Asıl işveren alt işveren arabuluculuk tartışmasında 2025 yılında önemli bir değişiklik oldu. İşe iade taleplerinde asıl işveren ile alt işverene birlikte başvuru zorunluluğu getiren hüküm, Anayasa Mahkemesi tarafından iptal edildi. Artık ayrı yapılan başvurular da geçerli sayılmaktadır.
Bu yazıda iptal kararının kapsamı ve uygulamaya etkisi, işçilik alacaklarında zorunlu dava arkadaşlığının bulunmaması, asıl işverenin değişmesinin tazminat haklarına etkisi, ihale makamı ile asıl işveren ayrımı ve kamu kurumlarının taşeron işçilerine karşı sorumluluğu ele alınıyor.
Asıl İşveren ve Alt İşverene Birlikte Başvuru Zorunlu mu?
Değil. İşe iade taleplerinde asıl işveren ile alt işverene birlikte arabuluculuk başvurusu yapılmasını zorunlu tutan 7036 sayılı Kanun m. 3/15 hükmü, Anayasa Mahkemesi tarafından iptal edilmiştir (E. 2024/157, K. 2025/121, T. 03.06.2025).
İptal gerekçesinde, zorunluluğun mahkemeye erişim hakkına ölçüsüz bir sınırlama getirdiği vurgulanmıştır. İşçinin yalnızca bir işverene başvurması hâlinde davanın usulden reddedilmesi, hakkın özüne dokunan bir sonuç doğurmaktaydı.
Güncel durumda işçi, dilediği işverene karşı ayrı arabuluculuk yürütebilir. Buna karşılık başvuru formunda karşı taraf bilgilerinin eksiksiz doldurulması hâlâ önemlidir; muvazaa iddiası varsa asıl işverenin sürece dâhil edilmesi işçinin lehinedir.
İşçilik Alacaklarında Durum Neydi?
İşçilik alacaklarında asıl işveren ile alt işveren arasında zorunlu dava arkadaşlığı bulunmamaktadır. Bu nedenle işçi, alacak talepleri bakımından istediği işverene karşı ayrı arabuluculuk yürütebilir ve ayrı dava açabilir.
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi bu ayrımı ortaya koyan kararlar vermiştir (E. 2022/7271, K. 2022/8056, T. 20.06.2022; E. 2024/1215, K. 2024/1701, T. 08.02.2024).
İptal Öncesi Reddedilen Davalar Ne Olacak?
İptal kararı, yürürlüğe girdiği tarihten sonra hüküm ifade eder. Daha önce kesinleşmiş usulden ret kararlarının kendiliğinden ortadan kalkması beklenmez.
Buna karşılık henüz kesinleşmemiş ve derdest olan dosyalarda iptal kararının dikkate alınması gerekir. Bu tür dosyalarda iptal kararına dayanılarak yeniden değerlendirme talep edilebilir.
Sürelerin kaçırılması hak kaybına yol açar. Somut durumunuz için bir avukata danışmanız gerekir.
Asıl İşverenin Değişmesi Fesih Sayılır mı?
Sayılmaz. Alt işveren nezdindeki iş sözleşmesi kesintisiz devam ettiği sürece, asıl işverenin ya da projenin değişmesi iş sözleşmesini sona erdirmez. Bu nedenle ihbar tazminatı ve yıllık izin ücreti gibi feshe bağlı alacaklar doğmaz.
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi bu sonucu istikrarlı biçimde uygulamaktadır (E. 2016/12379, K. 2020/1620, T. 06.02.2020; E. 2020/2496, K. 2021/3608, T. 04.02.2021; E. 2022/5745, K. 2022/8164, T. 22.06.2022).
Kıdem tazminatı ancak iş sözleşmesi nihai olarak sona erdiğinde doğar. Bu ana kadar geçen süre kesintisiz kıdem olarak hesaplanır.
Her Asıl İşveren Kendi Dönemiyle Sınırlı Sorumludur
Asıl işveren, işçinin kendi dönemine ait alacaklarından alt işverenle birlikte sorumludur. Kendi dönemi dışında kalan süre bakımından sorumluluğu bulunmaz.
Yargıtay 22. Hukuk Dairesi bu sınırı çizen kararlar vermiştir (E. 2017/36040, K. 2017/15621, T. 03.07.2017). Uygulamada bu, kıdem tazminatının dönemsel olarak bölünerek hesaplanması sonucunu doğurur.
Dava açarken bu ayrımın gözetilmesi gerekir. Tüm hizmet süresinden tek bir asıl işverenin sorumlu tutulması talebi, o dönemle sınırlı olarak kabul edilecektir.
İhale Makamı ile Asıl İşveren Farkı
Bir kamu kurumu ya da şirket, işini bir yükleniciye ihale ettiğinde her zaman asıl işveren sayılmaz. Ayrım, işin niteliğine ve devrin kapsamına bağlıdır.
İşveren, kendi işyerinde yürüttüğü mal veya hizmet üretimine ilişkin yardımcı işlerini ya da asıl işin bir bölümünü bir başkasına verirse asıl işveren sıfatını kazanır ve alt işverenin işçilerine karşı müteselsilen sorumlu olur (İK m. 2/6).
Buna karşılık iş bütünüyle, anahtar teslimi biçiminde devredilmişse ortada alt işverenlik değil, bağımsız bir yüklenicilik ilişkisi vardır. Bu hâlde devreden taraf ihale makamı sayılır ve sorumluluğu İş Kanunu m. 36 uyarınca son üç aylık ücretle sınırlı kalır.
Kamu Kurumunun Taşeron İşçisine Karşı Sorumluluğu
Kamu kurumları bakımından belirleyici olan, ihale edilen işin kurumun asli görev alanına girip girmediğidir. Yol yapım ve bakım gibi doğrudan kurumun görev alanına giren işler ihale edilse dahi asıl işveren sıfatı devam eder.
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi ve 10. Hukuk Dairesi bu yönde kararlar vermiştir (9. HD, E. 2024/6380, K. 2024/9955, T. 24.06.2024; 10. HD, E. 2022/5963, K. 2024/3604, T. 02.04.2024; 10. HD, E. 2025/4086, K. 2025/12901, T. 02.10.2025).
Hukuk Genel Kurulu da aynı yaklaşımı benimsemiştir (E. 2022/1278, K. 2023/889, T. 04.10.2023).
Bu durumda kurum, kıdem ve ihbar tazminatı dâhil tüm işçilik alacaklarından alt işverenle birlikte müteselsilen sorumlu tutulur. İşin anahtar teslimi verildiği savunması, işin niteliği asli görev alanına giriyorsa kabul görmemektedir.
Muvazaa Tespit Edilirse Ne Değişir?
Alt işverenlik ilişkisi muvazaalı ise işçi, baştan itibaren asıl işverenin işçisi sayılır. Bu tespit sorumluluğun kapsamını kökten değiştirir; artık dönemsel bölme yapılmaz ve tüm hizmet süresi asıl işverene bağlanır.
Muvazaa değerlendirmesinde işin niteliği, işletmenin ve işin gereği ile teknolojik nedenlerle uzmanlık gerektirip gerektirmediği, alt işverenin bağımsız bir organizasyona sahip olup olmadığı incelenir.
Muvazaa tespit edildiğinde işe iade kararı asıl işverene yönelir ve kararın kesinleşmesinden sonraki süreç işler; işe iade sonrası on iş günlük başvuru süresini ve davetin şartlarını ayrıca ele aldım.
Alt işveren değişse dahi aynı işçilerin aynı işi yapmaya devam etmesi, muvazaa yönünde güçlü bir belirtidir. Taşeron muvazaasında işe iade davasının kime açılacağını ve muvazaa ölçütlerini ayrı bir yazıda ele aldım.
Arabuluculuk Başvurusu Nasıl Yapılmalı?
Başvuru, karşı tarafın yerleşim yeri ya da işin yapıldığı yer arabuluculuk bürosuna yapılır. Başvuru formunda karşı taraf bilgilerinin doğru ve eksiksiz yazılması gerekir.
Birden fazla işverene karşı talep varsa, her birinin ticaret unvanı, adresi ve varsa vergi numarası ayrı ayrı yazılmalıdır. Eksik bilgi, davetiyenin ulaşmamasına ve sürecin uzamasına yol açar.
Anlaşmama hâlinde düzenlenen son tutanağın aslı ya da onaylı örneği dava dilekçesine eklenmelidir. Eklenmemesi hâlinde dava usulden reddedilir.
Davetin usulüne uygun yapılmaması sürecin geçerliliğini tartışmaya açar; arabulucunun tarafları davet usulünü ve geçersiz davetin sonuçlarını ayrı bir yazıda inceledim.
İşe iade talebinde arabuluculuk başvurusu, fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde yapılmalıdır. Bu süre hak düşürücüdür.
40 Soruda Asıl İşveren, Alt İşveren ve Arabuluculuk
1. İşe iade için asıl işverene de arabuluculuk başvurusu yapmak zorunda mıyım?
Zorunlu değil. Birlikte başvuru zorunluluğu getiren hüküm Anayasa Mahkemesince iptal edilmiştir (E. 2024/157, K. 2025/121).
2. İptal kararı ne zaman verildi?
3 Haziran 2025 tarihinde verilmiştir. İptal edilen hüküm 7036 sayılı Kanun m. 3/15’tir.
3. Neden iptal edildi?
Zorunluluğun mahkemeye erişim hakkına ölçüsüz sınırlama getirdiği, eksik başvuru hâlinde davanın usulden reddedilmesinin hakkın özüne dokunduğu gerekçesiyle.
4. Sadece alt işverene başvurdum, davam reddedilir mi?
İptal kararı sonrası reddedilmemesi gerekir. Yine de muvazaa iddianız varsa asıl işvereni de sürece dâhil etmeniz lehinize olur.
5. İptalden önce reddedilen davam ne olacak?
Kesinleşmiş ret kararları kendiliğinden ortadan kalkmaz. Derdest dosyalarda iptal kararına dayanılarak yeniden değerlendirme istenebilir.
6. İşçilik alacaklarında birlikte başvuru gerekiyor muydu?
Gerekmiyordu. Alacak davalarında zorunlu dava arkadaşlığı bulunmadığından ayrı başvuru zaten mümkündü.
7. Arabuluculuk başvurusunu nereye yapmalıyım?
Karşı tarafın yerleşim yeri ya da işin yapıldığı yer arabuluculuk bürosuna.
8. Başvuru formunda ne yazmalıyım?
Her işverenin ticaret unvanı, adresi ve varsa vergi numarası ayrı ayrı yazılmalıdır. Eksik bilgi süreci uzatır.
9. İşe iade için arabuluculuk süresi ne kadar?
Fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay. Bu süre hak düşürücüdür.
10. Son tutanağı dilekçeye eklemezsem ne olur?
Dava usulden reddedilir. Son tutanağın aslı ya da onaylı örneği eklenmelidir.
11. Asıl işveren değişti, iş sözleşmem sona erdi mi?
Ermedi. Alt işveren nezdindeki sözleşme kesintisiz devam ediyorsa fesihten söz edilemez (Yargıtay 9. HD, E. 2016/12379).
12. Asıl işveren değişince ihbar tazminatı isteyebilir miyim?
İsteyemezsiniz. Feshe bağlı alacaklar, iş sözleşmesi sona ermediği sürece doğmaz.
13. Yıllık izin ücretimi talep edebilir miyim?
Yıllık izin ücreti de feshe bağlı bir alacaktır; sözleşme devam ederken talep edilemez.
14. Kıdem tazminatım ne zaman doğar?
İş sözleşmesi nihai olarak sona erdiğinde. O ana kadar geçen süre kesintisiz kıdem sayılır.
15. Eski asıl işveren tüm sürelerden sorumlu mu?
Değil. Her asıl işveren kendi dönemiyle sınırlı olarak sorumludur (Yargıtay 22. HD, E. 2017/36040).
16. Kıdem tazminatı dönemsel olarak mı hesaplanır?
Asıl işverenlerin sorumluluğu bakımından evet. İşçinin toplam kıdemi ise kesintisiz hesaplanır.
17. İhale makamı ne demek?
İşi bütünüyle, anahtar teslimi biçiminde devreden ve alt işverenlik ilişkisi kurmayan taraftır.
18. İhale makamının sorumluluğu ne kadar?
İş Kanunu m. 36 uyarınca son üç aylık ücretle sınırlıdır. Kıdem ve ihbar tazminatı kapsam dışıdır.
19. Asıl işverenin sorumluluğu ne kadar?
Alt işverenin işçilerine karşı tüm işçilik alacaklarından müteselsilen sorumludur (İK m. 2/6).
20. Kamu kurumu her zaman ihale makamı mı sayılır?
Sayılmaz. İş kurumun asli görev alanına giriyorsa asıl işveren sıfatı devam eder.
21. Yol yapım işi ihale edildi, kurum sorumlu mu?
Sorumludur. Yol yapım ve bakım kurumun asli işi olduğundan asıl işveren sıfatı sürer (Yargıtay 9. HD, E. 2024/6380).
22. Temizlik ihalesinde durum ne?
Temizlik yardımcı iş sayıldığından ihale eden kurum kural olarak asıl işveren konumundadır.
23. Güvenlik hizmeti alımında da aynı sonuç doğar mı?
Güvenlik de yardımcı iş kapsamındadır; alt işverenlik ilişkisi kurulduğu kabul edilir.
24. Muvazaa tespit edilirse ne değişir?
İşçi baştan itibaren asıl işverenin işçisi sayılır. Dönemsel bölme yapılmaz, tüm süre asıl işverene bağlanır.
25. Muvazaa nasıl anlaşılır?
Alt işveren değişse de aynı işçilerin aynı işi yapmaya devam etmesi, alt işverenin bağımsız organizasyonunun bulunmaması gibi belirtilerle.
26. Asıl işin bir bölümü ne zaman devredilebilir?
İşletmenin ve işin gereği ile teknolojik nedenlerle uzmanlık gerektiren işlerde. Bu şart yoksa devir muvazaalı sayılır.
27. Alt işverenin işçisi asıl işverene dava açabilir mi?
Açabilir. Müteselsil sorumluluk nedeniyle her ikisine birlikte ya da ayrı ayrı dava açılabilir.
28. İşe iade davası kime açılır?
İş sözleşmesinin tarafı olan alt işverene. Muvazaa iddiası varsa asıl işverenin de davada yer alması gerekir.
29. Asıl işveren aleyhine işe iade kararı verilebilir mi?
Muvazaa tespit edilirse verilebilir. Aksi hâlde işe iade, sözleşmenin tarafı olan işverene yönelik olur.
30. Alt işveren şirket kapandı, ne yapmalıyım?
Asıl işverene karşı müteselsil sorumluluk hükümlerine dayanabilirsiniz. Tasfiye ve iflas durumunda ayrıca alacağın kaydettirilmesi gerekir.
31. Asıl işveren ödediği tutarı alt işverene rücu edebilir mi?
Edebilir. Aralarındaki sözleşme ve genel hükümler çerçevesinde rücu hakkı bulunur.
32. İhale sözleşmesinde “işçilik alacaklarından yüklenici sorumludur” yazıyor, bu beni bağlar mı?
Bağlamaz. Bu kayıt işverenler arasındaki iç ilişkiyi düzenler; işçiye karşı müteselsil sorumluluğu kaldırmaz.
33. Hangi mahkeme görevli?
İş mahkemesi görevlidir. İş mahkemesi bulunmayan yerlerde asliye hukuk mahkemesi bu sıfatla bakar.
34. Yetkili mahkeme neresi?
Davalı işverenin yerleşim yeri ya da işin yapıldığı yer mahkemesi yetkilidir.
35. Birden fazla işverene dava açarsam yetki nasıl belirlenir?
Davalılardan birinin yerleşim yeri mahkemesinde dava açılabilir; işin yapıldığı yer mahkemesi de yetkilidir.
36. Arabuluculukta anlaşırsam işe iade hakkım biter mi?
Anlaşma tutanağının kapsamına bağlıdır. Anlaşılan konularda yeniden dava açılamaz; kapsam dikkatle yazılmalıdır.
37. Arabulucu ücretini kim öder?
Anlaşma sağlanırsa taraflar aksini kararlaştırmadıkça eşit öderler. Anlaşmama hâlinde ilk iki saatlik ücret Hazineden karşılanır.
38. Zamanaşımı süresi ne kadar?
Kıdem ve ihbar tazminatı ile yıllık izin ücreti alacaklarında beş yıllık zamanaşımı uygulanır.
39. Hangi belgeleri toplamalıyım?
Hizmet dökümü, bordrolar, ihale sözleşmesi, alt işverenlik sözleşmesi, işyeri kayıtları ve fesih bildirimi.
40. Alt işverenlik sözleşmesini nasıl temin ederim?
Dava içinde celbini isteyebilirsiniz. Kamu ihalelerinde ilgili kurumdan ve Kamu İhale Kurumu kayıtlarından temini talep edilir.
Sonuç
Anayasa Mahkemesinin 3 Haziran 2025 tarihli iptal kararıyla, işe iade taleplerinde asıl işveren ve alt işverene birlikte arabuluculuk başvurusu yapma zorunluluğu ortadan kalktı. Bu değişiklik, eksik başvuru nedeniyle davanın usulden reddedilmesi riskini büyük ölçüde kaldırdı.
Asıl işverenin değişmesi iş sözleşmesini sona erdirmediğinden feshe bağlı alacaklar doğmaz; her asıl işveren yalnızca kendi dönemiyle sınırlı sorumludur. Muvazaa tespit edildiğinde ise bu bölme ortadan kalkar.
İhale makamı ile asıl işveren ayrımı, kamu kurumlarına açılan davalarda sonucu belirleyen noktadır. İşin kurumun asli görev alanına girmesi hâlinde anahtar teslim savunması kabul görmemektedir. Kendi durumunuzu değerlendirmek isterseniz iletişime geçebilirsiniz.
Kaynakça
Mevzuat
4857 sayılı İş Kanunu m. 2 (asıl işveren-alt işveren ilişkisi ve muvazaa), m. 6 (işyerinin devri), m. 18-21 (iş güvencesi hükümleri), m. 36 (kamu makamlarının ve ihale makamlarının sorumluluğu).
7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m. 3 (dava şartı arabuluculuk), m. 5 (görev), m. 6 (yetki).
6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu m. 15 (arabuluculuk faaliyeti), m. 18 (anlaşma belgesi).
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 59-60 (zorunlu dava arkadaşlığı), m. 114 (dava şartları).
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu (ihale usulleri ve yüklenici sorumluluğuna ilişkin hükümler).
Yargı kararları
Aşağıdaki kararların tam metnine Yargıtay Karar Arama ve Anayasa Mahkemesi Kararlar Bilgi Bankası üzerinden esas ve karar numarasıyla ulaşılabilir.
Anayasa Mahkemesi, E. 2024/157, K. 2025/121, T. 03.06.2025.
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E. 2022/1278, K. 2023/889, T. 04.10.2023.
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E. 2022/7271, K. 2022/8056, T. 20.06.2022.
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E. 2024/1215, K. 2024/1701, T. 08.02.2024.
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E. 2024/12555, K. 2024/15863, T. 05.12.2024.
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E. 2016/12379, K. 2020/1620, T. 06.02.2020.
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E. 2020/2496, K. 2021/3608, T. 04.02.2021.
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E. 2022/5745, K. 2022/8164, T. 22.06.2022.
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E. 2024/6380, K. 2024/9955, T. 24.06.2024.
Yargıtay 10. Hukuk Dairesi, E. 2022/5963, K. 2024/3604, T. 02.04.2024.
Yargıtay 10. Hukuk Dairesi, E. 2025/4086, K. 2025/12901, T. 02.10.2025.
Yargıtay 22. Hukuk Dairesi, E. 2017/36040, K. 2017/15621, T. 03.07.2017.
Doktrin ve akademik kaynaklar
Alt işverenlik ilişkisinin unsurları ve muvazaa denetimine ilişkin iş hukuku monografileri.
Asıl işverenin müteselsil sorumluluğunun kapsamı ve dönemsel sınırına ilişkin incelemeler.
İhale makamı kavramı ile İş Kanunu m. 36 sorumluluğunun sınırlarına dair akademik çalışmalar.
Dava şartı arabuluculuk ve mahkemeye erişim hakkı ilişkisi üzerine anayasa hukuku değerlendirmeleri.
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır, hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Her dosyanın kendine özgü koşulları vardır; karar vermeden önce bir avukata danışılması gerekir.