, 19.02.2026 tarihli, E. 2025/4024, K. 2026/885 sayılı karar
- Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, 09.02.2026 tarihli, E. 2025/2791, K. 2026/697 sayılı karar
- Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, 24.01.2024 tarihli, E. 2023/129, K. 2024/455 sayılı karar
- Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, 20.09.2022 tarihli, E. 2021/3099, K. 2022/5327 sayılı karar
- Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, 28.04.2022 tarihli, E. 2022/301, K. 2022/3247 sayılı karar
- Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, 27.10.2021 tarihli, E. 2021/678, K. 2021/2389 sayılı karar
- Yargıtay 14. Hukuk Dairesi, 30.05.2017 tarihli, E. 2016/13684, K. 2017/4520 sayılı karar
- Yargıtay 14. Hukuk Dairesi, 12.04.2021 tarihli, E. 2021/923, K. 2021/2680 sayılı karar
- Yargıtay 14. Hukuk Dairesi, 07.01.2020 tarihli, E. 2019/1361, K. 2020/140 sayılı karar
- Yargıtay 14. Hukuk Dairesi, 07.11.2019 tarihli, E. 2019/1876, K. 2019/7481 sayılı karar
- Yargıtay 14. Hukuk Dairesi, 16.06.2015 tarihli, E. 2014/12898, K. 2015/6717 sayılı karar
- Yargıtay 14. Hukuk Dairesi, 04.11.2014 tarihli, E. 2014/7344, K. 2014/12294 sayılı karar
- Yargıtay 14. Hukuk Dairesi, 17.01.2014 tarihli, E. 2013/11108, K. 2014/757 sayılı karar
- Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 26.02.2014 tarihli, E. 2013/494, K. 2014/153 sayılı karar
- Yargıtay 6. Hukuk Dairesi, 27.03.2013 tarihli, E. 2012/12518, K. 2013/5352 sayılı karar
- Yargıtay 6. Hukuk Dairesi, 07.12.2010 tarihli, E. 2010/7497, K. 2010/13374 sayılı karar
- Yargıtay 6. Hukuk Dairesi, 01.06.2010 tarihli, E. 2009/13857, K. 2010/6514 sayılı karar
- Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 02.05.1990 tarihli, E. 1990/110, K. 1990/268 sayılı karar
Doktrin ve akademik kaynaklar
- Oğuzman, M. Kemal / Seliçi, Özer / Oktay-Özdemir, Saibe: Eşya Hukuku, Filiz Kitabevi
- Sirmen, A. Lâle: Eşya Hukuku, Yetkin Yayınları
- Fiili taksim hâlinde yasal önalım hakkının kullanılamayacağı yönündeki Yargıtay uygulamasının değerlendirilmesi, Türkiye Barolar Birliği Dergisi
- Anayasa Mahkemesi, E. 2026/23, K. 2026/162 sayılı kararın gerekçesi ve karşıoy yazıları
