Aile Konutu Şerhi Nasıl Konur, Ne İşe Yarar?

Aile konutu şerhi, evin maliki olmayan eşin tapu kütüğüne işletebildiği bir kayıttır. Amacı, malik eşin konutu diğer eşin haberi olmadan satmasını, ipotek ettirmesini ya da kira sözleşmesini feshetmesini önlemektir. Uygulamada en çok yanlış bilinen nokta şudur: koruma şerhten değil, konutun aile konutu olmasından doğar.

Bu yazıda şerhin hukuki niteliği, tapu müdürlüğüne nasıl başvurulacağı, hangi hâllerde dava açılabileceği, açık rıza zorunluluğu, ipotek ve banka işlemlerinde üçüncü kişinin iyiniyeti ile cebri icra karşısındaki durum güncel Yargıtay ve Anayasa Mahkemesi kararları ışığında ele alınmaktadır. Konuyla ilgili sık karşılaşılan sorulara verilen cevaplar makalenin sonunda yer almaktadır.

Aile Konutu Nedir?

Aile konutu, evlilik birliği devam ederken eşlerin yaşam merkezi hâline getirdikleri mekândır. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi’nin 10.02.2025 tarihli, E. 2025/674, K. 2025/1154 sayılı kararında kapsam, eşlerin evlilik süresince ortak yaşamı sürdürmek amacıyla bir yerde ortak olarak oturma ihtiyacının karşılanması gayesiyle belirledikleri yer olarak tarif edilmiştir.

Tanımın merkezinde fiili durum vardır. Tapu kaydı, konutun kimin adına olduğu ya da kaç konut bulunduğu belirleyici değildir; belirleyici olan ailenin yaşamını orada sürdürmesidir. Bir ailenin birden fazla taşınmazı olsa da aile konutu tektir.

Şerh Kurucu mu, Açıklayıcı mı?

Aile konutu şerhi kurucu değil açıklayıcı niteliktedir. Yani şerh konulduğu için konut aile konutu olmaz; aksine konut aile konutu olduğu için şerh konulabilir. Bu ayrım, korumanın kapsamını doğrudan belirlediği için uygulamanın en önemli kuralıdır.

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi’nin 30.06.2025 tarihli, E. 2024/762, K. 2025/6711 sayılı kararında gerekçe şöyle kurulmuştur: tapuya aile konutu şerhi verilmese bile o konut aile konutu özelliğini taşır; eş söyleyişle şerh konulduğu için aile konutu olmamakta, aksine aile konutu olduğu için şerh konulabilmektedir; bu nedenle aile konutu şerhi konulduğunda konulan şerh kurucu değil açıklayıcı şerh özelliğini taşımaktadır.

Aynı ifadeler Yargıtay 2. Hukuk Dairesi’nin 07.05.2024 tarihli, E. 2023/8582, K. 2024/3209 ve 15.03.2018 tarihli, E. 2016/14638, K. 2018/3368 sayılı kararlarında da yer alır. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi’nin 23.05.2016 tarihli, E. 2015/15701, K. 2016/5514 sayılı kararında ise sınırlandırmanın aile konutu şerhi konulduğu için değil, zaten var olduğu için getirildiği belirtilmiştir.

Gaziantep Bölge Adliye Mahkemesi 11. Hukuk Dairesi’nin 18.11.2024 tarihli, E. 2023/618, K. 2024/1460 ve İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 2. Hukuk Dairesi’nin 05.06.2017 tarihli, E. 2017/1319, K. 2017/1120 sayılı kararları da aynı çizgidedir.

Pratik sonucu nedir?

Şerh yoksa koruma da yok değildir. Eş, tapuda şerh bulunmasa bile TMK m. 194’e dayanarak yapılan devri veya ipoteği dava konusu edebilir. Şerhin işlevi koruma yaratmak değil, korumayı tapuda görünür kılarak üçüncü kişinin iyiniyet iddiasını baştan ortadan kaldırmaktır.

Buna karşılık şerh, malik olmayan eşe ayni hak kazandırmaz. Bu nokta cebri icra bölümünde ayrıca ele alınmaktadır.

Aile Konutu Şerhi Nasıl Konur?

TMK m. 194/3 uyarınca aile konutu olarak özgülenen taşınmazın maliki olmayan eş, tapu kütüğüne gerekli şerhin işlenmesini doğrudan tapu müdürlüğünden isteyebilir. Bu, 6518 sayılı Kanun’la 06.02.2014 tarihinde getirilen bir imkândır ve süreci mahkeme dışına taşımıştır.

Tapu müdürlüğüne başvuru

Yargıtay 12. Hukuk Dairesi’nin 16.01.2024 tarihli, E. 2023/9101, K. 2024/373 sayılı kararında şerhin tesisi için gerekli belgeler şöyle sayılmıştır: aile konutu şerhi, malik olmayan eşin, evlilik birliğinin devam ettiğini kanıtlayan nüfus kayıt örneği ve eşlerin bu konutta birlikte yaşadığını ispatlayan muhtarlıktan alınan belgenin tapu müdürlüğüne ibrazıyla işlenebilmektedir.

Aynı kararda malik olmayan eşin bildirdiğinin sadece açıklayıcı bir beyan olduğu nitelemesi yapılmıştır. Anayasa Mahkemesi’nin 16.09.2020 tarihli, 2017/32275 başvuru numaralı kararında da kural hatırlatılmıştır.

Doğrudan dava açılabilir mi?

Kural olarak hayır. Tapu müdürlüğünün talebi hukuken veya fiilen yerine getirmediği belgelendirilmedikçe, malik olmayan eşin tapu kütüğüne şerh konulmasını doğrudan dava yoluyla istemekte hukuki yararı bulunmamaktadır. Çünkü aynı sonuç tapu müdürlüğüne yapılacak başvuruyla elde edilebilir.

Bu içtihat Yargıtay 2. Hukuk Dairesi’nin 27.04.2016 tarihli, E. 2016/296, K. 2016/8504 sayılı kararıyla yerleşmiş; 20.06.2023 tarihli, E. 2022/10179, K. 2023/3342; 15.05.2024 tarihli, E. 2023/10021, K. 2024/3454 ve 29.02.2024 tarihli, E. 2023/5437, K. 2024/1350 sayılı kararlarda tekrarlanmıştır.

Buna karşılık idari yola başvurup sonuç alamayan eş bakımından dava yolu açıktır. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi’nin 23.10.2024 tarihli, E. 2024/1677, K. 2024/7823 sayılı kararında, tapuya başvurarak aile konutu şerhi konulması işlemini gerçekleştiremeyen davacı kadının mahkemeden şerh konulmasını istemekte hukuki yararının bulunduğu kabul edilmiştir.

Uygulamadaki sonuç şudur: doğrudan açılan dava usulden reddedilir ve harç ile vekâlet ücreti yükü doğar. Önce tapuya başvurulmalı, ret yazısı ya da işlemin yapılmadığına dair belge alınmalıdır.

Aile Konutu Şerhi Ne İşe Yarar?

Şerhin amacı, taşınmazın maliki olmayan eşin rızası olmaksızın aile konutu üzerinde tasarrufta bulunulmasını engellemektir. Anayasa Mahkemesi’nin 16.09.2020 tarihli, 2017/32275 sayılı bireysel başvuru kararında amaç bu şekilde özetlenmiştir.

Açık rıza zorunluluğu

TMK m. 194/1 uyarınca eşlerden biri, diğer eşin açık rızası bulunmadıkça aile konutuyla ilgili kira sözleşmesini feshedemez, aile konutunu devredemez ve aile konutu üzerindeki hakları sınırlayamaz. Bu kural Yargıtay 2. Hukuk Dairesi’nin 30.06.2025 tarihli kararında, Hukuk Genel Kurulu’nun 22.10.2014 tarihli, E. 2013/1181, K. 2014/811 sayılı ilamında ve İzmir BAM 2. Hukuk Dairesi’nin 05.06.2017 tarihli kararında tekrarlanmıştır.

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi’nin 10.02.2025 tarihli kararında düzenlemenin gerekçesi açıklanmıştır: malik olmayan eşe tapu kütüğüne şerh verilmesini isteme hakkı tanınmış, eşlerin aile konutuyla ilgili bazı hukuksal işlemlerinin diğer eşin rızasına bağlı olduğu kuralı getirilerek eşlerin hukuki işlem özgürlüğü aile birliğinin korunması amacıyla sınırlandırılmıştır. Aynı kararda, tapu kaydında şerh bulunmasa dahi bu sınırlamanın işleyeceği vurgulanmıştır.

Üç işlem türü sınırlamanın kapsamındadır: kira sözleşmesinin feshi, konutun devri ve konut üzerindeki hakların sınırlanması. Üçüncüsü ipotek, intifa ve benzeri sınırlı ayni hak tesisini kapsar.

Rızadan önceden feragat edilemez

Bu koruma kamu düzenine ilişkindir ve emredici niteliktedir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi’nin 30.06.2025 tarihli ve 08.11.2022 tarihli, E. 2022/6055, K. 2022/8870 sayılı kararları ile Yargıtay 11. Hukuk Dairesi’nin 23.05.2016 tarihli kararında aynı sonuca varılmıştır: bu haktan önceden feragat edilemeyeceği gibi eşlerin anlaşmasıyla da ortadan kaldırılamaz ve açık rıza ancak belirli olan bir işlem için verilebilir.

Pratik karşılığı önemlidir. Evlilik sözleşmesine ya da bir protokole konulan “eş, aile konutuyla ilgili işlemlere şimdiden muvafakat eder” biçimindeki genel kayıtlar geçersizdir. Rıza, hangi işlem için verildiği belirli olacak biçimde ve o işleme özgü verilmelidir.

İpotek, Banka İşlemleri ve Üçüncü Kişinin İyiniyeti

İpotek tesisinde de eşin açık rızası aranır. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi’nin 21.05.2024 tarihli, E. 2023/5390, K. 2024/3685 sayılı kararında gerekçe şöyle kurulmuştur: her ne kadar ipotek doğrudan doğruya aile konutundan faydalanma ve oturma hakkını engellemiyorsa da, hak sahibi eşin kötüniyetli ve muvazaalı işlemleriyle aile konutunun elden çıkarılma tehlikesi nedeniyle ipotek işlemine diğer eşin açık rızasının bulunması gerekir.

Banka iyiniyet iddiasında bulunabilir mi?

Yargı kararlarına göre bulunamaz. Gaziantep BAM 11. Hukuk Dairesi’nin 18.11.2024 tarihli kararında, taşınmazın aile konutu olduğunun sabit olması hâlinde tapuya konulan ipotek yönünden işlem tarafı olan bankanın iyiniyetli üçüncü kişi olarak kabulünün mümkün olmadığı belirtilmiştir.

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi’nin 08.05.2024 tarihli, E. 2023/9619, K. 2024/3270 sayılı kararında ölçüt daha da netleştirilmiştir: davalı bankanın basiretli tacir gibi davranarak eş muvafakati alması gerekirken bu işlemi yerine getirmediği, bu nedenle tapuya güven ilkesi ve iyiniyetten faydalanamayacağı ifade edilmiştir.

Yargıtay 7. Hukuk Dairesi’nin 26.03.2024 tarihli, E. 2023/1658, K. 2024/1765 sayılı kararında ise kural en geniş biçimiyle formüle edilmiştir: aile konutu olarak özgülenen taşınmaza ilişkin tapu kütüğüne gerekli şerh düşülmemiş olsa bile, taşınmazın aile konutu olduğu ve malik olmayan eşin rızasının bulunmadığı durumlarda hiçbir şekilde işlem tarafı üçüncü kişinin iyiniyeti korunmaz.

Aynı dairenin kararındaki karşı oyda, TMK m. 194 ile kanun koyucunun evli kişiler için bazı hukuki işlemlerde birlikte hareket etme ve birlikte karar verme yükümlülüğü getirdiği; eşlerden birinin aile konutu üzerinde tek başına mülkiyet hakkına sahip olması hâlinde bu eşin konutu devretmesinin diğer eşin açık rızasına bağlı olduğu vurgulanmıştır.

Şerhin Sınırları: Cebri İcra, Boşanma ve Usul

Şerhin koruması mutlak değildir. Dört noktada sınırı yargı kararlarıyla çizilmiştir: cebri icra satışları, boşanmanın kesinleşmesi, tapu iptali davasıyla ilişki ve şerhin süresi.

Cebri icra satışını engellemez

Tapu kütüğünde aile konutu şerhi bulunması, cebri icra yoluyla satış yapılmasına engel teşkil etmez. Yargıtay 12. Hukuk Dairesi’nin 16.01.2024 tarihli kararında bu sonuca varılmış ve gerekçesi şöyle açıklanmıştır: cebri icraya tesiri olmayan, iradi satışlar yönünden de varlığı veya yokluğu arasında fark bulunmayan bu şerh, malik olmayan eş lehine ayni hak doğurmadığından kendisine tapu sicilindeki ilgili sıfatını kazandırmaz.

Bu, şerhin en önemli sınırıdır ve sıkça yanlış anlaşılır. Malik eşin borcu nedeniyle konut haczedilip satılırsa, aile konutu şerhi satışı durdurmaz. Şerhin koruduğu şey malik eşin iradi tasarrufudur, alacaklının takibi değil. Konut kredisi taksitlerinin ve eş borçlarının hangi mal kesimini yükümlendirdiğini, haciz riskinin tasfiyedeki yansımasını boşanmada borçların paylaşımı yazısında ayrıntılı işledim.

Boşanmanın kesinleşmesiyle vasıf sona erer

Boşanmanın kesinleşmesiyle taşınmaz aile konutu vasfını yitirir ve şerh konulması davası konusuz kalır. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi’nin 23.10.2024 tarihli, E. 2024/1809, K. 2024/7829 sayılı kararında, tarafların boşandığı ve kararın kesinleştiği, taşınmazın aile konutu vasfını yitirdiği ve davanın konusuz kaldığı tespit edilmiştir.

Bu, şerhin bir geçiş dönemi koruması olduğunu gösterir. Boşanma sonrasında konut üzerindeki hak iddiaları artık mal rejimi tasfiyesi zemininde ileri sürülür; edinilmiş mallara katılma rejimi ve tasfiyesi yazısında bu hesabın nasıl yapıldığı ele alınmıştır.

Tapu iptali davasıyla birlikteyse

Aile konutu şerhi davasıyla mülkiyete dayalı tescil davası bir aradaysa tescil dosyasının bekletici mesele yapılması gerekir. Aynı kararda, davacının tapuya aile konutu şerhi işlenmesi davasının dinlenebilmesi için tapu iptali ve tescil davasının kesinleşmesi gerektiği belirtilmiştir. Mantık açıktır: mülkiyetin kime ait olduğu belirlenmeden şerhin kime karşı işleneceği de belirlenemez.

Şerh dava süresiyle sınırlandırılamaz

Taşınmazın aile konutu olduğu belirlenmişse şerhin yalnızca yargılama süresiyle sınırlandırılması kanuna aykırıdır. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi’nin 27.03.2003 tarihli, E. 2003/3071, K. 2003/4352 sayılı kararında, toplanan delillerle taşınmazın aile konutu olduğu belirlendiğine göre tapuya verilen şerhin dava sonuyla sınırlı tutulmasının yasaya aykırı olduğu belirtilmiştir.

Kiralanan Konutlarda Aile Konutu Koruması

Koruma yalnızca mülkiyet hâlinde işlemez. TMK m. 194/1 kira sözleşmesinin feshini de kapsar; malik olmayan eş gibi, kiracı olmayan eş de korunur. Kira sözleşmesinde taraf olmayan eş, TMK m. 194/4 uyarınca kiralayana bildirimde bulunarak sözleşmenin tarafı hâline gelebilir.

Bu bildirim yapıldığında kiralayan, sözleşmeye ilişkin bildirimlerini her iki eşe de yapmak zorundadır. Bildirimin yalnızca kiracı eşe yapılması hâlinde fesih diğer eş bakımından sonuç doğurmaz. Kira konutlarında bu yol, tapudaki şerhin işlevini görür.

50 Soruda Aile Konutu Şerhi

Uygulamada aile konutu şerhi konusunda en sık karşılaşılan sorular ve bunlara ilişkin cevaplar aşağıda yer almaktadır.

Temel kavramlar

1. Aile konutu nedir?
Evlilik birliği devam ederken eşlerin yaşam merkezi hâline getirdikleri mekândır. Yargıtay 2. HD 10.02.2025 tarihli kararında eşlerin ortak oturma ihtiyacını karşılamak amacıyla belirledikleri yer olarak tanımlanmıştır.

2. Aile konutu şerhi nedir?
Malik olmayan eşin talebiyle tapu kütüğüne işlenen, konutun aile konutu olduğunu gösteren kayıttır. TMK m. 194/3’te düzenlenir.

3. Şerh olmadan koruma var mı?
Evet. Şerh açıklayıcı niteliktedir; koruma konutun aile konutu olmasından doğar. Yargıtay 2. HD 30.06.2025 tarihli kararında bu açıkça belirtilmiştir.

4. Şerh kurucu mu açıklayıcı mı?
Açıklayıcı. Şerh konulduğu için konut aile konutu olmaz; konut aile konutu olduğu için şerh konulabilir.

5. Şerh bana mülkiyet hakkı verir mi?
Hayır. Yargıtay 12. HD 16.01.2024 tarihli kararına göre şerh malik olmayan eş lehine ayni hak doğurmaz ve tapu sicilinde ilgili sıfatı kazandırmaz.

6. Birden fazla evimiz var, hepsine şerh konur mu?
Hayır. Aile konutu tektir; ailenin yaşamını fiilen sürdürdüğü konuttur. Yazlık veya yatırım amaçlı taşınmazlar bu kapsamda değildir.

7. Konut eşimin ailesine aitse şerh konur mu?
Şerh, eşlerden birinin maliki olduğu taşınmaza konulur. Üçüncü kişiye ait taşınmazda TMK m. 194 koruması bu biçimde işlemez.

8. Kirada oturuyoruz, korunur muyum?
Evet. TMK m. 194/1 kira sözleşmesinin feshini de kapsar; ayrıca m. 194/4 uyarınca kiralayana bildirimde bulunarak sözleşmenin tarafı olunabilir.

Şerh nasıl konur

9. Şerh için nereye başvurulur?
Taşınmazın bulunduğu yer tapu müdürlüğüne. TMK m. 194/3, malik olmayan eşe doğrudan başvuru hakkı tanır.

10. Hangi belgeler gerekir?
Evlilik birliğinin devam ettiğini gösteren nüfus kayıt örneği ve eşlerin o konutta birlikte yaşadığını gösteren muhtarlık belgesi (Yargıtay 12. HD, 16.01.2024).

11. Eşimin onayı gerekir mi?
Hayır. Şerh malik olmayan eşin tek taraflı başvurusuyla işlenir; malik eşin rızası aranmaz.

12. Şerh için ücret ödenir mi?
Tapu harcı ve döner sermaye ücreti alınır. Tutarlar yıllık olarak belirlenir; başvuru öncesinde tapu müdürlüğünden teyit edilmesi yerinde olur.

13. Doğrudan dava açabilir miyim?
Kural olarak hayır. Tapu müdürlüğünün talebi yerine getirmediği belgelendirilmedikçe doğrudan dava açmakta hukuki yarar bulunmamaktadır (Yargıtay 2. HD, 27.04.2016).

14. Tapu talebimi reddederse ne yapmalıyım?
Ret yazısını veya işlemin yapılmadığına dair belgeyi alıp aile mahkemesinde dava açabilirsiniz. Yargıtay 2. HD 23.10.2024 tarihli kararı bu hâlde hukuki yararın bulunduğunu kabul etmiştir.

15. Doğrudan açtığım dava ne olur?
Hukuki yarar yokluğundan usulden reddedilir; harç ve vekâlet ücreti yükü doğar.

16. Hangi mahkemede dava açılır?
Aile mahkemesinde. Yetkili mahkeme taşınmazın bulunduğu yer mahkemesidir.

17. Şerh ne kadar sürede konur?
Belgeler tamsa tapu müdürlüğünde işlem aynı gün sonuçlanabilir. Dava yolunda süre yargılamanın seyrine bağlıdır.

18. Şerhin süresi var mı?
Yargılama süresiyle sınırlandırılamaz. Yargıtay 2. HD 27.03.2003 tarihli kararına göre şerhin dava sonuyla sınırlı tutulması yasaya aykırıdır.

Koruma kapsamı

19. Şerh ne işe yarar?
Malik olmayan eşin rızası olmadan konut üzerinde tasarrufta bulunulmasını engeller (AYM, 16.09.2020, B. 2017/32275).

20. Hangi işlemler eşin rızasına bağlıdır?
Kira sözleşmesinin feshi, konutun devri ve konut üzerindeki hakların sınırlanması (TMK m. 194/1).

21. Eşim evi rızam olmadan satabilir mi?
Hukuken satamaz. Rıza olmadan yapılan devir, malik olmayan eşin açacağı dava ile geçersiz kılınabilir.

22. Rıza nasıl verilir?
Açık ve belirli bir işleme özgü olarak. Genel ve önceden verilen muvafakatler geçerli değildir.

23. Rızadan önceden feragat edilebilir mi?
Hayır. Yargıtay 2. HD 30.06.2025 ve 08.11.2022 tarihli kararlarına göre bu haktan önceden feragat edilemez ve eşlerin anlaşmasıyla ortadan kaldırılamaz.

24. Sözleşmeye “eş şimdiden muvafakat eder” yazılabilir mi?
Yazılabilir ama geçersizdir. Açık rıza ancak belirli olan bir işlem için verilebilir.

25. Koruma emredici mi?
Evet. Düzenleme kamu düzenine ilişkindir ve emredici niteliktedir.

İpotek ve banka

26. İpotek için de eş rızası gerekir mi?
Evet. Yargıtay 2. HD 21.05.2024 tarihli kararına göre, konutun elden çıkarılma tehlikesi nedeniyle ipotek işlemine de diğer eşin açık rızası gerekir.

27. Banka rıza almadan ipotek kurdu, ne yapabilirim?
İpoteğin kaldırılması için dava açılabilir. Yargı kararlarında bankanın iyiniyet iddiası kabul edilmemektedir.

28. Banka iyiniyetli üçüncü kişi sayılır mı?
Sayılmaz. Gaziantep BAM 11. HD 18.11.2024 tarihli kararına göre taşınmazın aile konutu olduğu sabitse banka iyiniyetli kabul edilemez.

29. Bankanın yükümlülüğü nedir?
Basiretli tacir gibi davranarak eş muvafakati almak. Yargıtay 2. HD 08.05.2024 tarihli kararında bu yükümlülüğe uyulmaması hâlinde tapuya güven ilkesinden yararlanılamayacağı belirtilmiştir.

30. Tapuda şerh yoksa banka korunur mu?
Hayır. Yargıtay 7. HD 26.03.2024 tarihli kararına göre şerh düşülmemiş olsa bile, konut aile konutuysa ve rıza yoksa işlem tarafı üçüncü kişinin iyiniyeti hiçbir şekilde korunmaz.

31. Konutu alan kişi iyiniyet iddia edebilir mi?
Aynı kural devir işlemleri için de geçerlidir; aile konutu olduğu ve rıza bulunmadığı ortaya konduğunda iyiniyet korunmaz.

Cebri icra ve sınırlar

32. Şerh haczi engeller mi?
Hayır. Yargıtay 12. HD 16.01.2024 tarihli kararına göre şerh cebri icra yoluyla satışa engel teşkil etmez.

33. Eşimin borcu nedeniyle ev satılabilir mi?
Şerh bulunsa dahi cebri icra satışı yapılabilir. Şerhin koruduğu şey malik eşin iradi tasarruflarıdır.

34. Şerh bana icra dosyasında ilgili sıfatı verir mi?
Hayır. Anılan kararda şerhin ayni hak doğurmadığı ve tapu sicilindeki ilgili sıfatını kazandırmadığı belirtilmiştir.

35. Boşanınca şerh ne olur?
Boşanmanın kesinleşmesiyle taşınmaz aile konutu vasfını yitirir; şerh davası konusuz kalır (Yargıtay 2. HD, 23.10.2024).

36. Boşanma sonrası konut üzerindeki hakkım ne olur?
Talepler mal rejimi tasfiyesi zemininde ileri sürülür. Konut edinilmiş malsa katılma alacağı hesabına girer.

37. Tapu iptali davası varsa şerh davası görülür mü?
Tescil dosyası bekletici mesele yapılır. Mülkiyet belirlenmeden şerhin kime karşı işleneceği de belirlenemez.

Uygulama soruları

38. Ayrı yaşıyoruz, şerh konur mu?
Evlilik devam ediyorsa ve konut aile konutu vasfını koruyorsa konulabilir. Fiili ayrılığın niteliği dosyaya göre değerlendirilir.

39. Eşim evi terk etti, şerh geçerli mi?
Konutun aile konutu vasfı, ailenin yaşam merkezi olma niteliğine bağlıdır. Terk hâlinde bu vasfın sürüp sürmediği somut olaya göre belirlenir.

40. Şerh nasıl kaldırılır?
Eşin muvafakatiyle ya da mahkeme kararıyla. Konutun aile konutu vasfını yitirdiğinin ortaya konması gerekir.

41. Eşim şerhi tek başına kaldırabilir mi?
Malik eş tek taraflı olarak kaldıramaz; şerhi koydurmuş olan eşin talebi veya mahkeme kararı gerekir.

42. Şerh varken kredi çekilebilir mi?
Konut teminat gösterilecekse eşin açık rızası aranır. Rıza olmadan kurulan ipotek dava konusu edilebilir.

43. Şerh varken ev kiraya verilebilir mi?
Kiraya verme kural olarak devir veya hakkın sınırlanması sayılmaz; ancak aile konutunun fiilen kullanımını ortadan kaldıran işlemler tartışmaya açıktır.

44. Şerh üçüncü kişilere karşı ne sağlar?
Tapuda görünür olduğu için üçüncü kişinin iyiniyet iddiasını baştan ortadan kaldırır. Bu, dava sürecinde ispat kolaylığı sağlar.

45. Eşim rıza vermezse ne yapabilirim?
TMK m. 194/2 uyarınca rızayı sağlayamayan veya haklı sebep olmadan kendisine rıza verilmeyen eş hâkimin müdahalesini isteyebilir.

46. Hâkimin müdahalesi nasıl istenir?
Aile mahkemesinde açılacak davayla. Hâkim, haklı sebep bulunup bulunmadığını değerlendirerek karar verir.

47. Şerh mirasçılara karşı işler mi?
Malik eşin ölümü hâlinde evlilik sona erdiğinden aile konutu vasfı da sona erer. Sağ kalan eşin hakları TMK m. 240’taki katılma alacağı ve intifa hakkı çerçevesinde değerlendirilir.

48. Şerh davası ne kadar sürer?
Belgeler tamsa görece kısa sürer. Ancak tapu iptali gibi bağlantılı bir dava varsa bekletici mesele nedeniyle süre uzar.

49. Yabancı uyruklu eş şerh koydurabilir mi?
TMK m. 194 vatandaşlık ayrımı yapmaz; Türkiye’de geçerli bir evlilik ve aile konutu vasfı yeterlidir.

50. Şerh olmadan açtığım iptal davası kazanılır mı?
Şerh davanın şartı değildir. Konutun aile konutu olduğunun ve rızanın bulunmadığının ispatı yeterlidir; şerh yalnızca ispatı kolaylaştırır.

Sonuç

Aile konutu şerhinde belirleyici olan üç nokta öne çıkmaktadır. Birincisi şerhin açıklayıcı niteliği: koruma şerhten değil, konutun aile konutu olmasından doğar; şerh yoksa hak da yok değildir.

İkincisi usul. 2014 değişikliğinden sonra önce tapu müdürlüğüne başvurulması zorunlu hâle gelmiştir. Bu adım atlanarak açılan dava usulden reddedilmekte, zaman ve masraf kaybı doğmaktadır.

Üçüncüsü şerhin sınırı. Şerh malik eşin iradi tasarruflarını engeller, ancak cebri icra satışını durdurmaz ve malik olmayan eşe ayni hak kazandırmaz. Boşanmanın kesinleşmesiyle de koruma sona erer; bu noktadan sonra hak talepleri mal rejimi tasfiyesi zemininde ileri sürülür.

Aile konutu, evlilik birliğinin mali sonuçlarının yalnızca bir başlığıdır. Evlilik birliğinde eşlerin mali hak ve yükümlülükleri yazısında bütün çerçeve, boşanma davası yazısında ise sürecin işleyişi ele alınmıştır.

Boşanma kararı kesinleştikten sonra aile konutu koruması sona erer ve korumanın ağırlığı icra hukukuna kayar. Bu aşamada başvurulacak yolu, tam metin bir dilekçe örneğiyle birlikte boşanmadan sonra mal kaçırma sebebiyle terditli dava dilekçesi örneği yazısında ele aldım.

Aile konutu tapu iptali gibi diğer taşınmaz uyuşmazlıkları için Yalova gayrimenkul avukatı sayfamızı da inceleyebilirsiniz.

Kaynakça

Mevzuat

• 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, m. 194 (Aile konutu)
• 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, m. 194/1 (Açık rıza zorunluluğu)
• 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, m. 194/2 (Hâkimin müdahalesi)
• 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, m. 194/3 (Tapu kütüğüne şerh)
• 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, m. 194/4 (Kira sözleşmesinde taraf olma)
• 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, m. 240 (Sağ kalan eşin hakları)
• 6518 sayılı Kanun, m. 44 (TMK m. 194/3’te yapılan değişiklik, 06.02.2014)
• 4787 sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yargılama Usullerine Dair Kanun, m. 4
• 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu (Cebri icra satışları)
• Tapu Sicili Tüzüğü (Şerhler ve beyanlar)

Yargı kararları

• Anayasa Mahkemesi, Bireysel Başvuru, B. 2017/32275, T. 16.09.2020
• Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E. 2013/1181, K. 2014/811, T. 22.10.2014
• Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2024/762, K. 2025/6711, T. 30.06.2025
• Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2025/674, K. 2025/1154, T. 10.02.2025
• Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2024/1677, K. 2024/7823, T. 23.10.2024
• Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2024/1809, K. 2024/7829, T. 23.10.2024
• Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2023/5390, K. 2024/3685, T. 21.05.2024
• Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2023/10021, K. 2024/3454, T. 15.05.2024
• Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2023/5951, K. 2024/3355, T. 13.05.2024
• Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2023/9619, K. 2024/3270, T. 08.05.2024
• Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2023/8582, K. 2024/3209, T. 07.05.2024
• Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2023/5437, K. 2024/1350, T. 29.02.2024
• Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2022/6364, K. 2023/5244, T. 07.11.2023
• Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2022/10179, K. 2023/3342, T. 20.06.2023
• Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2022/11400, K. 2023/3361, T. 20.06.2023
• Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2022/6055, K. 2022/8870, T. 08.11.2022
• Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2016/14638, K. 2018/3368, T. 15.03.2018
• Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2016/296, K. 2016/8504, T. 27.04.2016
• Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2015/17096, K. 2015/23003, T. 03.12.2015
• Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2010/18366, K. 2011/7492, T. 02.05.2011
• Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2003/3071, K. 2003/4352, T. 27.03.2003
• Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, E. 2023/1658, K. 2024/1765, T. 26.03.2024
• Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, E. 2015/15701, K. 2016/5514, T. 23.05.2016
• Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, E. 2023/9101, K. 2024/373, T. 16.01.2024
• Gaziantep Bölge Adliye Mahkemesi 11. Hukuk Dairesi, E. 2023/618, K. 2024/1460, T. 18.11.2024
• İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 2. Hukuk Dairesi, E. 2017/1319, K. 2017/1120, T. 05.06.2017

Doktrin ve akademik kaynaklar

• Dural, Mustafa / Öğüz, Tufan / Gümüş, Mustafa Alper: Türk Özel Hukuku Cilt III – Aile Hukuku, İstanbul
• Şıpka, Şükran: Türk Hukukunda Aile Konutu Şerhi, İstanbul
• Gümüş, Mustafa Alper: Teoride ve Uygulamada Evliliğin Genel Hükümleri ve Mal Rejimleri
• Kılıçoğlu, Ahmet: Medeni Kanunumuzun Aile-Miras-Eşya Hukukuna Getirdiği Yenilikler, Ankara
• Barlas, Nami: Yeni Türk Medeni Kanunu Hükümleri Çerçevesinde Eşler Arası Hukuki İşlem Özgürlüğü

---

Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır, hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Her uyuşmazlık kendi somut verileriyle değerlendirilir. Yazıda anılan yargı kararları karar tarihindeki hukuki duruma göre değerlendirilmelidir.