Marka Olarak Tescil Edilemeyecek Kelime ve İşaretler

Marka olarak tescil edilemeyecek kelime ve işaretler, SMK m. 5’te mutlak ret nedenleri olarak düzenlenmiştir. Bu engellerin ortak özelliği, işaretin başkasına ait olması değil, herkesin kullanımına açık kalması gereken bir işaret olmasıdır. Bu nedenle mutlak ret nedenleri kimsenin ileri sürmesine gerek olmaksızın resen dikkate alınır.

Bu yazıda ayırt edici niteliği bulunmayan işaretler, soyut ve somut ayırt edicilik ayrımı, tek harften oluşan markalar, tanımlayıcı işaretler, ima eden işaretlerin durumu ve coğrafi yer adlarının tescil edilebilirliği yargı kararları ışığında ele alınmaktadır. Konuyla ilgili sık karşılaşılan sorulara verilen cevaplar makalenin sonunda bulunmaktadır.

Mutlak Ret Nedenlerinin Niteliği

Ankara 5. Fikrî ve Sınaî Haklar Hukuk Mahkemesi’nin 12.10.2022 tarihli, E. 2022/89, K. 2022/256 sayılı kararında mutlak ret nedenleri, marka olarak seçilmiş işaretin niteliğinden kaynaklanan ve yetkili mercilerce resen incelenmesi gereken tescil engelleri olarak tanımlanmış; dayanağının kamu menfaati ve kamu düzeni olduğu belirtilmiştir.

Aynı kararda gerekçe net biçimde ortaya konulmuştur: bu kategoriye giren işaretlerin tescili, başka bir kişiye ait oldukları veya üzerlerinde üçüncü kişilerin hakları bulunduğu için değil; aksine herkesin kullanımına açık tutulmaları gerektiğinden ve üzerlerinde hiç kimsenin hak iddia edemeyeceği düşüncesiyle reddedilir.

İstanbul Anadolu 1. Fikrî ve Sınaî Haklar Hukuk Mahkemesi’nin 21.03.2023 tarihli, E. 2021/168, K. 2023/47 sayılı kararında da SMK m. 5’te sayılan mutlak ret sebeplerinin ortak özelliğinin, tescili talep olunan işaretin kamuyu ilgilendirmesi veya ona mal olması olduğu; bu sebeplerin herhangi bir kişinin ileri sürmesine gerek kalmaksızın mahkemece resen dikkate alınacağı ifade edilmiştir.

İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 44. Hukuk Dairesi’nin 21.11.2024 tarihli, E. 2022/689, K. 2024/1906 sayılı kararında hatırlatıldığı üzere, SMK m. 25/1 uyarınca m. 5 veya m. 6’da sayılan hâllerden birinin mevcut olması hâlinde mahkemece markanın hükümsüzlüğüne karar verilir.

Ayırt Edici Niteliği Bulunmayan İşaretler

İstanbul Anadolu 1. Fikrî ve Sınaî Haklar Hukuk Mahkemesi’nin 17.02.2026 tarihli, E. 2025/259, K. 2026/37 sayılı kararında SMK m. 4’e atıfla markanın, bir teşebbüsün mallarını veya hizmetlerini diğerlerinden ayırt edilmesini sağlaması ve korumanın konusunun açık ve kesin olarak anlaşılmasını sağlayacak şekilde sicilde gösterilebilir olması şartıyla kişi adları dâhil sözcükler, şekiller, renkler, harfler, sayılar, sesler ve malların ya da ambalajlarının biçimi olmak üzere her tür işaretten oluşabileceği belirtilmiştir.

Ankara 3. Fikrî ve Sınaî Haklar Hukuk Mahkemesi’nin 14.01.2021 tarihli, E. 2020/213, K. 2021/9 sayılı kararında SMK m. 5/1-b’nin amacı açıklanmıştır: sicilde gösterilebilir olmasına rağmen ilgili mal veya hizmetler için ayırt ediciliğe sahip olmayan, dolayısıyla tüketiciler tarafından marka olarak algılanmayacak işaretlerin tescil edilemeyeceği düzenlenmiştir.

Aynı kararda değerlendirmede bağlı ayırt edicilik ölçütünün esas alınması gerektiği vurgulanmıştır. Yani ayırt edicilik soyut olarak değil, tescili istenen mal ve hizmetlere göre değerlendirilir.

Ankara 3. Fikrî ve Sınaî Haklar Hukuk Mahkemesi’nin 13.04.2023 tarihli, E. 2022/446, K. 2023/149 sayılı kararında ölçüt şöyle konulmuştur: bir markanın ayırt edici karaktere sahip olması için o markanın, tescili istenen ürünün belirli bir işletmeden kaynaklandığını belirler hâle gelmiş ve böylece o ürünü diğer işletmelerin mallarından ayırır hâle getirmiş olması gerekir.

Ankara 2. Fikrî ve Sınaî Haklar Hukuk Mahkemesi’nin 09.03.2023 tarihli, E. 2022/199, K. 2023/73 sayılı kararında kısa ve net bir formül kullanılmıştır: işaret ürünün aidiyeti hakkında tüketiciye bir bilgi veremiyorsa marka olarak tescil edilemez.

Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 20. Hukuk Dairesi’nin 02.05.2025 tarihli, E. 2023/710, K. 2025/912 sayılı kararında ise sınır belirtilmiştir: bir markanın ayırt ediciliğinin bulunmadığının kabulü için ilgili tüketiciler nezdinde hiçbir şekilde markasal algı oluşturmaması gerekir.

Soyut ve somut ayırt edicilik

Ankara 2. Fikrî ve Sınaî Haklar Hukuk Mahkemesi’nin 31.03.2022 tarihli, E. 2021/206, K. 2022/117 sayılı kararında bu ayrım açıklanmıştır: soyut ayırt edicilik marka olabilirliğin, somut ayırt edicilik ise tescil edilebilirliğin koşuludur.

Aynı kararda soyut ayırt edicilikten yoksun genel ifadelere örnek verilmiştir: marka, süper, mükemmel, ekstra, ultra ve kalite gibi kelime ve kavramların hiçbir mal ve hizmet için tescili mümkün değildir.

Kararda somut ayırt edicilik bakımından da ölçüt konulmuştur: işaretin tescili talep edilen mal veya hizmetin bir özelliği, amacı ya da vasfıyla ilgili bilgi vermesi hâlinde somut ayırt edicilik gücüne sahip olmadığı kabul edilir.

Yargıtay 11. Hukuk Dairesi’nin 01.12.2015 tarihli, E. 2015/5563, K. 2015/12766 sayılı kararındaki karşı oy gerekçesinde de bir işaretin marka olabilmesini sağlayacak temel ölçü ve ön koşulun somut ayırt ediciliğe sahip olması olduğu belirtilmiştir.

Tek harften oluşan markalar

Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 20. Hukuk Dairesi’nin 26.01.2024 tarihli, E. 2021/1967, K. 2024/166 sayılı kararında bu özel durum ele alınmıştır. Karara göre alfabede sınırlı sayıda bulunan harflerin marka olarak tescili kimsenin tekeline bırakılamaz; tek başına soyut bir harften oluşan başvurular ortalama tüketici kitlesinde marka algısı oluşturmayacağından mutlak tescil engeline tabidir.

Kararda iki istisna gösterilmiştir. Birincisi, tescilden önce yoğun kullanım ve tanıtım sonucu tek harfin ayırt edici kılınması. İkincisi, yalın hâlde tescili mümkün olmayan harflerin birtakım renk ve şekil unsurlarıyla birlikte tescil edilmesi.

Ancak aynı kararda önemli bir sınır da çizilmiştir: bu hâlde dahi harf markalarının ayırt edicilik düzeyleri düşük olacağından, başkalarının aynı harfi değişik renk ve şekil unsurlarıyla marka olarak tescil ettirmeleri mümkündür.

Tanımlayıcı İşaretler

İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 44. Hukuk Dairesi’nin 21.11.2024 tarihli kararında SMK m. 5/1-c hükmü aktarılmıştır: ticaret alanında cins, çeşit, vasıf, kalite, miktar, amaç, değer, coğrafi kaynak belirten veya malların üretildiği, hizmetlerin sunulduğu zamanı gösteren ya da malların veya hizmetlerin diğer özelliklerini belirten işaret veya adlandırmaları münhasıran ya da esas unsur olarak içeren işaretler marka olarak tescil edilemez.

Aynı kural Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 20. Hukuk Dairesi’nin 25.10.2024 tarihli, E. 2022/1395, K. 2024/1696; Ankara 3. Fikrî ve Sınaî Haklar Hukuk Mahkemesi’nin 22.04.2021 tarihli, E. 2020/369, K. 2021/164 ve İstanbul 3. Fikrî ve Sınaî Haklar Hukuk Mahkemesi’nin 23.03.2023 tarihli, E. 2021/372, K. 2023/56 sayılı kararlarında da vurgulanmıştır.

Ölçüt: derhal akla getirme

Ankara 2. Fikrî ve Sınaî Haklar Hukuk Mahkemesi’nin 09.03.2023 tarihli ve Ankara 3. Fikrî ve Sınaî Haklar Hukuk Mahkemesi’nin 24.10.2023 tarihli, E. 2023/12, K. 2023/328 sayılı kararlarına göre bir işaretin tanımlayıcı sayılabilmesi için, mal veya hizmetin karakteristik bir özelliğini, vasfını ya da amacını hiçbir özel zihni çabaya mahal bırakmadan, mal veya hizmetle olan sıkı ilişkisi sebebiyle derhal düşündürmesi ve akla getirmesi gerekir.

Ankara 3. Fikrî ve Sınaî Haklar Hukuk Mahkemesi’nin 13.04.2023 tarihli kararında tanımlayıcı işaretler, tescili talep edilen mal ya da hizmetleri doğrudan tanımlayan, cins, çeşit ve vasıf gibi özelliklere ya da kaliteye doğrudan atıfta bulunan işaretler olarak tarif edilmiştir.

İma eden işaretler tescil edilebilir

Bu, marka seçiminde en kullanışlı bilgidir. Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 20. Hukuk Dairesi’nin 27.09.2024 tarihli, E. 2022/1283, K. 2024/1522 sayılı kararında ölçüt tamamlanmıştır: tüketici işareti gördüğünde kesin olarak mal veya hizmetin niteliğini tanımlayamıyor fakat olasılıkları zihninde birkaç seçeneğe kadar indirebiliyorsa, o markanın tescili mümkündür.

Yani doğrudan tanımlayan işaret tescil edilemezken, yalnızca çağrışım yapan ve zihinde yorum gerektiren işaret tescil edilebilir. Marka seçiminde tercih edilmesi gereken alan tam olarak burasıdır.

Yasağın iki gerekçesi

Ankara 3. Fikrî ve Sınaî Haklar Hukuk Mahkemesi’nin 24.10.2023 tarihli kararında düzenlemenin gerekçeleri sayılmıştır. Birincisi, mal ve hizmetlerin niteliklerini tek veya esas unsur olarak içeren bir işaretin, o mal ve hizmetin karşılığı olan kavramla özdeşleşecek olması ve dolayısıyla ayırt edici nitelikten yoksun kalmasıdır. İkincisi, malın veya hizmetin kendisini ya da bazı niteliklerini ifade eden bir ad ya da işaretin marka olarak tescili suretiyle herkesin kullandığı bir işareti bir şahsın inhisarına vermeme düşüncesidir.

Coğrafi Yer Adları

Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 20. Hukuk Dairesi’nin 25.10.2024 tarihli ve 29.03.2024 tarihli, E. 2022/396, K. 2024/669 sayılı kararlarında coğrafi adların tescili ele alınmıştır.

Kararlara göre ülkemizdeki şehir, bölge veya maruf mahal isimlerinin tek bir sözcük olarak bir kişi lehine marka olarak tesciline olanak tanımak, bu isimlerin artık başkaları tarafından markalarında kullanılamayacağı sonucunu doğurur.

Bu nedenle varılan sonuç şudur: coğrafi yer adlarının, coğrafi işaret anlamını taşımamak kaydıyla yanlarına ilave yapılması suretiyle marka olarak tescili mümkündür; bunun dışında tek başına yer adları tescil edilemez.

Bu tablo, marka seçiminde hangi alanların baştan elenmesi gerektiğini gösterir. Seçim yapıldıktan sonraki aşamalar, benzerlik araştırması ve sınıf belirlemesi ise marka seçimi ve marka tescili yazısında ayrıntılı olarak ele alınmıştır.

Diğer Mutlak Ret Nedenleri

Ayırt edicilik ve tanımlayıcılık dışında SMK m. 5’te başka engeller de sayılmıştır. Bunların her biri resen incelenir.

Şekil markalarında üçlü yasak

Malın kendisinden veya işlevinden kaynaklanan şekiller marka olarak tescil edilemez. Üç ayrı hâl düzenlenmiştir:

• Malın doğası gereği ortaya çıkan şekil: Ürünün olağan görünümü. Portakalın küresel biçimi kimsenin tekelinde olamaz.
• Teknik bir sonucu elde etmek için zorunlu olan şekil: İşlevi yerine getirmek için başka türlü tasarlanamayacak biçimler. Bu yasak, patent korumasının marka yoluyla süresizleştirilmesini önler.
• Mala asli değerini veren şekil: Tüketicinin ürünü tercih etmesinin asıl sebebi olan estetik biçim.

Aynı yasak, şekil dışındaki başka bir özellik bakımından da uygulanır.

Halkı yanıltıcı işaretler

Mal veya hizmetin niteliği, kalitesi ya da coğrafi kaynağı konusunda halkı yanıltacak işaretler tescil edilemez. Örneğin belirli bir yöreye ait olmayan ürün için o yörenin adını çağrıştıran bir işaret kullanılması bu kapsamdadır.

Ölçüt, ortalama tüketicinin işaretten hangi bilgiyi çıkaracağı ve bu bilginin gerçekle örtüşüp örtüşmediğidir.

Kamu düzeni ve genel ahlaka aykırılık

Kamu düzenine veya genel ahlaka aykırı işaretler tescil edilemez. Bu değerlendirme toplumun genel kabulleri esas alınarak yapılır ve zamanla değişebilir.

Dinî değerler ve semboller

Dinî değerleri veya sembolleri içeren işaretler tescil edilemez. Yasağın amacı, toplumca kutsal sayılan değerlerin ticari tekele konu edilmesini önlemektir.

Devlet amblemleri ve resmî işaretler

Paris Sözleşmesi’nin ikinci mükerrer 6. maddesi kapsamındaki işaretler, yani devletlere ait arma, bayrak ve diğer hükümranlık belirtileri ile uluslararası örgütlerin amblemleri, yetkili mercilerden izin alınmadıkça tescil edilemez.

Aynı şekilde kamuyu ilgilendiren tarihî ve kültürel değerler bakımından halka mal olmuş işaretler ile yetkili mercilerin tescil izni vermediği armalar ve nişanlar da bu kapsamdadır.

Tescilli coğrafi işaretler

Coğrafi yer adı ile tescilli coğrafi işaret farklı kavramlardır. Coğrafi yer adı, ilave unsurlarla birlikte marka olarak tescil edilebilir. Buna karşılık tescilli bir coğrafi işaretten oluşan ya da tescilli coğrafi işaret içeren işaretler marka olarak tescil edilemez.

Coğrafi işaret ayrı bir koruma türüdür ve belirli bir yöreye ait ürünlerin ortak kullanımına açıktır; tek bir kişinin markası hâline getirilemez.

Meslek ve ticaret adları

Ticaret alanında herkes tarafından kullanılan veya belirli bir meslek, sanat ya da ticaret grubuna mensup olanları ayırt etmeye yarayan işaret ve adlandırmalar münhasıran veya esas unsur olarak içeren işaretler tescil edilemez.

Salt meslek adının marka yapılması bu nedenle mümkün değildir. Buna karşılık meslek adının ayırt edici bir özel adla birleştirilmesi hâlinde tescil gündeme gelebilir.

Kullanım Sonucu Ayırt Edicilik Kazanma

Mutlak ret nedenleri mutlak biçimde uygulanmaz. SMK m. 5’in son fıkrası önemli bir istisna getirir: bir marka, başvuru tarihinden önce kullanılmış ve başvuruya konu mal veya hizmetler bakımından bu kullanım sonucu ayırt edici nitelik kazanmışsa tescili reddedilemez.

Bu istisna, ayırt edicilikten yoksun ve tanımlayıcı işaretler bakımından işler. Şekil yasakları, kamu düzenine aykırılık ve resmî işaretler bakımından uygulanmaz.

Hangi deliller sunulur?

İddianın ispatı yoğun ve süregelen kullanımın gösterilmesine bağlıdır. Sunulabilecek deliller şunlardır:

• Başvuru tarihinden önceki yıllara ait satış rakamları ve faturalar
• Reklam ve tanıtım harcamalarını gösteren belgeler
• Basında yer alan haber ve tanıtımlar
• Katalog, ambalaj ve etiket örnekleri
• Pazar payı verileri ve tüketici algısını ölçen araştırma sonuçları
• Kullanımın coğrafi yaygınlığını gösteren bayi ve şube listeleri

Delillerin tarihli olması ve başvuru tarihinden önceki dönemi kapsaması şarttır. Sonraki tarihli kullanım bu istisnadan yararlanmayı sağlamaz.

Mutlak Ret ile Nispi Ret Farkı

SMK iki ayrı ret rejimi öngörür ve ikisi sıkça karıştırılır.

Nispi ret nedenleri

SMK m. 6’da sayılan başlıca nispi ret nedenleri şunlardır:

• Önceki tarihli tescilli veya başvurusu yapılmış markayla aynılık ya da benzerlik nedeniyle karıştırılma ihtimali
• Ticari vekil veya temsilcinin, marka sahibinin izni olmadan kendi adına başvuru yapması
• Tescilsiz marka veya ticarette kullanılan işaret üzerinde önceden hak elde edilmiş olması
• Toplumda ulaşılan tanınmışlık düzeyi nedeniyle haksız yarar sağlanması, itibarın zarar görmesi veya ayırt edici karakterin zedelenmesi
• Başkasına ait kişi ismi, ticaret unvanı, fotoğraf, telif hakkı veya diğer fikrî mülkiyet hakkını içermesi
• Ortak veya garanti markasının yenilenmemesi nedeniyle koruma süresi sona erdikten sonra belirli süre içinde yapılan başvurular
• Tescilli markanın yenilenmemesi nedeniyle koruma süresi sona erdikten sonra belirli süre içinde yapılan aynı ya da benzer başvurular
• Kötü niyetle yapılan başvurular

Bu nedenlerin ortak özelliği, itiraz edilmediği takdirde başvurunun tescille sonuçlanmasıdır. Karıştırılma ihtimalinin nasıl değerlendirildiği marka seçimi ve marka tescili yazısında ayrıntılı olarak ele alınmıştır.

Ret Kararına Karşı Ne Yapılabilir?

Türk Patent ve Marka Kurumu’nun ret kararına karşı kanunda öngörülen süre içinde itiraz edilebilir. İtiraz Yeniden İnceleme ve Değerlendirme Kurulu tarafından karara bağlanır.

Kurul kararı da olumsuzsa, fikrî ve sınai haklar hukuk mahkemesinde iptal davası açılabilir. Dava süresi kanunda belirlenmiştir ve hak düşürücü niteliktedir.

İtiraz stratejisinde üç yol izlenebilir: işaretin tanımlayıcı değil ima edici olduğunun gösterilmesi, ayırt ediciliğin ilgili mal ve hizmetler bakımından değerlendirilmesi gerektiğinin ileri sürülmesi ve kullanım sonucu ayırt edicilik kazanıldığının delillerle ispatlanması.

Hükümsüzlük Davası

Mutlak ret nedeni bulunmasına rağmen tescil edilmiş bir marka, sonradan hükümsüz kılınabilir. SMK m. 25 uyarınca m. 5 veya m. 6’da sayılan hâllerden birinin varlığı hâlinde mahkeme markanın hükümsüzlüğüne karar verir.

Dava fikrî ve sınai haklar hukuk mahkemesinde açılır. Menfaati bulunanlar ile Cumhuriyet savcıları ve ilgili kamu kurumları dava açabilir.

Hükümsüzlük kararı kesinleştiğinde marka tescili baştan itibaren geçersiz sayılır ve sicilden terkin edilir.

50 Soruda Tescil Edilemeyecek İşaretler

Bu konuda uygulamada en sık karşılaşılan sorular ve bunlara ilişkin cevaplar aşağıda yer almaktadır.

Mutlak ret nedenleri

1. Mutlak ret nedeni nedir?
İşaretin kendi niteliğinden kaynaklanan ve resen incelenen tescil engelidir.

2. Hangi maddede düzenlenmiştir?
SMK m. 5’te.

3. Dayanağı nedir?
Kamu menfaati ve kamu düzeni.

4. Neden reddedilir?
İşaretin herkesin kullanımına açık kalması gerektiği için.

5. İtiraz edilmesi gerekir mi?
Hayır. Resen dikkate alınır.

6. Hükümsüzlük sebebi midir?
Evet. SMK m. 25/1 uyarınca.

7. Nispi ret nedeninden farkı nedir?
Nispi ret nedenleri üçüncü kişilerin haklarına, mutlak ret nedenleri işaretin niteliğine dayanır.

Ayırt edicilik

8. Ayırt edicilik nedir?
İşaretin, ürünün belirli bir işletmeden kaynaklandığını gösterebilmesidir.

9. Nasıl değerlendirilir?
Tescili istenen mal ve hizmetlere bağlı olarak.

10. Soyut ayırt edicilik nedir?
Marka olabilirliğin koşuludur.

11. Somut ayırt edicilik nedir?
Tescil edilebilirliğin koşuludur.

12. Hangi kelimeler hiçbir sınıfta tescil edilemez?
Marka, süper, mükemmel, ekstra, ultra ve kalite gibi genel övgü ifadeleri.

13. Ürünün özelliğini anlatan işaret tescil edilir mi?
Somut ayırt edicilikten yoksun sayılacağından edilemez.

14. Ayırt edicilik yok demek için ne gerekir?
Tüketiciler nezdinde hiçbir şekilde markasal algı oluşmaması.

Tek harf ve sayılar

15. Tek harf marka olabilir mi?
Yalın hâlde kural olarak hayır.

16. Neden?
Alfabede sınırlı sayıda harf bulunduğundan tekele bırakılamaz.

17. İstisnası var mı?
Yoğun kullanım ve tanıtımla ayırt edici kılınması hâlinde tescil edilebilir.

18. Renk ve şekil eklenirse?
Tescil mümkün hâle gelebilir.

19. Bu durumda koruma geniş midir?
Hayır. Ayırt edicilik düzeyi düşük olduğundan başkaları aynı harfi farklı renk ve şekille tescil ettirebilir.

20. Bu hangi kararda belirtildi?
Ankara BAM 20. Hukuk Dairesi 26.01.2024 tarihli kararında.

Tanımlayıcılık

21. Tanımlayıcı işaret nedir?
Mal veya hizmetin cins, çeşit, vasıf, kalite, miktar, amaç, değer veya coğrafi kaynağını belirten işarettir.

22. Hangi maddede düzenlenmiştir?
SMK m. 5/1-c’de.

23. Ölçüt nedir?
Özel zihni çabaya gerek kalmadan derhal akla getirmesi.

24. Sadece esas unsur olması yeterli mi?
Evet. Münhasıran veya esas unsur olarak içermesi yeterlidir.

25. Zaman belirten işaretler?
Malların üretildiği veya hizmetlerin sunulduğu zamanı gösteren işaretler de kapsamdadır.

26. Yasağın gerekçesi nedir?
İşaretin kavramla özdeşleşmesi ve herkesin kullandığı işaretin tekele verilmemesi.

27. Ürün adını marka yapabilir miyim?
Doğrudan tanımlayıcı olacağından hayır.

28. Yabancı dildeki tanımlayıcı kelime?
İlgili tüketici kitlesinin algısına göre değerlendirilir.

İma eden işaretler

29. İma eden işaret tescil edilebilir mi?
Evet.

30. Ölçüt nedir?
Tüketicinin niteliği kesin olarak tanımlayamaması ancak olasılıkları birkaç seçeneğe indirebilmesi.

31. Bu hangi kararda belirtildi?
Ankara BAM 20. Hukuk Dairesi 27.09.2024 tarihli kararında.

32. Marka seçiminde hangi alan tercih edilmeli?
Doğrudan tanımlamayan ama çağrışım yapan işaretler.

Coğrafi adlar

33. Şehir adı marka olabilir mi?
Tek başına hayır.

34. Neden?
Bu isimlerin başkaları tarafından kullanılamaması sonucu doğar.

35. Nasıl tescil edilebilir?
Yanına ilave unsur eklenerek.

36. Coğrafi işaret farklı mı?
Evet. Coğrafi işaret ayrı bir koruma türüdür ve farklı rejime tabidir.

37. Bölge veya mahalle adı?
Maruf mahal isimleri de aynı değerlendirmeye tabidir.

Diğer engeller

38. Aynı markanın tescili mümkün mü?
Aynı veya aynı tür mal ve hizmetlerde tescil edilmiş marka ile aynı işaret tescil edilemez.

39. Halkı yanıltıcı işaretler?
Mal veya hizmetin niteliği, kalitesi veya coğrafi kaynağı konusunda yanıltıcı işaretler tescil edilemez.

40. Kamu düzenine aykırı işaretler?
Kamu düzenine ve genel ahlaka aykırı işaretler tescil edilemez.

41. Dinî değerler içeren işaretler?
Dinî değerleri veya sembolleri içeren işaretler mutlak ret nedenleri arasındadır.

42. Devlet armaları kullanılabilir mi?
Yetkili mercilerden izin alınmadıkça tescil edilemez.

43. Ürünün şekli marka olabilir mi?
Malın doğası gereği ortaya çıkan ya da teknik sonucu elde etmek için zorunlu olan şekiller tescil edilemez.

Uygulama

44. Kullanımla ayırt edicilik kazanılır mı?
Belirli koşullarda evet; bu husus SMK’da düzenlenmiştir.

45. Nasıl ispatlanır?
Yoğun kullanım, tanıtım ve pazar payına ilişkin belgelerle.

46. Ret kararına itiraz edilebilir mi?
Evet. Kurum nezdinde itiraz ve ardından yargı yolu açıktır.

47. Hükümsüzlük davası kim açabilir?
Menfaati olanlar ile kanunda gösterilen ilgililer.

48. Tescil edilmiş zayıf marka koruma sağlar mı?
Koruma kapsamı dar olur; benzer işaretlerin tesciline engel olmayabilir.

49. Başvuru öncesi ne yapılmalı?
İşaretin tanımlayıcı olup olmadığı ve ayırt edicilik düzeyi değerlendirilmelidir.

50. En kritik nokta nedir?
Doğrudan tanımlayan işaretten kaçınıp ima düzeyinde kalan bir işaret seçmek.

Sonuç

Mutlak ret nedenleri, işaretin başkasına ait olmasından değil, herkesin kullanımına açık kalması gerekliliğinden doğar. Bu nedenle resen incelenir ve hükümsüzlük sebebi oluşturur.

Ayırt edicilik değerlendirmesi soyut değil, tescili istenen mal ve hizmetlere bağlı olarak yapılır. Genel övgü sözcükleri hiçbir sınıfta tescil edilemezken, bir işaret bir sınıfta tanımlayıcı sayılırken başka bir sınıfta ayırt edici olabilir.

Tanımlayıcılık ölçütü, işaretin özel zihni çabaya gerek kalmadan mal veya hizmetin özelliğini derhal akla getirmesidir. Tüketicinin olasılıkları birkaç seçeneğe indirebildiği, yani yalnızca çağrışım yapan işaretler tescil edilebilir.

Tek harfler ve coğrafi yer adları bakımından ortak yaklaşım şudur: yalın hâlde tescil edilemezler, ancak ilave unsurlarla tescil mümkün hâle gelir. Bu hâlde de koruma kapsamı dar kalır.

Kaynakça

Mevzuat

• 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu, m. 4 (Marka olabilecek işaretler)
• 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu, m. 5 (Marka tescilinde mutlak ret nedenleri), özellikle 5/1-b ve 5/1-c
• 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu, m. 5/2 (Kullanım sonucu ayırt edicilik kazanma)
• 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu, m. 6 (Nispi ret nedenleri), m. 25 (Hükümsüzlük hâlleri)
• 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu, coğrafi işaretlere ilişkin hükümler
• Sınai Mülkiyet Kanununun Uygulanmasına Dair Yönetmelik
• Mülga 556 sayılı Markaların Korunması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname, m. 7 (karşılaştırma amacıyla)

Yargı kararları

• Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, E. 2015/5563, K. 2015/12766, T. 01.12.2015
• Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 20. Hukuk Dairesi, E. 2023/2179, K. 2025/2342, T. 11.12.2025
• Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 20. Hukuk Dairesi, E. 2023/710, K. 2025/912, T. 02.05.2025
• Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 20. Hukuk Dairesi, E. 2022/1395, K. 2024/1696, T. 25.10.2024
• Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 20. Hukuk Dairesi, E. 2022/1283, K. 2024/1522, T. 27.09.2024
• Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 20. Hukuk Dairesi, E. 2022/396, K. 2024/669, T. 29.03.2024
• Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 20. Hukuk Dairesi, E. 2021/1967, K. 2024/166, T. 26.01.2024
• İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 44. Hukuk Dairesi, E. 2022/689, K. 2024/1906, T. 21.11.2024
• Ankara 2. Fikrî ve Sınaî Haklar Hukuk Mahkemesi, E. 2022/199, K. 2023/73, T. 09.03.2023
• Ankara 2. Fikrî ve Sınaî Haklar Hukuk Mahkemesi, E. 2021/206, K. 2022/117, T. 31.03.2022
• Ankara 3. Fikrî ve Sınaî Haklar Hukuk Mahkemesi, E. 2023/12, K. 2023/328, T. 24.10.2023
• Ankara 3. Fikrî ve Sınaî Haklar Hukuk Mahkemesi, E. 2022/446, K. 2023/149, T. 13.04.2023
• Ankara 3. Fikrî ve Sınaî Haklar Hukuk Mahkemesi, E. 2020/369, K. 2021/164, T. 22.04.2021
• Ankara 3. Fikrî ve Sınaî Haklar Hukuk Mahkemesi, E. 2020/213, K. 2021/9, T. 14.01.2021
• Ankara 5. Fikrî ve Sınaî Haklar Hukuk Mahkemesi, E. 2022/89, K. 2022/256, T. 12.10.2022
• İstanbul 3. Fikrî ve Sınaî Haklar Hukuk Mahkemesi, E. 2021/372, K. 2023/56, T. 23.03.2023
• İstanbul Anadolu 1. Fikrî ve Sınaî Haklar Hukuk Mahkemesi, E. 2025/259, K. 2026/37, T. 17.02.2026
• İstanbul Anadolu 1. Fikrî ve Sınaî Haklar Hukuk Mahkemesi, E. 2021/168, K. 2023/47, T. 21.03.2023

Doktrin ve akademik kaynaklar

• Arkan, Sabih: Marka Hukuku, Ankara
• Tekinalp, Ünal: Fikrî Mülkiyet Hukuku, İstanbul
• Çolak, Uğur: Türk Marka Hukuku, İstanbul
• Karahan, Sami / Suluk, Cahit / Saraç, Tahir / Nal, Temel: Fikrî Mülkiyet Hukukunun Esasları, Ankara
• Yasaman, Hamdi: Marka Hukuku ile İlgili Makaleler, Hukuki Mütalaalar, Bilirkişi Raporları, İstanbul

---

Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır, hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Tescil edilebilirlik değerlendirmesi somut işaret ve sınıflara göre değişir.