Ara dinlenme süresi ve Yargıtay kararlarına göre hesaplama

Ara dinlenme süresi, 4857 sayılı İş Kanunu’nun 68. maddesine göre günlük çalışmanın uzunluğuyla kademeli olarak artar: dört saate kadar 15 dakika, yedi buçuk saate kadar yarım saat, yedi buçuk saati aşan işlerde bir saat. Yargıtay, kanunun sustuğu 11 saati aşan çalışmalar için en az 1,5 saatlik bir ölçü geliştirmiştir. Fazla mesai davalarında bilirkişi hesabının en çok tartışılan kalemi de budur.

Bu yazıda yasal kademeler, 11 ve 14 saati aşan günler, 24 saatlik nöbet düzeni, fiilen daha uzun mola verilen işyerleri, “hiç mola verilmedi” iddiasının ispatı, tanıkların çelişkili anlatımları ve bilirkişinin ara dinlenmesini nasıl düşmesi gerektiği, Yargıtay’ın 2010-2026 yılları arasındaki kararlarıyla ve sayısal örneklerle anlatılıyor.

Ara dinlenme süresi nedir ve hangi kanunda düzenlenir?

Ara dinlenme süresi, günlük çalışmanın ortasında işçiye yemek, çay ve zorunlu insani ihtiyaçları ile dinlenmesi için verilen, çalışma süresinden sayılmayan zamandır. Dayanağı 4857 sayılı İş Kanunu’nun 68. maddesi ve İş Kanununa İlişkin Çalışma Süreleri Yönetmeliği’dir. Süreler en azdır; sözleşmeyle işçi lehine artırılabilir, azaltılamaz.

Dinlenme hakkının anayasal bir temeli vardır. 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın 50. maddesinin üçüncü fıkrası kısa ve açıktır: “Dinlenmek, çalışanların hakkıdır.” İş Kanunu bu hakkı üç ayrı kurumla somutlaştırır: gün içindeki ara dinlenmesi, iki çalışma günü arasındaki dinlenme ve hafta tatili. Bu yazının konusu birincisidir.

Ara dinlenmesi, iki vardiya arasındaki dinlenmeyle karıştırılmamalıdır. Çalışma Süreleri Yönetmeliği’nin 3. maddesi, ara dinlenmelerinin “yirmidört saat içinde kesintisiz oniki saat dinlenme süresi dikkate alınarak” düzenleneceğini söyler; postası değiştirilen işçi ise İş Kanunu’nun 69. maddesine göre kesintisiz en az on bir saat dinlendirilmeden diğer postada çalıştırılamaz. Bu ikinci kural iki vardiya arası dinlenme süresi yazısında ayrıca anlatıldı.

Kanun ara dinlenmesini nispi emredici bir kural olarak kurmuştur. Doktrinde de yargı kararlarında da kabul edildiği üzere bireysel iş sözleşmesi veya toplu iş sözleşmesiyle süre işçi lehine artırılabilir; işçinin rızası olsa dahi kanundaki asgari sürenin altına inilemez, dinlenme tamamen kaldırılamaz. Dolayısıyla ara dinlenmesinden ücret karşılığında vazgeçmek de mümkün değildir.

Kanuna göre ara dinlenme süresi kaç dakikadır?

Kanuna göre ara dinlenme süresi, dört saat veya daha kısa işlerde 15 dakika, dört saatten fazla ve yedi buçuk saate kadar (yedi buçuk saat dâhil) işlerde yarım saat, yedi buçuk saati aşan işlerde bir saattir. Bu süreler en az olup kural olarak aralıksız verilir ve çalışma süresinden sayılmaz.

İş Kanunu’nun 68. maddesinin ikinci fıkrası iki temel kuralı tek cümlede toplar: “Bu dinlenme süreleri en az olup aralıksız verilir.” Son fıkra ise sonucunu belirler: “Ara dinlenmeleri çalışma süresinden sayılmaz.” Bu yüzden fazla mesai hesabında önce işyerinde geçen brüt süre bulunur, sonra ara dinlenmesi düşülür, kalan süre üzerinden fazla çalışma aranır.

Yargıtay kararları kanundaki kademeleri hemen her dosyada aynı cümleyle tekrarlar. Yargıtay 9. Hukuk Dairesi’nin 04.02.2021 tarihli, E. 2020/2163, K. 2021/3581 sayılı kararındaki ifade şöyledir: “4 saat veya daha kısa süreli günlük çalışmalarda ara dinlenmesi en az 15 dakika, 4 saatten fazla ve 7,5 saatten az çalışmalar için en az yarım saat ve günlük 7,5 saati aşan çalışmalar bakımından ise en az 1 saat ara dinlenmesi verilmelidir.” Aynı kararda günlük 9 saat 45 dakikalık çalışmadan yalnızca 45 dakika düşen rapor bozulmuştur.

Sınırda kalan günlere dikkat etmek gerekir. Tam yedi buçuk saatlik çalışma ikinci kademededir ve yarım saat düşülür; yedi buçuk saati bir dakika bile aşan çalışmada bir saat düşülür. Aynı şekilde tam 11 saatlik çalışmada bir saat düşülür. Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, 08.11.2023 tarihli, E. 2023/17051, K. 2023/16992 sayılı kararında 08.00-19.00 arası 11 saatlik çalışmadan aksine delil yokken 1,5 saat düşülmesini hatalı bulmuştur.

Örnek olarak 08.00-18.00 arası çalışan bir işçiyi düşünelim. İşyerinde geçen süre 10 saattir; bu süre yedi buçuk saati aştığı için bir saat düşülür ve net çalışma dokuz saat olur. Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, 16.06.2016 tarihli, E. 2016/20381, K. 2016/14516 sayılı kararında tam bu saatler için yarım saat düşen raporu bozmuştur. Yargıtay 9. Hukuk Dairesi’nin 16.06.2014 tarihli, E. 2012/17507, K. 2014/19652 sayılı kararında da 08.30-17.30 arası çalışmada bir saat düşülmesi gerektiği belirtilmiştir.

11 saati aşan çalışmalarda ara dinlenme süresi

11 saati aşan çalışmalarda ara dinlenme süresi, Yargıtay’ın yerleşik uygulamasına göre en az 1,5 saattir. Kanun günlük çalışmayı 11 saatle sınırladığı için bu aralığa ayrıca bir kademe koymamıştır; boşluğu içtihat doldurur. 14 saati aşan günlerde 2 saat düşülmesi doktrinde savunulsa da kararlarda tek tip uygulama yoktur.

Kanun koyucunun bu aralığı düzenlememesi bilinçlidir. İş Kanunu’nun 63. maddesi haftalık çalışmanın günlere “günde onbir saati aşmamak koşulu ile” dağıtılabileceğini söyler; Çalışma Süreleri Yönetmeliği’nin 4. maddesi daha da açıktır: “Günlük çalışma süresi her ne şekilde olursa olsun 11 saati aşamaz.” Ama uygulamada 12 saatlik vardiyalar yaygın olduğundan mahkemeler bu günler için de bir ölçüye ihtiyaç duymuştur.

Yargıtay 7. Hukuk Dairesi’nin 07.10.2015 tarihli, E. 2014/19170, K. 2015/18452 sayılı kararı ölçüyü net koyar: “Çalışmanın 11 saati aştığı günlerde ara dinlenme 1,5 saat olarak; 7,5 saati aştığı günlerde ise 1 saat olarak alınmalıdır.” Yargıtay 22. Hukuk Dairesi’nin 25.04.2017 tarihli, E. 2017/10474, K. 2017/9587 sayılı kararı ve 12.12.2019 tarihli, E. 2019/8495, K. 2019/23191 sayılı kararı da aynı yöndedir.

En yeni örnek Yargıtay 9. Hukuk Dairesi’nin 01.04.2026 tarihli, E. 2026/430, K. 2026/2928 sayılı kararıdır. Dosyada işçi 20.00-08.00 arası, yani 12 saat çalışmış; bilirkişi yalnızca 45 dakika ara dinlenmesi düşmüştü. Daire 1,5 saat düşülmesi gerektiğini belirterek bölge adliye mahkemesi kararını kaldırmış ve ilk derece kararını bozmuştur. Yargıtay 9. Hukuk Dairesi’nin 10.03.2015 tarihli, E. 2013/14318, K. 2015/9825 ve 19.02.2014 tarihli, E. 2012/370, K. 2014/5112 sayılı kararları da 12 saatlik çalışmada 1,5 saati arar.

14 saat ve üzerindeki günler daha belirsizdir. Doktrinde ve tezlerde 11-14 saat arası için 1,5 saat, 14 saat ve üzeri için 2 saat önerilir. Yargıtay 9. Hukuk Dairesi’nin E. 2017/12454, K. 2019/19950 sayılı kararı, yaz dönemindeki 14 saatlik çalışmadan 2 saat yerine 4 saat düşen raporu hatalı bulmuş ve bu yaklaşımı desteklemiştir. Buna karşılık literatürde aktarılan Yargıtay 9. Hukuk Dairesi E. 2016/19182, K. 2020/5929 ve 22. Hukuk Dairesi E. 2017/26473, K. 2019/23923 sayılı kararlarında 15 saatlik mesai için 1,5 saat ölçüsü kullanılmıştır.

Bu nedenle 18 saat çalışan işçi için verilebilecek dürüst cevap şudur: dosyada mola hakkında hiçbir delil yoksa uygulamada çoğunlukla 2 saat düşülür ve net çalışma 16 saat kabul edilir; ancak 1,5 saatle yetinen kararlar da vardır. 18 saatlik süre 24 saatlik bir nöbetin parçasıysa aşağıda anlatılan uyku ölçütü devreye girer. Tanıklar daha uzun bir mola anlatıyorsa fiilî süre düşülür.

24 saatlik nöbet ve vardiyada uyku ölçütü

24 saat çalışıp 24 saat dinlenme düzeninde Yargıtay, işçinin uyuyabildiği hâlde 10 saat, uyuyamadığı hâlde yemek ve diğer ihtiyaçları için 4 saat ara dinlenmesi kabul eder. Böylece net çalışma 14 ya da 20 saat olur. Somut tanık anlatımı farklı bir süreyi kanıtlıyorsa fiilî süre esas alınır.

Bu ayrım özellikle güvenlik görevlileri, akaryakıt istasyonu çalışanları, site ve fabrika bekçileri gibi nöbetle çalışanlarda önem taşır. Yargıtay 9. Hukuk Dairesi’nin 26.06.2018 tarihli, E. 2017/8302, K. 2018/13784 sayılı kararı, uyku ihtiyacını giderebilen işçi için 10 saat, gideremeyen işçi için 4 saat ara dinlenmesi yapıldığı yönündeki yerleşik uygulamayı aktarmış, ancak somut dosyada tanık beyanlarına göre 6 saat dinlenme esas alınması gerektiğini belirtmiştir.

Uyku imkânı soyut olarak değil, işyerinin fiilî düzenine göre belirlenir. Dinlenme odası, yatak, nöbeti devralacak ikinci bir görevli bulunup bulunmadığı ve işverenin gece boyunca devriye veya kamera kontrolü isteyip istemediği belirleyicidir. İşçi geceyi tek başına, uyanık kalmak zorunda olarak geçiriyorsa 4 saatlik ölçü; işyerinde yatma imkânı tanınmış ve fiilen uyunuyorsa 10 saatlik ölçü uygulanır.

Sayısal sonuç şöyle kurulur: 24 saat çalışıp 24 saat dinlenen işçi bir hafta 3 gün, izleyen hafta 4 gün çalışır. 6 saat ara dinlenmesi kabul edildiğinde günlük net çalışma 18 saattir. Günlük 11 saati aşan 7 saat, haftalık 45 saat dolmasa da fazla çalışmadır; 3 gün çalışılan haftada 21 saat, 4 gün çalışılan haftada 28 saat fazla çalışma çıkar. Bu hesap 2017/8302 esas sayılı kararda da aynı şekilde yapılmıştır.

Fiilî mola kanuni süreden uzunsa: yemek ve çay molaları toplanır

İşyerinde fiilen verilen molalar kanundaki asgari süreden uzunsa bilirkişi kanuni süreyi değil, uygulanan toplam süreyi düşer. Örneğin bir saat öğle yemeği ve yarım saat çay molası verildiği tanıklarla sabitse, çalışma 11 saati aşmasa bile bir saat değil 1,5 saat ara dinlenmesi düşülür.

Bu kuralın en yeni ve en net örneği Yargıtay 9. Hukuk Dairesi’nin 12.02.2026 tarihli, E. 2025/10197, K. 2026/1187 sayılı kararıdır. Daire, “ara dinlenme süreleri asgari nitelikte olup işyerinde daha uzun bir uygulamanın varlığı hâlinde fiilen uygulanan sürenin esas alınması gerekmektedir” diyerek, tanıkların 1 saat yemek ve 30 dakika çay molası anlattığı dosyada yalnızca bir saat düşen bilirkişi raporuna göre hüküm kurulmasını bozma sebebi saymıştır.

Aynı yaklaşım daha eski kararlarda da vardır. Literatürde aktarılan Yargıtay 9. Hukuk Dairesi’nin E. 2017/12950, K. 2019/22063 sayılı kararında, bir saat yemek molası ile iki kez 15 dakikalık çay molası kanıtlanan dosyada toplam 1,5 saatin düşülmesi gerektiği kabul edilmiştir. Çay, sigara ya da namaz için verilen kısa aralar, işveren tarafından düzenli olarak tanınıyorsa toplam süreye eklenir.

Bu kural işçi aleyhine işleyebilir; fazla mesai alacağını azaltır. Ama tersi de geçerlidir: bilirkişi, işyerinde fiilen yalnızca 30 dakika yemek molası verildiğini gerekçe göstererek 11 saatlik günden yarım saat düşemez. Kanundaki süre tabandır; daha azı ancak “hiç ya da eksik mola verildi” iddiasının ispatıyla mümkündür.

Ara dinlenmesinin abartılı biçimde uzatılması da sorun yaratır. Doktrinde, sekiz saatlik bir işte üç-dört saatlik parçalı molalar konulmasının dürüstlük kuralına aykırı olduğu savunulur. Mola ücretsiz olduğu için yapay uzatma, işçinin işyerine bağlı kaldığı süreyi artırır ve serbest zamanını kısar. Bu konuda kanunda açık bir üst sınır yoktur; somut olayda değerlendirilir.

Ara dinlenmesi aralıksız mı verilir, bölünebilir mi?

Ara dinlenmesi kural olarak tek parça ve aralıksız verilir. İş Kanunu’nun 68. maddesi ise iklim, mevsim, o yerdeki gelenekler ve işin niteliği göz önünde tutularak sözleşmeler ile aralı kullandırılmasına izin verir. Bölünme için sözleşme hükmü ve haklı bir gerekçe birlikte aranır; işveren tek taraflı parçalayamaz.

Bölünmüş molaya tipik örnek, bir saatlik dinlenmenin 30 dakika yemek ve iki ayrı 15 dakikalık çay molası olarak kullandırılmasıdır. Bunun için bireysel iş sözleşmesinde veya toplu iş sözleşmesinde açık hüküm bulunmalıdır. Sözleşme hükmü de işçinin dinlenmesini işlevsiz kılacak kadar çok parçaya bölünmüş bir düzen getiremez; parçaların asgari süresi kanunda yazılı değildir ve bu belirsizlik doktrinde eleştirilir.

Yargıtay kararlarında aralıksızlık kuralı sık tekrarlanır: “Ara dinlenme süreleri kural olarak aralıksız olarak kullandırılır.” Bu cümle Yargıtay 9. Hukuk Dairesi’nin E. 2020/4332, K. 2021/1510; E. 2022/4623, K. 2022/5403 ve E. 2009/46892, K. 2012/6541 sayılı kararlarında yer alır.

Mola ne zaman verilir: yemek molası saat kaçta kullandırılır?

Kanun yemek molası için belirli bir saat koymaz; ara dinlenmesi günlük çalışma süresinin ortalama bir zamanında, o yerin geleneklerine ve işin gereğine göre verilir. Mola işe geç başlama veya erken çıkış şeklinde günün başına ya da sonuna eklenemez. İşveren molayı tüm işçilere aynı veya değişik saatlerde kullandırabilir.

08.00-18.00 düzeninde öğle yemeği genellikle 12.00-13.00 arasında verilir, ama bu bir gelenektir, kanuni zorunluluk değildir. Gece vardiyasında yemek arası gece yarısı civarına düşebilir. Belirleyici olan, molanın işçiyi gün içinde fiilen dinlendirecek bir zamanda verilmesidir. Sabah 08.00’de başlayan işçiye “bir saat geç gel, mola sayılsın” denmesi bu amaca hizmet etmez.

Dinlenmeler bir işyerinde işçilere aynı veya değişik saatlerde kullandırılabilir. Kesintisiz işleyen üretim hatlarında, çağrı merkezlerinde ve hastanelerde molalar dönüşümlü verilir; bir grup yemeğe çıkarken diğeri hattı sürdürür. Mola saatlerinin işyerinde duyurulması, vardiya çizelgesine yazılması veya iç yönetmelikte gösterilmesi, ileride doğacak uyuşmazlıkta işveren için en güçlü delil olur.

Uygulamada sık karşılaşılan bir yanılgı da “periyodik mola” fikridir. Türk iş hukukunda genel işçiler için saat başı veya iki saatte bir verilmesi zorunlu bir mola takvimi yoktur. Yargıtay kararlarında da böyle bir periyot öngörülmemiştir. Kanunun getirdiği kademe, günlük toplam çalışmaya göre artan bir blok dinlenme süresidir.

Belirli işler için ayrı kurallar bulunabilir. Doktrinde örnek olarak, ticari yolcu ve yük taşımacılığı yapan şoförlerin 4,5 saatlik sürekli araç kullanımının ardından 45 dakika mola vermesi veya bu molayı 15’er dakikalık parçalara bölmesi gibi sektörel düzenlemeler gösterilir. Bunlar genel ara dinlenmesi kuralının yerine geçmez, ayrı rejimlerdir.

Ara dinlenmesi çalışma süresinden sayılır mı?

Ara dinlenmesi kural olarak çalışma süresinden sayılmaz ve haftalık 45 saate dâhil edilmez. Ancak işçi molada serbest bırakılmayıp işinde ve her an iş görmeye hazır hâlde bekletilirse, bu süre İş Kanunu’nun 66. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi gereği çalışma süresine eklenir ve ücrete tabi olur.

66. maddenin (c) bendi, işçinin “işinde ve her an iş görmeye hazır bir halde bulunmakla beraber çalıştırılmaksızın ve çıkacak işi bekleyerek boş geçirdiği süreler”i çalışma süresinden sayar. Telefonun başından ayrılamayan güvenlik görevlisi, müşteri gelince kalkmak zorunda olan pompacı veya tezgâhta tek başına yemek yiyen tezgâhtar, kâğıt üzerinde molada görünse de hukuken çalışmaktadır.

Yargıtay bu durumu açık bir dille ifade eder. 9. Hukuk Dairesi’nin 10.03.2015 tarihli, E. 2013/14318, K. 2015/9825 sayılı kararı ile 7. Hukuk Dairesi’nin 23.01.2014 tarihli, E. 2013/14322, K. 2014/873 sayılı kararında geçen ifade şöyledir: “İşyerinde geçirmesi ve bu süre içinde çalışmaya devam etmesi durumunda ara dinlenmesi verilmemiş sayılır.” 26.06.2018 tarihli kararda da işin başında hazır bekletilen işçi bakımından “ara dinlenmesi süresi iş süresinden sayılır” denilmiştir.

Molada işyerinden ayrılma meselesi daha tartışmalıdır. Doktrindeki baskın görüş, geçerli bir ara dinlenmesi için işçinin bu sürede serbest olmasını, dilerse işyerinden ayrılabilmesini ve işverenin gözetim alanından çıkabilmesini arar. Yemekhanenin işyerinde olması tek başına molayı çalışma süresine çevirmez; belirleyici olan, işçinin molada iş görme yükümlülüğünden gerçekten kurtulup kurtulmadığıdır. İşverenin “mola sırasında binayı terk etmek yasaktır” kuralı, işçiyi göreve hazır tutma amacı taşıyorsa bu süre çalışma sayılabilir.

Ara dinlenmesinde çalıştırılan işçinin hakları

Ara dinlenmesinde çalıştırılan işçi, bu sürenin ücretini isteyebilir; süre haftalık 45 saati aşan kısma denk geliyorsa yüzde elli zamlı fazla çalışma ücreti doğar. Ücret ödenmezse işçi İş Kanunu’nun 24. maddesinin (II-e) bendi uyarınca haklı nedenle fesih hakkı kazanabilir. Alacak beş yıllık zamanaşımına tabidir.

Yargıtay 22. Hukuk Dairesi’nin 12.12.2019 tarihli, E. 2019/8495, K. 2019/23191 sayılı kararı sonucu iki cümlede toplar: “Ancak, bu süre işçiye dinlenme zamanı olarak tanınmamışsa, işçinin normal ücretinin ödenmesi gerekir. Bu sürenin haftalık kırkbeş saati aşan kısmını oluşturması halinde ise zamlı ücret ödenmelidir.” Zam oranı İş Kanunu’nun 41. maddesine göre normal saat ücretinin yüzde elli fazlasıdır.

Haklı fesih yolu, İş Kanunu’nun 24. maddesinin (II-e) bendine dayanır: işveren tarafından “işçinin ücreti kanun hükümleri veya sözleşme şartlarına uygun olarak hesap edilmez veya ödenmezse” işçi sözleşmeyi bildirim süresini beklemeden feshedebilir. Fazla mesai ücretinin sistematik olarak ödenmemesi bu kapsama girebilir. Bu konudaki şartlar işçinin haklı fesih sebepleri yazısında ayrıntılı olarak incelendi.

Fazla çalışma ücreti dönemsel bir ücret alacağı olduğundan 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun 147. maddesinin birinci bendi uyarınca beş yıllık zamanaşımına tabidir. Kanunun yıllık sınırı da hesapta dikkate alınır: İş Kanunu’nun 41. maddesine göre fazla çalışma süresinin toplamı bir yılda iki yüz yetmiş saati aşamaz. Bu sınır işverenin yükümlülüğüdür; aşılmış olması işçinin fiilen yaptığı çalışmanın ücretini istemesine engel değildir.

Hiç mola verilmedi iddiası nasıl ispatlanır?

İşçinin gün boyu hiç ara vermeden çalıştığı iddiası, Yargıtay’a göre hayatın olağan akışına aykırıdır ve somut, kesin delillerle ispatlanmalıdır. İspatlanamazsa bilirkişi günlük süreye karşılık gelen kanuni veya içtihadi süreyi karine olarak düşer. Tek güvenlik görevlisi gibi somutlaşmış durumlarda ise ara dinlenmesi düşülmeden hesap yapılır.

Yargıtay 9. Hukuk Dairesi’nin 01.04.2026 tarihli kararındaki cümle ilkenin özüdür: “İşçinin günlük iş süresi içinde kesintisiz olarak hiç ara vermeden çalışması beklenemez.” Aynı kararda ara dinlenmesinin yasal süreden kısa kullandırıldığı iddiasının “somut ve kesin olarak ispatlanmalıdır” denilmiştir. 27.04.2022 tarihli, E. 2022/4623, K. 2022/5403 sayılı kararda da kesintisiz çalışma kabulü hayatın olağan akışına aykırı bulunmuştur.

Karine kuralı 04.02.2021 tarihli kararda şöyle ifade edilir: “ara dinlenme sürelerinin dosya içerisindeki mevcut delillerle ispat edilmediği taktirde günlük çalışma süresine göre belirlenmesi gerekir”. Yani tanıklar yalnızca işe giriş ve çıkış saatlerini söylemiş, mola hakkında susmuşsa bilirkişi kademeyi uygular. Yargıtay 9. Hukuk Dairesi’nin 01.03.2012 tarihli, E. 2009/46892, K. 2012/6541 sayılı kararında ise her çalışmada yalnızca 15 dakika kabul eden rapor bozulmuştur.

Yalnızca tanık anlatımı her zaman yetmez. Yargıtay 9. Hukuk Dairesi’nin 19.01.2021 tarihli, E. 2020/4332, K. 2021/1510 sayılı kararında, günde 12 saatin üzerinde çalışan işçi için yalnızca davacı tanığının “10-15 dakika mola veriliyordu” şeklindeki soyut beyanına dayanılarak 15 dakika düşülmesi isabetsiz bulunmuş ve 1,5 saat düşülmesi gerektiği belirtilmiştir. Anlatımı destekleyen başka bir delil yoktu.

Tanık anlatımı işin niteliği ve fiilî koşullarla desteklenirse sonuç değişir. Literatürde aktarılan Yargıtay 9. Hukuk Dairesi’nin 30.05.2017 tarihli, E. 2015/9517, K. 2017/9381 sayılı kararında işçi, işyerinde tek güvenlik görevlisiydi, nöbet kulübesini terk edemiyordu ve yemeğini görev başında yiyordu. Daire, 11 saate kadar bir saat, aşan kısım için 1,5 saat ara dinlenmesi düşen bilirkişi hesabını hatalı bulmuş, ara dinlenmesi düşülmeden hesaplama yapılması gerektiğine hükmetmiştir.

İspatta en güçlü deliller şunlardır: tek personelle yürütülen iş düzeni, nöbeti devralacak kimsenin bulunmaması, görev yerinden ayrılma yasağını gösteren talimat veya tutanak, kamera kayıtları, yemekhane ve turnike kart basım verileri, vardiya çizelgeleri. Kart verilerinin delil değeri iş yeri giriş çıkış kayıtları yazısında ayrıca ele alındı. Puantaj kaydı yoksa tanık anlatımı belirleyici hâle gelir ve anlatımın somutluğu önem kazanır.

Bu ayrım dosyanın sonucunu doğrudan değiştirir; aynı 12 saatlik vardiyada ara dinlenmesinin düşülüp düşülmemesi haftalık fazla mesaiyi saatler düzeyinde etkiler. Dava dilekçesinde dinlenmesiz çalışma olgularının en baştan somut biçimde yazılması gerekir. Kendi durumunuzu değerlendirmek isterseniz iletişime geçebilirsiniz.

Tanıklar farklı süreler söylerse ne olur?

Tanıkların mola süresi hakkında farklı anlatımlarında hangi beyana üstünlük tanınacağına mahkeme karar verir; bilirkişi tek bir tanığı kendiliğinden seçemez. Bu yüzden bilirkişi raporu her tanık grubuna ve karine sürelere göre ayrı seçenekler içermeli, mahkeme önce çelişkiyi gidermeli, gerekirse ek rapor almalıdır.

Dayanak 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’dur. 279. maddenin dördüncü fıkrasına göre bilirkişi “hâkim tarafından yapılması gereken hukuki nitelendirme ve değerlendirmelerde bulunamaz.” 282. madde ise hâkimin bilirkişi görüşünü “diğer delillerle birlikte serbestçe” değerlendireceğini söyler. Hangi tanığın daha inandırıcı olduğu delil değerlendirmesidir ve hâkime aittir.

Uygulamada makul bir rapor şu seçenekleri gösterir: davacı tanıklarının anlattığı mola süresine göre hesap, davalı tanıklarının veya işyeri kayıtlarının gösterdiği süreye göre hesap ve çelişki giderilemezse kanuni ya da içtihadi kademeye göre hesap. 24 saatlik nöbette üçüncü seçenek uyku durumuna göre 10 veya 4 saattir. Dinlenmesiz çalışmanın ispatı tartışmalıysa bir seçenekte hiç düşüm yapılmaz, diğerinde karine süre düşülür.

Mahkemenin görevi çelişkiyi gidermektir. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun 2011 tarihli, E. 2011/9-506, K. 2011/588 sayılı kararında, tanık beyanları ile farklı dosyalarda alınan bilirkişi raporları arasındaki çelişki üzerinde durulması ve bu çelişki giderildikten sonra ara dinlenmesine ilişkin ilkeler gözetilerek ek rapor alınması gerektiği vurgulanmıştır. Tanıkların aynı dönemde, aynı vardiyada çalışıp çalışmadıkları da ayrıca ayrıştırılmalıdır. Tanık anlatımlarının güvenilirliğine ilişkin ölçüler husumetli tanık ve ücretin tespiti yazısında anlatıldı.

Bilirkişi ara dinlenme süresini nasıl düşer?

Bilirkişi ara dinlenme süresini her çalışma günü veya dönemi için ayrı düşer: önce işe giriş ve çıkış saatinden brüt süre bulunur, sonra o süreye karşılık gelen kademe ya da kanıtlanan fiilî mola indirilir, kalan net süreler haftalık toplanır ve 45 saati aşan kısım fazla çalışma kabul edilir.

Birinci adım günlük cetveldir. Yargıtay 9. Hukuk Dairesi’nin 22.03.2010 tarihli, E. 2008/20834, K. 2010/7326 sayılı kararına göre “Davacının çalışma sistemine göre giriş-çıkış saatleri nazara alınarak her haftalık çalışma şekli ayrı ayrı ve denetlemeye elverişli olacak şekilde hesaplanmalıdır.” Yaz ve kış saatleri farklıysa her dönem kendi kademesine göre ayrı hesaplanır.

İkinci adım düşümün raporda görünür olmasıdır. Yargıtay 7. Hukuk Dairesi’nin 03.07.2013 tarihli, E. 2013/5336, K. 2013/12594 sayılı kararında “davacının günlük çalışmasının ne şekilde belirlendiği, ara dinlenmelerinin ne kadar düşüldüğü belli değildir” denilerek rapor denetime elverişsiz bulunmuştur. Fiilî mola kanıtlanmışsa yemek molası ve çay molaları cetvelde ayrı ayrı yazılmalı, toplamı brüt süreden indirilmelidir.

Üçüncü adım giriş ve çıkış kayıtlarının ham hâliyle kullanılmamasıdır. Yargıtay 22. Hukuk Dairesi’nin 17.02.2020 tarihli, E. 2017/27543, K. 2020/2663 sayılı kararına göre kayıtlardaki süreler doğrudan toplanmaz; “günlük çalışma saatine göre yasada belirlenmiş olan ara dinlenmelerin düşürülmesi ile sonuca gidilmelidir.” Yargıtay 22. Hukuk Dairesi’nin 20.12.2017 tarihli, E. 2015/23826, K. 2017/30237 sayılı kararında da 06.00-12.00 için yarım saat, 12.00-21.30 için bir saat düşülmesi gerektiği belirtilmiştir.

Dördüncü adım çalışılmayan günlerin ayıklanmasıdır. Yargıtay 7. Hukuk Dairesi’nin 06.10.2015 tarihli, E. 2015/25305, K. 2015/18138 sayılı kararına göre izinli, raporlu veya çalışılmayan günler cetvelde sıfır olarak işlenmeli, haftalık hesap buna göre yapılmalıdır. 01.03.2012 tarihli kararda da kullandırılan yıllık izinler ile fazla çalışma tahakkuku içeren imzalı bordroların düşülmemesi bozma sebebi sayılmıştır.

Programla hesap yapılıyorsa bu adımların her biri ekran çıktısında da görünmelidir. Sitedeki bilirkişi raporu hesaplama aracı, ara dinlenmesini kademeye göre otomatik düşer ve alternatifli hesap kurmaya imkân verir; sonuçlar yine de dosyanın delil durumuna göre kontrol edilmelidir.

Haftalık hesap, günlük 11 saat sınırı ve dönem ücreti

Fazla çalışma günlük ya da aylık değil, ara dinlenmesi düşüldükten sonra kalan haftalık net sürenin 45 saati aşan kısmı üzerinden hesaplanır. Günlük 11 saati aşan süre, haftalık 45 saat dolmasa da fazla çalışmadır. Ücret ise son ücretle değil, çalışmanın yapıldığı dönemin ücretiyle hesaplanır.

Yargıtay 9. Hukuk Dairesi’nin 25.02.2021 tarihli, E. 2020/328, K. 2021/4884 sayılı kararı iyi bir örnektir. 07.00-19.00 arası, yani 12 saat çalışan işçi için bilirkişi bir saat düşmüştü. Daire 1,5 saat düşülmesi gerektiğini belirterek net günlük süreyi 10,5 saat kabul etmiş ve hesabı şöyle göstermiştir: “6 gün çalışılan hafta 10,5×6=63-45=18 saat”. Hafta tatilinde de çalışılan haftalarda ise 10,5×7=73,5 saatten tatil çalışması ve 45 saat düşülerek 21 saat bulunmuştur.

Ara dinlenmesindeki yarım saatlik farkın parasal etkisini bir örnekle görelim. Saatlik çıplak ücreti 200 TL olan işçinin fazla çalışma saat ücreti, yüzde elli zamla 300 TL’dir. Bir saat düşülürse net günlük süre 11 saat, haftalık 66 saat ve fazla çalışma 21 saat olur. 1,5 saat düşülürse haftalık fazla çalışma 18 saattir. Aradaki 3 saatlik fark haftada 900 TL eder; birkaç yıllık çalışmada bu fark dosyanın en büyük tartışma kalemine dönüşür.

Ücretin dönemi de ayrıca önemlidir. Yargıtay 9. Hukuk Dairesi’nin 30.10.2013 tarihli, E. 2011/31586, K. 2013/27413 sayılı kararına göre “Fazla çalışma ücretinin son ücrete göre hesaplanması doğru olmayıp, ait olduğu dönem ücretiyle hesaplanması gerekir.” Aynı kararda ara dinlenmesi düşülmemesi ve fazla mesainin aylık hesaplanması da bozma sebebi sayılmıştır. Brüt tutarın nete çevrilmesi için işçilik alacaklarında netten brüte hesaplama yazısındaki yöntem kullanılabilir.

Gece çalışmasında ek bir sınır vardır. İş Kanunu’nun 69. maddesine göre işçilerin gece çalışmaları yedi buçuk saati geçemez; turizm, özel güvenlik ve sağlık hizmeti gibi işlerde işçinin yazılı onayıyla bu süre aşılabilir. Yedi buçuk saatlik bir gece vardiyasında ikinci kademe uygulanır ve yarım saat düşülür. Yedi buçuk saati aşan gece çalışmasının fazla çalışma sayılıp sayılmayacağı ayrı bir tartışmadır ve bu yazının kapsamını aşar.

Bu hesaplar dosyanın kendi verilerine göre değişir; vardiya düzeni, tanıkların çalıştığı dönem ve imzalı bordrolar sonucu doğrudan etkiler. Hesaba başlamadan önce bu üç verinin dosyada hangi delille kanıtlandığı ayrıca not edilmelidir.

Yargıtay’ın bozma sebebi saydığı bilirkişi hataları

Yargıtay’ın en sık bozduğu hatalar şunlardır: 11 saati aşan günde yalnızca bir saat düşmek, yedi buçuk saati aşan günde yarım saat düşmek, kanıtlanan çay molasını hesaba katmamak, ara dinlenmesini hiç düşmemek, raporda düşülen süreyi göstermemek ve tek güvenlikçi gibi dosyalarda ezbere kademe uygulamak.

Tabloda dikkat çeken nokta, bozmaların iki yönlü olmasıdır. Yargıtay hem işçi aleyhine fazla düşüm yapan raporları (11 saatlik günde 1,5 saat, kış döneminde 2,5 saat) hem de işveren aleyhine eksik düşüm yapan raporları (12 saatlik günde 45 dakika) bozmaktadır. Doğru kademe, iki taraf için de dosyanın kaderini belirler.

Gece çalışması, genç işçiler ve diğer özel durumlar

Ara dinlenmesinin temel kuralları gece çalışmasında, genç işçilerde ve nöbet sistemlerinde de geçerlidir; ancak bu gruplarda çalışma süresinin kendisi ayrıca sınırlıdır. Gece çalışması kural olarak yedi buçuk saati geçemez; çocuk ve genç işçiler ile yer altı maden işçileri için daha kısa çalışma süreleri ve ayrı düzenlemeler uygulanır.

Yer altı maden işlerinde İş Kanunu’nun 63. maddesi çalışmayı günde en çok yedi buçuk, haftada en çok otuz yedi buçuk saatle sınırlar. Bu sınır içinde kalan bir vardiyada kanuni kademe yarım saattir. Çocuk ve genç işçilerin çalışma süreleri ve dinlenmeleri ayrı bir yönetmelikle düzenlenmiştir; somut olayda bu yönetmeliğin daha koruyucu hükümleri ayrıca kontrol edilmelidir.

Çocuk emziren kadın işçinin süt izni ise ara dinlenmesi değildir. İş Kanunu’nun 66. maddesinin (e) bendi, çocuklarına süt vermeleri için belirtilecek süreleri çalışma süresinden sayar. Dolayısıyla süt izni ara dinlenmesinden düşülemez; ikisi ayrı ayrı uygulanır.

Mevsimlik ve dönemsel çalışmada her dönem ayrı değerlendirilir. Literatürde aktarılan 2017/12454 esas sayılı kararda, yaz döneminde 14 saat, kış döneminde 10 saat çalışan işçi için yaz döneminde 4 saat, kış döneminde 2,5 saat düşen rapor hatalı bulunmuş; yazın 2 saat, kışın 1 saat düşülmesi gerektiği kabul edilmiştir.

Doktrinin eleştirisi ve net cevabı olmayan noktalar

Doktrindeki baskın görüş, Yargıtay’ın kanunda yazılı olmayan 1,5 ve 2 saatlik süreleri otomatik düşmesini eleştirir. 11 saati aşan çalışma zaten kanuna aykırıdır; varsayımsal düşüm bu çalışmayı olağanlaştırır ve fiilen mola vermeyen işvereni, mola veren işverenle aynı konuma getirir. Mevcut içtihat yine de bu yöndedir.

Yargıtay’ın gerekçesi pratiktir: bir işçinin 12, 14 veya 16 saat boyunca yemek yemeden ve hiç durmadan çalışması fizyolojik olarak mümkün görülmez. Eleştirenler ise yükün yer değiştirdiğini söyler: kanuna aykırı uzun çalışmanın sonucu, işçinin fazla mesai alacağından kesilerek işçiye yüklenmektedir. İki görüş de makul gerekçelere dayanır; yakın zamanda içtihadın değişeceğine dair bir işaret yoktur.

Net cevabı olmayan üç nokta vardır. Birincisi, 14 saati aşan günlerde 1,5 saat mi 2 saat mi düşüleceğidir. İkincisi, 24 saatlik nöbette 3, 4 veya 6 saat gibi farklı sürelerin dönemsel olarak uygulanmasıdır. Üçüncüsü, aralı kullandırılan dinlenmenin kaç parçaya bölünebileceğidir. Bu konularda dosyanın kendi delilleri, genel kuraldan daha belirleyicidir.

Dava yolu: arabuluculuk, kısmi dava ve rapora itiraz

Fazla çalışma ve ara dinlenmesi alacağı için önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır. 7589 sayılı Kanunla belirsiz alacak davası kaldırıldığından alacak artık kısmi dava olarak açılır ve bilirkişi raporundan sonra bir defaya mahsus artırılabilir. Rapora tebliğden itibaren iki hafta içinde itiraz edilmelidir.

7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu’nun 3. maddesine göre kanuna, bireysel veya toplu iş sözleşmesine dayanan işçi alacaklarında arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır. Anlaşma sağlanamazsa son tutanakla dava açılır.

Usulde 2026 yılında önemli bir değişiklik oldu. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun belirsiz alacak davasını düzenleyen 107. maddesi, 16.07.2026 kabul tarihli 7589 sayılı Kanunla yürürlükten kaldırıldı. Aynı Kanunla 109. maddeye eklenen dördüncü fıkraya göre kısmi davada talep konusu, bir defaya mahsus olmak üzere iddianın genişletilmesi yasağına tabi olmaksızın tahkikatın sonuna kadar artırılabilir ve artırılan kısım için de zamanaşımı dava tarihinde kesilmiş sayılır.

Ara dinlenmesi hesabındaki bir saatlik fark bile alacağı belirgin biçimde değiştirdiği için bu artırım imkânı önemlidir. Davacı, dava dilekçesinde dinlenmesiz çalışma olgularını somut olarak yazmalı; bilirkişi raporu geldikten sonra talebini rapora göre artırmalıdır. Hangi kalemin ne zaman artırılacağı, dosyanın açıldığı tarihe göre geçiş hükümleri bakımından ayrıca değerlendirilmelidir.

Rapora itiraz için Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 281. maddesi uygulanır: taraflar raporun kendilerine tebliğinden itibaren iki hafta içinde eksikliklerin tamamlanmasını, açıklama yapılmasını veya yeni bilirkişi atanmasını isteyebilir. Özel veya teknik bir çalışma gerekiyorsa bu süre içinde başvurana bir defaya mahsus en fazla iki haftalık ek süre verilebilir. Yanlış kademe, gösterilmeyen düşüm ve seçeneksiz rapor en sık itiraz sebepleridir. İtiraz dilekçesinin iskeleti dilekçe hazırlama aracı ile oluşturulabilir. Sürelerin kaçırılması hak kaybına yol açar; somut durumunuz için bir avukata danışmanız gerekir.

50 soruda ara dinlenme süresi

Uygulamada ara dinlenme süresi, yemek ve çay molaları, 11 saati aşan çalışmalar, 24 saatlik nöbet, ispat ve bilirkişi hesabı konusunda en sık sorulan sorular ve kısa cevapları aşağıda yer alıyor. Her cevap tek başına okunabilir ve ilgili kanun maddesini ya da Yargıtay kararını içerir.

1. Ara dinlenme süresi kaç dakikadır?
Günlük çalışma dört saate kadar ise 15 dakika, dört saatten fazla ve yedi buçuk saate kadar ise yarım saat, yedi buçuk saati aşıyorsa bir saattir (4857 sayılı İş Kanunu m. 68/1).

2. 8 saat çalışan işçinin mola hakkı ne kadardır?
Bir saattir. Sekiz saatlik çalışma yedi buçuk saati aştığı için İş Kanunu m. 68/1-c uyarınca en az bir saat ara dinlenmesi verilir.

3. 9 saat çalışan işçiye kaç saat mola verilir?
En az bir saat verilir. Yargıtay 9. Hukuk Dairesi E. 2012/370, K. 2014/5112 sayılı kararında 9 saatlik çalışmadan bir saat düşülmesi gerektiğini belirtmiştir.

4. 10 saat çalışan işçinin ara dinlenmesi ne kadar?
Bir saattir. Yargıtay 9. Hukuk Dairesi E. 2016/20381, K. 2016/14516 sayılı kararında 08.00-18.00 arası çalışmadan yarım saat düşen raporu bozmuştur.

5. 11 saat çalışan işçiye 1,5 saat mola mı düşülür?
Hayır, tam 11 saatlik çalışmada bir saat düşülür. 1,5 saat ancak 11 saati aşan çalışmada uygulanır (Yargıtay 9. HD, E. 2023/17051, K. 2023/16992).

6. 12 saat çalışan işçinin ara dinlenmesi kaç saattir?
Yargıtay’ın yerleşik uygulamasına göre 1,5 saattir. Net çalışma 10,5 saat kabul edilir (Yargıtay 9. HD, E. 2020/328, K. 2021/4884).

7. 14 saat ve üzeri çalışmada kaç saat ara dinlenmesi düşülür?
Doktrinde ve bazı kararlarda 2 saat kabul edilir. Ancak 15 saatlik mesaide 1,5 saat uygulayan kararlar da bulunduğundan bu noktada yerleşik tek bir ölçü yoktur.

8. Günde 18 saat çalışan işçiden kaç saat ara dinlenmesi düşülür?
Delil yoksa uygulamada çoğunlukla 2 saat düşülür ve net 16 saat kabul edilir. 24 saatlik nöbetin parçasıysa uyku ölçütü, fiilî mola kanıtlanmışsa o süre uygulanır.

9. 24 saat nöbet tutan işçiye kaç saat dinlenme düşülür?
Uyuyabiliyorsa 10 saat, uyuyamıyorsa 4 saat düşülür. Tanıklar farklı bir süre kanıtlarsa o süre esas alınır (Yargıtay 9. HD, E. 2017/8302, K. 2018/13784).

10. Ara dinlenmesi çalışma süresinden sayılır mı?
Hayır. İş Kanunu m. 68’in son fıkrasına göre ara dinlenmeleri çalışma süresinden sayılmaz; işçi molada iş başında hazır bekletilirse m. 66/1-c gereği çalışma sayılır.

11. Ara dinlenmesi haftalık 45 saate dâhil midir?
Hayır. Haftalık 45 saat, ara dinlenmeleri düşüldükten sonra kalan net çalışma üzerinden hesaplanır (İş Kanunu m. 41 ve m. 63).

12. Ara dinlenmesi bölünerek kullandırılabilir mi?
Evet, ancak iklim, mevsim, gelenek veya işin niteliği gibi bir gerekçe ve sözleşme hükmü varsa. Kural aralıksız kullanımdır (İş Kanunu m. 68/2-3).

13. İşveren molayı tek taraflı olarak parçalara bölebilir mi?
Hayır. Aralı kullanım bireysel veya toplu iş sözleşmesiyle öngörülebilir; işverenin talimatıyla keyfî bölünme kurala aykırıdır (İş Kanunu m. 68).

14. Yemek molası saat kaçta verilmelidir?
Kanun belirli bir saat koymaz. Ara dinlenmesi günlük çalışmanın ortalama bir zamanında, o yerin geleneklerine ve işin gereğine göre verilir (İş Kanunu m. 68/1).

15. Mola işe geç başlama ya da erken çıkış olarak kullandırılabilir mi?
Hayır. Mola, gün içinde işçiyi fiilen dinlendirecek bir zamanda verilmelidir; günün başına veya sonuna eklenmesi amaca aykırıdır.

16. İşçiye yemek molası verilmesi zorunlu mudur?
Evet. Yedi buçuk saati aşan işlerde en az bir saat ara dinlenmesi zorunludur ve bu süre işçinin yemek ihtiyacını karşılamasına yöneliktir (İş Kanunu m. 68).

17. Ara dinlenmesi tüm işçilere aynı saatte mi verilir?
Zorunlu değildir. Dinlenmeler bir işyerinde işçilere aynı veya değişik saatlerde kullandırılabilir (İş Kanunu m. 68/4).

18. Çay ve sigara molaları ara dinlenmesinden sayılır mı?
Düzenli olarak tanınıyorsa evet. Fiilî molalar toplanarak düşülür (Yargıtay 9. HD, E. 2025/10197, K. 2026/1187).

19. Namaz için verilen ara ara dinlenmesine dâhil midir?
İşveren tarafından düzenli olarak tanınan kısa aralar fiilî mola niteliğindedir ve toplam ara dinlenmesine eklenebilir; belirleyici olan işyerindeki fiilî uygulamadır.

20. İşyerinde 1 saat yemek ve 30 dakika çay molası varsa ne kadar düşülür?
1,5 saat düşülür. Yargıtay 9. HD, E. 2025/10197, K. 2026/1187 sayılı kararında yalnız bir saat düşen rapor bozulmuştur.

21. Ara dinlenme süresi sözleşmeyle artırılabilir mi?
Evet. Kanundaki süreler en azdır; iş sözleşmesi veya toplu iş sözleşmesiyle işçi lehine artırılabilir (İş Kanunu m. 68/2).

22. Ara dinlenmesi sözleşmeyle kısaltılabilir veya kaldırılabilir mi?
Hayır. Süreler nispi emredicidir; işçinin rızası olsa dahi kanuni asgari sürenin altına inilemez.

23. Ara dinlenmesi yerine ücreti ödenebilir mi?
Dinlenme hakkından ücret karşılığında vazgeçilemez. Kullandırılmayan süre çalışma sayılır ve ücreti ödenir (Yargıtay 22. HD, E. 2019/8495, K. 2019/23191).

24. Eksik verilen ara dinlenmesi için ücret istenebilir mi?
Evet. Dinlenme olarak tanınmayan süre için normal ücret, haftalık 45 saati aşan kısım için yüzde elli zamlı ücret istenir (Yargıtay 22. HD, E. 2019/8495, K. 2019/23191).

25. Molada işyerinde kalmak zorunlu mudur?
Kanunda açık hüküm yoktur. Doktrine göre geçerli mola için işçinin serbest olması gerekir; işyerinde hazır bekletilirse süre çalışma sayılır (İş Kanunu m. 66/1-c).

26. İşveren molada işyerini terk etmeyi yasaklayabilir mi?
Yasak işçiyi göreve hazır tutma amacı taşıyorsa mola süresi çalışma süresine dönüşebilir. Belirleyici olan işçinin molada iş görme yükümlülüğünden kurtulup kurtulmadığıdır (İş Kanunu m. 66/1-c).

27. İşçi mola saatinde uyuyabilir mi?
Ara dinlenmesi işçinin serbestçe kullanacağı süredir. 24 saatlik nöbette uyuma imkânının bulunup bulunmaması düşülecek süreyi 10 veya 4 saat olarak belirler (Yargıtay 9. HD, E. 2017/8302).

28. İşverenin emrinde beklemede geçen süre dinlenme sayılır mı?
Hayır. Her an iş görmeye hazır bekleyerek geçen süre İş Kanunu m. 66/1-c uyarınca çalışma süresidir.

29. Ara dinlenmesinde çalıştırılan işçinin hakkı nedir?
Ara dinlenmesi verilmemiş sayılır; süre çalışmaya eklenir ve haftalık 45 saati aşan kısım fazla çalışma ücretine konu olur (Yargıtay 9. HD, E. 2013/14318, K. 2015/9825).

30. Hiç mola verilmediği iddiası kabul edilir mi?
Somut ve kesin delille ispatlanırsa evet. Aksi hâlde kesintisiz çalışma hayatın olağan akışına aykırı sayılır (Yargıtay 9. HD, E. 2026/430, K. 2026/2928).

31. Ara dinlenmesi konusunda tanık beyanı yeterli midir?
İşin niteliği ve fiilî koşullarla desteklenirse yeterlidir. Soyut bir 10-15 dakika anlatımı tek başına yetmez (Yargıtay 9. HD, E. 2020/4332, K. 2021/1510).

32. Tek güvenlik görevlisinden ara dinlenmesi düşülür mü?
Görev yerini terk edemediği ve yemeğini görev başında yediği kanıtlanırsa düşülmez (Yargıtay 9. HD, E. 2015/9517, K. 2017/9381).

33. Tanıklar mola hakkında bir şey söylemezse ne olur?
Bilirkişi günlük süreye karşılık gelen kanuni veya içtihadi kademeyi karine olarak düşer (Yargıtay 9. HD, E. 2020/2163, K. 2021/3581).

34. Tanıklar farklı mola süreleri söylerse hangisi esas alınır?
Delilleri mahkeme değerlendirir. Bilirkişi her anlatıma göre seçenekli hesap sunar, mahkeme çelişkiyi giderir (6100 sayılı HMK m. 279/4 ve m. 282).

35. Bilirkişi tek bir tanığı seçerek hesap yapabilir mi?
Hayır. Hukuki nitelendirme ve delil değerlendirmesi hâkime aittir; bilirkişi alternatifli rapor düzenlemelidir (6100 sayılı HMK m. 279/4).

36. Puantaj kaydı yoksa ara dinlenmesi nasıl belirlenir?
Tanık anlatımları, iş düzeni, kart ve kamera kayıtları birlikte değerlendirilir; delil yoksa kanuni veya içtihadi kademe düşülür.

37. Giriş çıkış kayıtlarındaki süre doğrudan çalışma süresi midir?
Hayır. Kayıtlardaki süreden günlük süreye göre ara dinlenmesi düşülür (Yargıtay 22. HD, E. 2017/27543, K. 2020/2663).

38. Bilirkişi raporunda düşülen ara dinlenmesi gösterilmeli mi?
Evet. Düşülen sürenin görünmediği rapor denetime elverişsiz sayılır (Yargıtay 7. HD, E. 2013/5336, K. 2013/12594).

39. Fazla mesai günlük mü haftalık mı hesaplanır?
Haftalık hesaplanır; ara dinlenmesi düşülen net sürenin 45 saati aşan kısmı fazla çalışmadır (Yargıtay 7. HD, E. 2014/19170, K. 2015/18452).

40. Günlük 11 saati aşan süre fazla mesai midir?
Evet. Haftalık 45 saat dolmasa da günlük 11 saati aşan süre fazla çalışma sayılır (Yargıtay 9. HD, E. 2017/8302, K. 2018/13784).

41. 24 saat çalışıp 24 saat dinlenen işçinin fazla mesaisi nasıl bulunur?
Bir hafta 3, izleyen hafta 4 gün çalışılır. 6 saat dinlenmede günlük 7 saat fazla çalışma olur; haftada 21 ve 28 saat çıkar (Yargıtay 9. HD, E. 2017/8302).

42. Fazla mesai son ücretle mi hesaplanır?
Hayır. Fazla çalışma, yapıldığı dönemin ücretiyle hesaplanır (Yargıtay 9. HD, E. 2011/31586, K. 2013/27413).

43. Gece vardiyasında ara dinlenmesi ne kadardır?
Gece çalışması kural olarak yedi buçuk saati geçemeyeceğinden çoğunlukla yarım saat düşülür (İş Kanunu m. 69/3 ve m. 68/1-b).

44. Çocuk ve genç işçiler için farklı ara dinlenme süresi var mı?
Çocuk ve genç işçilerin çalışma ve dinlenme süreleri ayrı bir yönetmelikle düzenlenir; somut olayda o yönetmeliğin daha koruyucu hükümleri uygulanır.

45. Süt izni ara dinlenmesinden düşülür mü?
Hayır. Süt izni İş Kanunu m. 66/1-e uyarınca çalışma süresinden sayılır ve ara dinlenmesinden ayrıdır.

46. Ara dinlenmesi saat başı ya da iki saatte bir verilmek zorunda mı?
Hayır. Genel işçiler için periyodik bir mola takvimi yoktur; kanun günlük süreye göre blok bir süre öngörür.

47. Fazla mesai ödenmezse işçi haklı fesih yapabilir mi?
Ücret kanuna veya sözleşmeye uygun hesaplanmaz ya da ödenmezse işçi haklı nedenle feshedebilir (İş Kanunu m. 24/II-e).

48. Fazla mesai alacağında zamanaşımı ne kadardır?
Beş yıldır. Ücret niteliğindeki dönemsel alacaklara 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 147/1 uygulanır.

49. Ara dinlenmesi alacağı için doğrudan dava açılabilir mi?
Hayır. Önce arabulucuya başvurulmalıdır; bu dava şartıdır (7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m. 3).

50. Fazla mesai davası belirsiz alacak davası olarak açılabilir mi?
Hayır. HMK m. 107, 7589 sayılı Kanunla kaldırıldı; dava kısmi dava olarak açılır ve talep HMK m. 109/4 uyarınca bir defaya mahsus artırılabilir.

Sonuç

Ara dinlenme süresi kanunda üç kademeyle yazılıdır, ama fazla mesai davalarında asıl belirleyici olan Yargıtay’ın bu kademeleri nasıl uyguladığıdır. 11 saati aşan günde 1,5 saat, fiilen daha uzun mola veriliyorsa o süre, 24 saatlik nöbette uyku durumuna göre 10 veya 4 saat düşülür.

Bilirkişi raporunun değeri, bu düşümü gün gün göstermesine ve tartışmalı noktalarda seçenek sunmasına bağlıdır. “Hiç mola verilmedi” iddiası ise ancak somut iş düzeniyle desteklenirse sonuç doğurur. Kendi dosyanızdaki mola düzeninin hesaba nasıl yansıyacağını değerlendirmek isterseniz iletişime geçebilirsiniz.

Kaynakça

Kaynakçada yazıda dayanılan mevzuat hükümleri, atıf yapılan Yargıtay kararları ve yararlanılan doktrin kaynakları ayrı başlıklar altında gösterilmiştir. Kararlar en yeniden en eskiye doğru sıralanmıştır; literatürden aktarılan kararlarda karar tarihi kaynakta yer almadığından yalnızca esas ve karar numarası verilmiştir. Mevzuat hükümleri Adalet Bakanlığı mevzuat sistemindeki güncel metinden kontrol edilmiştir.

Mevzuat

2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası m. 50 (dinlenme hakkı).

4857 sayılı İş Kanunu m. 24 (işçinin haklı nedenle fesih hakkı), m. 41 (fazla çalışma ücreti), m. 63 (çalışma süresi), m. 66 (çalışma süresinden sayılan haller), m. 68 (ara dinlenmesi), m. 69 (gece çalışması).

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 107 (mülga belirsiz alacak davası), m. 109 (kısmi dava), m. 279, m. 281, m. 282 (bilirkişi raporu).

6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 147 (beş yıllık zamanaşımı).

7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m. 3 (dava şartı olarak arabuluculuk).

7589 sayılı Kanun m. 19 ve m. 20 (HMK m. 107 ve m. 109’da yapılan değişiklikler).

İş Kanununa İlişkin Çalışma Süreleri Yönetmeliği m. 3 ve m. 4.

Yargı kararları

Aşağıdaki kararların tam metnine Yargıtay Karar Arama üzerinden esas ve karar numarasıyla ulaşılabilir.

Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E. 2026/430, K. 2026/2928, T. 01.04.2026.

Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E. 2025/10197, K. 2026/1187, T. 12.02.2026.

Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E. 2023/17051, K. 2023/16992, T. 08.11.2023.

Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E. 2022/16152, K. 2022/17486, T. 21.12.2022.

Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E. 2022/4623, K. 2022/5403, T. 27.04.2022.

Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E. 2020/328, K. 2021/4884, T. 25.02.2021.

Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E. 2020/2163, K. 2021/3581, T. 04.02.2021.

Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E. 2020/4332, K. 2021/1510, T. 19.01.2021.

Yargıtay 22. Hukuk Dairesi, E. 2017/27543, K. 2020/2663, T. 17.02.2020.

Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E. 2016/19182, K. 2020/5929.

Yargıtay 22. Hukuk Dairesi, E. 2019/8495, K. 2019/23191, T. 12.12.2019.

Yargıtay 22. Hukuk Dairesi, E. 2017/26473, K. 2019/23923.

Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E. 2017/12950, K. 2019/22063.

Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E. 2017/12454, K. 2019/19950.

Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E. 2017/8302, K. 2018/13784, T. 26.06.2018.

Yargıtay 22. Hukuk Dairesi, E. 2015/23826, K. 2017/30237, T. 20.12.2017.

Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E. 2015/9517, K. 2017/9381, T. 30.05.2017.

Yargıtay 22. Hukuk Dairesi, E. 2017/10474, K. 2017/9587, T. 25.04.2017.

Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E. 2016/20381, K. 2016/14516, T. 16.06.2016.

Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, E. 2014/19170, K. 2015/18452, T. 07.10.2015.

Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, E. 2015/25305, K. 2015/18138, T. 06.10.2015.

Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E. 2013/14318, K. 2015/9825, T. 10.03.2015.

Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E. 2012/17507, K. 2014/19652, T. 16.06.2014.

Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E. 2012/370, K. 2014/5112, T. 19.02.2014.

Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, E. 2013/14322, K. 2014/873, T. 23.01.2014.

Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E. 2011/31586, K. 2013/27413, T. 30.10.2013.

Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, E. 2013/5336, K. 2013/12594, T. 03.07.2013.

Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E. 2009/46892, K. 2012/6541, T. 01.03.2012.

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E. 2011/9-506, K. 2011/588, T. 2011.

Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E. 2008/20834, K. 2010/7326, T. 22.03.2010.

Doktrin ve akademik kaynaklar

Sevil Doğan, İş Hukukunda İşçinin Ara Dinlenmesi, DergiPark, 2020.

Orhun Yılmaz, Türk İş Hukukunda Dinlenme Süreleri, tez, 2021.

Mustafa Yüzkan, 4857 Sayılı İş Kanunu Açısından Çalışma Süresinin Aşılması, tez, 2016.

Duygu Üstüner Yıldırım, 4857 Sayılı İş Kanununa Göre Fazla Çalışma ve Yargıtay Kararları Çerçevesinde Fazla Çalışma Sayılmayan Haller, tez, 2019.

Emre Esmer, Türk İş Hukukunda Fazla Çalışmanın İspatı, tez, 2019.

Bilge Doğan, İş Hukukunda Gece Çalışması, tez, 2025.

Merve Nur Gök, Çalışma Sürelerinin Toplu İş Sözleşmeleriyle Düzenlenmesi, tez, 2024.

Mustafa Şentürk, İş Hukukunda Çalışma Süreleri, tez, 2024.

Merve Kurnaz, Fazla Saatlerle Çalışmanın Tespiti ve İspatı, tez, 2025.

Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır, hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Yazıdaki sayısal örnekler varsayımsaldır. Her dosyanın kendine özgü delil durumu ve koşulları vardır; karar vermeden önce bir avukata danışılması gerekir.