İlamda faiz türü belirtilmemişse yasal faiz uygulanır. “Ticari faiz” ya da “temerrüt faizi” gibi tür belirtmeyen ifadeler de yasal faiz olarak değerlendirilir. İcra müdürü ve icra mahkemesi, ilamı yorum yoluyla genişletip farklı bir faiz türü ekleyemez.
Bu yazıda faiz türünün ve başlangıç tarihinin belirlenmesi, dava dilekçesinde faiz istenmemişse icra aşamasında talep edilip edilemeyeceği, kesinleşmeden icraya konulamayan ilamlarda faizin ne zaman başlayacağı ve nafaka ilamlarının bu kuralın istisnası olup olmadığı ele alınıyor.
İlamda Faiz Türü Belirtilmemişse Hangi Faiz Uygulanır?
Yasal faiz uygulanır. 3095 sayılı Kanun m. 4/a uyarınca, faiz türünün açıkça belirtilmediği hâllerde yasal faiz oranı esas alınır.
Uygulamada “ticari faiz”, “temerrüt faizi” ya da yalnızca “faiziyle birlikte” gibi ifadelere sıkça rastlanır. Bu ifadeler tür belirtmediğinden yasal faiz olarak değerlendirilir.
Yargıtay 8. Hukuk Dairesi ve 12. Hukuk Dairesi bu sonucu ortaya koymuştur (8. HD, E. 2015/15250, K. 2017/16192, T. 05.12.2017; 12. HD, E. 2022/9202, K. 2023/2594, T. 12.04.2023).
İcra Müdürü Farklı Faiz Uygulayabilir mi?
Uygulayamaz. İcra müdürü ilamın infazıyla görevlidir; ilamı yorumlayarak kapsamını genişletemez.
Aynı sınır icra mahkemesi için de geçerlidir. İcra mahkemesi, ilamda yer almayan bir faiz türünü yorum yoluyla ekleyemez (Yargıtay 12. HD, E. 2019/8825, K. 2020/5072, T. 18.06.2020).
Takip talebinde ilamda yazandan farklı bir faiz türü gösterilmişse, borçlunun şikâyet yoluyla bu hatayı gidermesi mümkündür.
Yabancı Para Alacaklarında Durum
Yabancı para borcunun vadesinde ödenmemesi hâlinde, sözleşmede daha yüksek bir oran kararlaştırılmamışsa, o yabancı para cinsinden devlet bankalarının bir yıl vadeli mevduata uyguladığı en yüksek faiz oranı esas alınır (3095 sayılı Kanun m. 4/a).
Bu oranın belirlenmesi için icra dairesince ilgili bankalardan bilgi istenir. Uygulanan oranın yanlış olduğu düşünülüyorsa şikâyet yoluna başvurulur.
Faiz Hangi Tarihten İtibaren İşler?
İlamda başlangıç tarihi açıkça gösterilmişse o tarih esas alınır. Gösterilmemişse kural olarak karar tarihi başlangıç sayılır.
Kesinleşmeden icraya konulamayan ilamlarda ise başlangıç, kararın kesinleştiği tarihtir. Bu ayrım aile hukuku ve taşınmazın aynına ilişkin davalarda önem kazanır.
Yargıtay 12. Hukuk Dairesi bu ölçütleri istikrarlı biçimde uygulamaktadır (E. 2012/5713, K. 2012/10294, T. 29.03.2012).
Karar Öncesi Dönem İçin Faiz İstenebilir mi?
İstenemez. Dava dilekçesinde faiz talep edilmemişse ve ilamda faize ilişkin bir hüküm yoksa, karar öncesi döneme ait faiz icra aşamasında talep edilemez.
Bunun nedeni taleple bağlılık ilkesidir. Hâkim, taraflarca talep edilmeyen bir konuda kendiliğinden hüküm kuramaz (HMK m. 26).
Buna karşılık eda hükmü içeren ilamlarda, faize ilişkin açık bir ibare bulunmasa dahi icra aşamasında karar tarihinden itibaren yasal faiz istenebilir. Yargıtay 12. Hukuk Dairesi bu sonucu benimsemiştir (E. 2022/7888, K. 2023/374, T. 23.01.2023).
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi ve 8. Hukuk Dairesi kararlarında da aynı ayrım yapılmaktadır (2. HD, E. 2021/5379, K. 2022/2735, T. 22.03.2022; 8. HD, E. 2013/5748, K. 2013/9147, T. 13.06.2013).
Bu hesap dosyanın kendi verilerine göre değişir. Kendi durumunuzu değerlendirmek isterseniz iletişime geçebilirsiniz.
Nafaka Artırım Kararı Kesinleşmeden İcraya Konulabilir mi?
Konulabilir. Nafaka ilamları, aile hukukuna ilişkin ilamların kesinleşmeden icra edilemeyeceği kuralının açık istisnasıdır (HMK m. 367/2; İİK m. 40).
Bağımsız olarak açılan nafaka davaları ile nafaka artırım davaları sonucunda verilen kararlar kesinleşme beklenmeden icraya konulabilir.
Yargıtay 12. Hukuk Dairesi bu sonucu istikrarlı biçimde uygulamaktadır (E. 2022/10385, K. 2023/2977, T. 02.05.2023; E. 2020/8421, K. 2021/3758, T. 30.03.2021). Yargıtay 8. Hukuk Dairesi kararları da aynı yöndedir (E. 2016/19075, K. 2016/17160, T. 19.12.2016).
Tek İstisna: Kesinleşmemiş Boşanma Hükmünün Eklentisi
Nafaka, henüz kesinleşmemiş bir boşanma hükmünün eklentisi niteliğindeyse boşanma hükmünün kesinleşmesi beklenir. Bu durumda nafaka bağımsız bir ilam sayılmaz.
Buna karşılık boşanma hükmü kesinleşmişse, eklenti niteliğindeki nafaka bakımından ayrıca kesinleşme aranmaz.
Tedbir nafakası ise geçici hukuki koruma niteliğindedir ve karar verildiği anda icra edilebilir. Bu nafaka türü bakımından kesinleşme tartışması hiç doğmaz.
Kesinleşmeden İcraya Konulamayan İlamlar
İİK m. 36 ve ilgili hükümler uyarınca bazı ilamların icraya konulabilmesi için kesinleşmesi gerekir. Bunlar arasında aile ve şahsın hukukuna ilişkin ilamlar, taşınmazın aynına ilişkin ilamlar ve yabancı mahkeme kararlarının tenfizine ilişkin kararlar yer alır. Yabancı bir ilamın Türkiye’de icraya konulabilmesi için önce tenfiz kararı alınması gerekir; bu sürecin işleyişini ve İİK m. 39 zamanaşımı tartışmasını tanıma ve tenfiz davası yazısında ele aldım.
Bu ilamlarda faiz de kesinleşme tarihinden itibaren işler. Karar tarihinden kesinleşmeye kadar geçen süre için faiz istenemez.
Kesinleşme şerhinin ilam örneği üzerinde bulunması gerekir. Şerh olmadan yapılan takip, borçlunun şikâyeti üzerine iptal edilir.
Vekâlet Ücreti ve Yargılama Giderlerinde Faiz
Vekâlet ücreti ve yargılama giderleri de ilamın eklentisidir ve icraya konulabilir. Bu kalemlere uygulanacak faiz de aynı ilkelere tabidir.
Başlangıç tarihi kural olarak karar tarihidir. Kesinleşmesi gereken ilamlarda ise kesinleşme tarihi esas alınır.
İlamda vekâlet ücretine faiz yürütüleceğine dair hüküm bulunmasa dahi, icra aşamasında karar tarihinden itibaren yasal faiz istenebilir.
Faize Yapılan İtiraz ve Şikâyet
Takip talebinde gösterilen faiz türü ya da başlangıç tarihi ilama aykırıysa, borçlu icra mahkemesine şikâyet yoluyla başvurabilir. İlama aykırılık süresiz şikâyete tabidir.
Buna karşılık faiz hesabındaki basit hata iddiası, süreye tabi şikâyet konusudur. Bu ayrımın gözetilmesi gerekir.
İcra emrine yapılacak itiraz ile şikâyetin karıştırılması sık görülen bir hatadır. İlamlı icrada borca itiraz yolu bulunmaz; başvurulacak yol şikâyettir.
İcra takibine itiraz edilmesi hâlinde açılacak davalarda vekâlet ücreti ve tazminat da gündeme gelir. İcra inkâr tazminatının oranını ve tavzih tartışmasını ayrı bir yazıda ele aldım.
Faiz Alacağında Zamanaşımı
Faiz alacakları beş yıllık zamanaşımına tabidir (TBK m. 147). Bu süre, ilamın icraya konulması bakımından ayrıca değerlendirilir.
İlamlar bakımından on yıllık zamanaşımı süresi uygulanır (TBK m. 156). Buna karşılık ilamda hükmedilen faiz alacağının geçmiş dönemlerine ilişkin beş yıllık süre ayrıca gözetilir.
Takip dosyasında uzun süre işlem yapılmaması hâlinde zamanaşımı def’i gündeme gelir. Bu def’i icra mahkemesinde ileri sürülür.
40 Soruda İlamlı İcrada Faiz
1. İlamda faiz türü yazmıyorsa hangi faiz uygulanır?
Yasal faiz uygulanır (3095 sayılı Kanun m. 4/a).
2. “Ticari faiz” yazıyorsa ne olur?
Bu ifade de tür belirtmediğinden yasal faiz olarak değerlendirilir (Yargıtay 8. HD, E. 2015/15250).
3. İcra müdürü farklı faiz uygulayabilir mi?
Uygulayamaz. İlamı yorumlayarak kapsamını genişletemez.
4. İcra mahkemesi faiz türü ekleyebilir mi?
Ekleyemez. İlamda yer almayan faiz türü yorum yoluyla eklenemez (Yargıtay 12. HD, E. 2019/8825).
5. Takipte yanlış faiz gösterilmişse ne yapmalıyım?
İcra mahkemesine şikâyet yoluyla başvurun. İlama aykırılık süresiz şikâyete tabidir.
6. Faiz hangi tarihten başlar?
İlamda tarih gösterilmişse o tarihten; gösterilmemişse kural olarak karar tarihinden.
7. Kesinleşmesi gereken ilamlarda başlangıç ne?
Kararın kesinleştiği tarih esas alınır.
8. Karar öncesi dönem için faiz isteyebilir miyim?
İsteyemezsiniz. Dava dilekçesinde talep edilmemişse hâkim resen hükmedemez (HMK m. 26).
9. İlamda faiz hiç yazmıyorsa faiz alamaz mıyım?
Eda hükmü içeren ilamda karar tarihinden itibaren yasal faiz istenebilir (Yargıtay 12. HD, E. 2022/7888).
10. Bu nasıl mümkün oluyor?
Karar tarihinden itibaren borçlu temerrüde düşmüş sayılır; bu dönem için faiz talebi taleple bağlılık ilkesini ihlal etmez.
11. Yabancı para alacağında hangi faiz uygulanır?
Sözleşmede daha yüksek oran yoksa devlet bankalarının bir yıl vadeli mevduata uyguladığı en yüksek faiz.
12. Bu oran nasıl belirlenir?
İcra dairesince ilgili bankalardan bilgi istenerek. Yanlış oran uygulanmışsa şikâyet edilir.
13. Nafaka kararı kesinleşmeden icraya konulur mu?
Konulur. Nafaka ilamları kesinleşme şartının açık istisnasıdır (HMK m. 367/2; İİK m. 40).
14. Nafaka artırım kararı için de aynı kural geçerli mi?
Geçerlidir. Bağımsız açılan artırım davaları kesinleşmeden icraya konulabilir (Yargıtay 12. HD, E. 2022/10385).
15. Boşanma davasındaki nafaka?
Kesinleşmemiş boşanma hükmünün eklentisiyse boşanma hükmünün kesinleşmesi beklenir.
16. Boşanma kesinleşmişse?
Eklenti niteliğindeki nafaka bakımından ayrıca kesinleşme aranmaz.
17. Tedbir nafakası icraya konulur mu?
Konulur. Geçici hukuki koruma niteliğinde olduğundan karar verildiği anda icra edilebilir.
18. Hangi ilamlar kesinleşmeden icraya konulamaz?
Aile ve şahsın hukukuna ilişkin ilamlar, taşınmazın aynına ilişkin ilamlar ve yabancı mahkeme kararlarının tenfizi.
19. Kesinleşme şerhi olmadan takip yapılabilir mi?
Yapılamaz. Şerh olmadan başlatılan takip borçlunun şikâyeti üzerine iptal edilir.
20. Vekâlet ücretine faiz işler mi?
İşler. İlamın eklentisidir; kural olarak karar tarihinden itibaren yasal faiz uygulanır.
21. Yargılama giderlerine de faiz istenebilir mi?
İstenebilir. Aynı ilkeler uygulanır.
22. İlamlı icrada borca itiraz edebilir miyim?
Edemezsiniz. İlamlı icrada itiraz yolu yoktur; başvurulacak yol şikâyettir.
23. Şikâyet süresi ne kadar?
Kural olarak yedi gündür. İlama aykırılık ve kamu düzenine ilişkin hâllerde süresiz şikâyet mümkündür.
24. Faiz hesabı yanlışsa hangi yola başvurmalıyım?
Hesap hatası süreye tabi şikâyet konusudur. İlama aykırılık ise süresiz şikâyete tabidir.
25. İcranın geri bırakılmasını isteyebilir miyim?
İİK m. 33 kapsamında itfa, imhal ya da zamanaşımı iddiasıyla icranın geri bırakılması istenebilir.
26. Takibi durdurmak için teminat gerekir mi?
İstinaf ya da temyiz aşamasında icranın durdurulması için kural olarak teminat gösterilmesi aranır (İİK m. 36).
27. Faiz alacağında zamanaşımı kaç yıl?
Faiz alacaklarında beş yıllık zamanaşımı uygulanır (TBK m. 147).
28. İlamın zamanaşımı süresi ne kadar?
İlamlar bakımından on yıllık zamanaşımı süresi uygulanır (TBK m. 156).
29. Takipte uzun süre işlem yapılmadı?
Zamanaşımı def’i gündeme gelir ve icra mahkemesinde ileri sürülür.
30. Bileşik faiz uygulanabilir mi?
Kural olarak uygulanamaz. İşlemiş faize yeniden faiz yürütülmesi mümkün değildir.
31. Kısmi ödeme nereye mahsup edilir?
TBK m. 100 uyarınca önce masraf, sonra işlemiş faiz, en son anapara.
32. İlamda faiz oranı yanlış yazılmışsa?
Tavzih yoluna başvurulabilir. İlamın açık olmayan ya da çelişkili yönleri tavzihle giderilir.
33. Tavzih ile hüküm değiştirilebilir mi?
Değiştirilemez. Tavzih yalnızca açıklama ve düzeltme amacı taşır.
34. Faiz talebini ilamsız takiple isteyebilir miyim?
İlamda hükmedilen alacak için ilamlı takip yapılır. İlamda yer almayan bir faiz talebi için ayrı dava gerekebilir.
35. Islahla faiz talep edilebilir mi?
Yargılama devam ederken ıslah yoluyla faiz talebi eklenebilir. Karar kesinleştikten sonra bu yol kapanır.
36. Faiz başlangıcı için ek dava açılabilir mi?
Faiz asıl alacağa bağlı fer’i bir haktır; koşulları varsa ayrı dava konusu yapılabilir.
37. Hangi mahkeme görevli?
Takip işlemlerine yönelik şikâyetlerde icra mahkemesi görevlidir.
38. Hangi belgeleri hazırlamalıyım?
Kesinleşme şerhli ilam örneği, takip talebi, icra emri ve tebliğ belgeleri ile ödeme dekontları.
39. Faiz hesabını kim yapar?
İcra dairesi yapar. İtiraz hâlinde icra mahkemesince bilirkişi incelemesi yaptırılabilir.
40. En sık yapılan hata nedir?
Takip talebinde ilamda yazandan farklı faiz türü ya da başlangıç tarihi gösterilmesi.
Sonuç
İlamlı icrada faiz iki ayrı soruya bölünür: hangi tür ve hangi tarihten itibaren. Tür belirtilmemişse yasal faiz uygulanır; “ticari faiz” gibi ifadeler bu sonucu değiştirmez.
Başlangıç tarihi kural olarak karar tarihidir. Kesinleşmesi gereken ilamlarda ise kesinleşme tarihi esas alınır ve aradaki dönem için faiz istenemez.
Nafaka ilamları kesinleşme şartının açık istisnasıdır. Tek sınır, nafakanın henüz kesinleşmemiş bir boşanma hükmünün eklentisi olması hâlidir. Somut durumunuz için bir avukata danışmanız gerekir.
Kaynakça
Mevzuat
3095 sayılı Kanuni Faiz ve Temerrüt Faizine İlişkin Kanun m. 1 (yasal faiz), m. 2 (temerrüt faizi), m. 4/a (faiz türü belirtilmemesi ve yabancı para borçları).
2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m. 24-26 (ilamların icrası), m. 32-33 (icra emri ve icranın geri bırakılması), m. 36 (icranın durdurulması ve teminat), m. 40 (icranın iadesi ve nafaka ilamları), m. 16 (şikâyet).
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 26 (taleple bağlılık ilkesi), m. 305 (tavzih), m. 367 (kararların icrası ve kesinleşme şartı).
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 100 (kısmi ödemenin mahsubu), m. 120-121 (temerrüt faizi ve bileşik faiz yasağı), m. 147 (beş yıllık zamanaşımı), m. 156 (ilamların zamanaşımı).
Yargı kararları
Aşağıdaki kararların tam metnine Yargıtay Karar Arama üzerinden esas ve karar numarasıyla ulaşılabilir.
Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, E. 2015/15250, K. 2017/16192, T. 05.12.2017.
Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, E. 2013/5748, K. 2013/9147, T. 13.06.2013.
Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, E. 2016/19075, K. 2016/17160, T. 19.12.2016.
Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, E. 2022/9202, K. 2023/2594, T. 12.04.2023.
Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, E. 2019/8825, K. 2020/5072, T. 18.06.2020.
Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, E. 2012/5713, K. 2012/10294, T. 29.03.2012.
Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, E. 2022/7888, K. 2023/374, T. 23.01.2023.
Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, E. 2008/342, K. 2008/4312, T. 06.03.2008.
Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, E. 2022/10385, K. 2023/2977, T. 02.05.2023.
Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, E. 2020/8421, K. 2021/3758, T. 30.03.2021.
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2021/5379, K. 2022/2735, T. 22.03.2022.
Doktrin ve akademik kaynaklar
İcra ve iflas hukuku eserlerinde ilamlı icra ve ilamın kapsamının belirlenmesine ilişkin bölümler.
Faiz türleri, başlangıç tarihi ve bileşik faiz yasağına dair borçlar hukuku çalışmaları.
Kesinleşmeden icra edilemeyen ilamlar ve nafaka ilamlarının istisnai konumuna ilişkin incelemeler.
Taleple bağlılık ilkesinin faiz talepleri bakımından uygulanmasına dair akademik yayınlar.
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır, hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Her dosyanın kendine özgü koşulları vardır; karar vermeden önce bir avukata danışılması gerekir.