Kadının Evlenmeden Önceki (Kızlık) Soyadını Kullanması: AYM Kararı, Başvuru ve Dava (2026)

Kadının Kızlık Soyadını Kullanması: 2026 İtibarıyla Hukuki Durum

Evlenen kadının soyadı, Türk hukukunun en uzun süre tartışılan konularından biridir. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’nin 2004 tarihli Ünal Tekeli kararından Anayasa Mahkemesi’nin 2023 tarihli iptal kararına uzanan süreçte, kadının evlendikten sonra yalnızca kendi soyadını taşıması bir temel hak olarak kabul edilmiştir.

Bugün gelinen noktada üç cümleyle özetlenebilir:

• Kadının evlenmekle kocasının soyadını almasını zorunlu kılan kanun hükmü artık yürürlükte değildir.
• TBMM, iptal edilen hükmün yerine yeni bir düzenleme yapmamıştır; ortada bir yasama boşluğu vardır.
• Bu boşluk nedeniyle idari uygulama yeknesak değildir; talebin karşılanma biçimi başvurulan nüfus müdürlüğüne göre değişebilmektedir.

Bu yazıyı okurken dikkat edin: İnternetteki birçok kaynak konuyu hâlâ yalnızca Yargıtay’ın 2015 tarihli kararına dayandırıyor ve “kadın evlenince otomatik olarak eşinin soyadını alır” diyor. Bu anlatım, 28 Ocak 2024’ten sonraki hukuki durumu yansıtmıyor. Aşağıda iptal kararının kapsamını ve pratik sonuçlarını ayrıntısıyla açıklıyoruz.

Dönüm Noktası: Anayasa Mahkemesi’nin TMK m. 187’yi İptali

İptal edilen hüküm neydi?

4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun “Kadının soyadı” kenar başlıklı 187. maddesi şu düzenlemeyi içeriyordu:

“Kadın, evlenmekle kocasının soyadını alır; ancak evlendirme memuruna veya daha sonra nüfus idaresine yapacağı yazılı başvuruyla kocasının soyadı önünde önceki soyadını da kullanabilir. Daha önce iki soyadı kullanan kadın, bu haktan sadece bir soyadı için yararlanabilir.”

Anayasa Mahkemesi, 22.02.2023 tarihli ve E. 2022/155, K. 2023/38 sayılı kararıyla maddenin birinci cümlesini Anayasa’nın eşitlik ilkesine (m. 10) aykırı bularak iptal etmiş; birinci cümlenin iptaliyle uygulanma imkânı kalmayan ikinci cümleyi de bağlantı nedeniyle iptal etmiştir. Böylece madde bütünüyle hükümsüz kalmıştır.

Kararın gerekçesi

“Evlenmeden önceki soyadının evlendikten sonra da tek başına kullanılması bağlamında kadın ve erkek arasında kuralla öngörülen farklı muamelenin nesnel ve makul bir temele dayanmaması sebebiyle eşitlik ilkesini ihlal ettiği sonucuna ulaşılmıştır.”
Anayasa Mahkemesi, E. 2022/155, K. 2023/38, T. 22.02.2023

Mahkemenin çıkış noktası basittir: erkeğe evlenince soyadını değiştirme yükümlülüğü getirilmezken kadına getirilmesinin nesnel ve makul bir gerekçesi yoktur. Aile birliğinin korunması amacı, bu farklı muameleyi haklı kılacak ölçüde ağır basmamaktadır.

Yürürlük takvimi

Aşama	Tarih
AYM karar tarihi	22 Şubat 2023
Resmî Gazete’de yayım	28 Nisan 2023 (S. 32174)
İptal hükmünün yürürlüğü (9 ay ertelendi)	28 Ocak 2024
TBMM’nin yeni düzenleme yapması gereken süre	28 Ocak 2024’e kadar – yapılmadı

Anayasa Mahkemesi, iptal kararlarının yürürlüğünü Anayasa m. 153/3 uyarınca en fazla bir yıl erteleyebilir. Buradaki dokuz aylık erteleme, yasama organına yeni bir kural koyması için tanınmış süredir.

Yasama boşluğu sürüyor

Erteleme süresi 28 Ocak 2024’te doldu. TBMM bu tarihe kadar — ve bu yazının hazırlandığı 2026 yılı itibarıyla — TMK m. 187’nin yerine yeni bir hüküm koymadı. Konuya ilişkin kanun teklifleri gündeme geldi ancak yasalaşmadı.

Pratik sonuç: Bugün kanunda “kadın evlenince kocasının soyadını alır” diyen bir hüküm yoktur. Buna karşılık Nüfus Hizmetleri Uygulama Yönetmeliği’nin ilgili maddesi ve nüfus kayıt sistemi eski düzene göre çalışmaya devam ettiği için, evlenen kadının kaydına idari uygulama gereği eşin soyadı işlenebilmektedir. Hukuki durum ile idari pratik arasındaki bu makas, davaların temel sebebidir.

İptalden Önce ve Sonra: Ne Değişti?

Konu	28 Ocak 2024 öncesi	28 Ocak 2024 sonrası
Kanuni dayanak	TMK m. 187 yürürlükte	TMK m. 187 iptal; yerine yeni hüküm konulmadı
Eşin soyadını alma	Kanunen zorunlu	Kanunî zorunluluk yok
Yalnızca kızlık soyadı	Ancak dava yoluyla, AİHS m. 8 ve 14 ile Anayasa m. 90 üzerinden	Hak niteliği tartışmasız; idari başvuru reddedilirse dava
Haklı sebep gösterme	Aranmıyordu (Yargıtay içtihadı)	Aranmıyor
Çift soyadı	m. 187/1’in ikinci yarısına dayanıyordu	Kanunî dayanak kalmadı; idari uygulama sürüyor
Çocuğun soyadı (TMK m. 321)	Değişmedi	Değişmedi

Kadının Soyadı Seçenekleri

Seçenek	Örnek	Nasıl yapılır?	Dava gerekir mi?
Yalnızca kızlık soyadı	Ayşe Yılmaz	Nüfus müdürlüğüne başvuru; reddedilirse aile mahkemesinde dava	Uygulamada çoğunlukla evet
Çift soyadı (kızlık + eş)	Ayşe Yılmaz Demir	e-Devlet veya nüfus müdürlüğü başvurusu	Hayır
Yalnızca eşin soyadı	Ayşe Demir	İdari uygulama gereği kendiliğinden	Hayır

Çift soyadında sıralama uygulamada kızlık soyadı önce, eşin soyadı sonra gelecek şekilde yapılır. Bu sıralamanın dayanağı olan TMK m. 187 cümlesi iptal edilmiş olduğundan bugün kural, kanundan değil idari uygulamadan kaynaklanmaktadır.

Yalnızca Kızlık Soyadını Kullanmak İçin İzlenecek Yol

1. Adım: Nüfus müdürlüğüne yazılı başvuru

İlk ve en ucuz yol, nüfus müdürlüğüne yazılı başvurudur. Başvuruda TMK m. 187’nin iptal edildiği ve evlilikle soyadı değiştirme zorunluluğunun kalktığı belirtilir. Başvuru harca tabi değildir.

• Gerekli belgeler: kimlik kartı, dilekçe. Evlilik cüzdanı fotokopisi istenebilir.
• Sonuç: Kabul edilirse kayıt aynı gün veya birkaç iş günü içinde güncellenir; yeni kimlik kartı düzenlenir.
• Ret: Talebin reddi hâlinde yazılı ret cevabı mutlaka istenmelidir. Bu belge, açılacak davada hukuki yararın ispatını kolaylaştırır.

Neden bazı müdürlükler reddediyor? Nüfus Hizmetleri Uygulama Yönetmeliği’nin soyadına ilişkin maddesi AYM kararına göre güncellenmediği ve MERNİS kayıt akışı eski kurala göre kurgulandığı için, bazı müdürlükler talebi “mevzuatta karşılığı yok” gerekçesiyle reddedebilmektedir. Bu ret, hakkın varlığını değil yalnızca idari pratiği yansıtır.

2. Adım: Aile mahkemesinde dava

Başvuru reddedilirse ya da bulunduğunuz yerdeki uygulama dava şartı arıyorsa, “evlilik soyadının iptali ve evlenmeden önceki soyadın kullanılmasına izin” talebiyle dava açılır.

Usulî konu	Uygulama esası	Dayanak
Görevli mahkeme	Aile mahkemesi (bulunmayan yerlerde asliye hukuk mahkemesi aile mahkemesi sıfatıyla)	4787 sayılı Kanun m. 4; Yargıtay 18. HD, E. 2014/8494, K. 2014/14288, T. 16.10.2014
Yetkili mahkeme	Davacının yerleşim yeri mahkemesi	HMK genel hükümleri
Davalı	Nüfus müdürlüğü	Nüfus kaydına yönelik talep
Taraf teşkili	Kararın kocanın hukukunu etkilemesi nedeniyle koca da davaya dahil edilmeli ve delilleri toplanmalıdır	Yargıtay 2. HD, E. 2011/8917, K. 2012/23632, T. 04.10.2012; E. 2016/17603, K. 2017/7637, T. 19.06.2017
Haklı sebep	Aranmaz. Kadının sebep göstermesi gerekmez	Yargıtay 2. HD, E. 2023/5977, K. 2023/5345, T. 09.11.2023; E. 2023/4244, K. 2023/5280, T. 08.11.2023
Eşin izni	Gerekmez; yalnızca tebligat yapılır	–
Kütük değişikliği	Soyadı değişse dahi evlenmeden önceki aile kütüğüne dönüş talepleri kamu düzeni gereği reddedilir	Yargıtay 2. HD, E. 2023/4244, K. 2023/5280, T. 08.11.2023

Süre ve masraf

• Nüfus müdürlüğü başvurusu: harçsız; sonuç birkaç iş günü.
• Dava: çekişmesiz benzeri, dar kapsamlı bir yargılamadır; çoğunlukla bir veya iki celsede biter. Uygulamada 1–3 ay içinde sonuçlandığı görülmektedir.
• Harç ve masraf: maktu harç ve gider avansından oluşur; tutarlar her yıl güncellenen tarifelere bağlı olduğundan başvuru anında adliye veznesinden teyit edilmelidir. Avukatlık ücreti ayrıca değerlendirilir.
• Duruşmaya katılma: vekil aracılığıyla takip edilen davada davacının duruşmaya katılması zorunlu değildir.
• Kesinleşme: Karar kesinleştikten sonra nüfus müdürlüğüne başvurularak kayıt güncellenir ve yeni kimlik kartı alınır.

Yargıtay’ın Hak Temelli İçtihadı ve Anayasa m. 90

Anayasa Mahkemesi iptal kararını vermeden önce de Yargıtay, Anayasa’nın 90. maddesinin son fıkrasına dayanarak kadının yalnızca kızlık soyadını kullanmasının önünü açmıştı. Bu içtihat, iptal sonrası dönemde de mahkemelerin dayandığı temel gerekçedir.

“Anayasa’nın 90. maddenin beşinci fıkrası uyarınca, sözleşmeler hukuk sistemimizin bir parçası olup, kanunlar gibi uygulanma özelliğine sahiptir. Yine aynı fıkraya göre, uygulamada bir kanun hükmü ile temel hak ve özgürlüklere ilişkin olan sözleşme hükümleri arasında bir uyuşmazlığın bulunması hâlinde, sözleşme hükümlerinin esas alınması zorunludur.”
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2015/12978, K. 2015/25038, T. 23.12.2015

Daire, sonraki kararlarında bu yaklaşımı netleştirmiştir:

“Kadının evlendikten sonra yalnızca evlilik öncesi soyadını kullanmasına ulusal mercilerce izin verilmemesinin, sözleşmenin özel hayatın gizliliğini öngören 8 inci maddesiyle bağlantılı olarak, ayrımcılığı yasaklayan 14 üncü maddesine aykırı olduğu sonucuna varıldığı… sebep önemli olmaksızın davacının evlilik birliği içinde sadece kızlık soyismini kullanmak istediği, kızlık soyismini kullanmak istemek için haklı bir gerekçenin bulunmasına ihtiyaç bulunmadığı.”
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2023/4244, K. 2023/5280, T. 08.11.2023

Aynı yöndeki kararlarda talep, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi m. 8 ve Anayasa m. 17 kapsamında bir insan hakkı olarak nitelendirilmiştir (Yargıtay 2. HD, E. 2023/5264, K. 2023/5332, T. 09.11.2023; E. 2022/10140, K. 2023/1013, T. 14.03.2023; E. 2023/7650, K. 2023/5749, T. 29.11.2023).

Eski içtihada dikkat: 2009–2021 arasındaki bazı kararlarda (Yargıtay 2. HD, E. 2008/9258, K. 2009/14043; E. 2010/19666, K. 2012/4246; HGK, E. 2017/3159, K. 2021/858) bu tür taleplerin reddi gerektiği belirtilmişti. Bu kararlar bugünkü hukuki durumu yansıtmaz; iptal kararı sonrası dayanak olarak kullanılamazlar. Karşı tarafın bu eski kararlara atıf yapması hâlinde tarih vurgusu yapılmalıdır.

Anayasa Mahkemesi’nin Bireysel Başvuru Kararları

Norm denetimi kararından ayrı olarak, Anayasa Mahkemesi bireysel başvuru yolunda da ihlal tespitleri yapmıştır. Bu kararlar, derece mahkemelerinin talebi reddetmesi hâlinde başvurulacak yolu göstermesi bakımından önemlidir:

• Anayasa Mahkemesi, Bireysel Başvuru, B. No: 2014/13367, T. 15.04.2015
• Anayasa Mahkemesi, Bireysel Başvuru, B. No: 2018/3724, T. 18.10.2023
• Anayasa Mahkemesi, Bireysel Başvuru, B. No: 2020/5147, T. 30.10.2024

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi Kararları

Türkiye, bu konuda AİHM önünde birden çok kez ihlal kararıyla karşılaşmıştır. Kararların ortak gerekçesi, kadının yalnızca kendi soyadını kullanmasına izin verilmemesinin AİHS m. 8 ile bağlantılı olarak m. 14’ü (ayrımcılık yasağı) ihlal etmesidir.

Karar	Başvuru No	Tarih
Ünal Tekeli / Türkiye	29865/96	16.11.2004
Leventoğlu Abdulkadiroğlu / Türkiye	7971/07	28.05.2013
Tuncer Güneş / Türkiye	26268/08	03.10.2013
Tanbay Tüten / Türkiye	38249/09	10.12.2013

Ünal Tekeli kararı, hem Yargıtay’ın hak temelli içtihadının hem de Anayasa Mahkemesi’nin iptal kararının çıkış noktasıdır.

Çift Soyadı Kullanımı

Kızlık soyadını eşin soyadının önüne ekleyerek iki soyadı birlikte kullanmak, uygulamada en sorunsuz seçenektir. Bu talep için dava açmaya gerek yoktur:

• e-Devlet: Nüfus ve Vatandaşlık İşleri bölümünden soyadı değişikliği başvurusu yapılır; işlem genellikle birkaç iş günü içinde tamamlanır.
• Nüfus müdürlüğü: Kimlik kartıyla herhangi bir nüfus müdürlüğüne başvurulabilir.
• Evlendirme memuru: Nikâh sırasında da beyan edilebilir.

İki soyadı olan kadınlar: Mülga hükümde, evlenmeden önce zaten iki soyadı taşıyan kadının bu haktan yalnızca bir soyadı için yararlanabileceği düzenlenmişti. Bu cümle de iptal edildiğinden konu bugün idari uygulamaya kalmıştır; talep reddedilirse yargı yolu açıktır.

Aile Kütüğü Meselesi

Soyadı değişikliği ile aile kütüğü değişikliği farklı şeylerdir. Kadın yalnızca kızlık soyadını kullanmaya başlasa dahi, evlenmeden önceki (baba) aile kütüğüne yeniden tescil edilmesini isteyemez; evlenmeyle birlikte oluşan kütük kaydı korunur.

Soyadı talebi kabul edilse dahi, evlenmeden önceki nüfus kütüğüne tescil talepleri kamu düzeni gereği reddedilir.
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2023/4244, K. 2023/5280, T. 08.11.2023 kararından

Dava dilekçesinde talebin yalnızca soyadına özgülenmesi, gereksiz ret riskini ortadan kaldırır.

Boşanmada Soyadı

Kural: kızlık soyadına dönüş

4721 sayılı Kanun m. 173 uyarınca boşanan kadın, evlenmeyle kazandığı kişisel durumunu korur ancak evlenmeden önceki soyadını yeniden alır. Bu, kendiliğinden gerçekleşen bir sonuçtur; ayrıca dava açmak gerekmez.

“Boşanma hâlinde kadın, evlilik ile kazandığı kişisel durumunu korur ancak evlenmeden önceki soyadını yeniden alır.”
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2023/7907, K. 2023/5501, T. 22.11.2023; E. 2006/11282, K. 2007/1666, T. 12.02.2007

Kadın evlenmeden önce dul idiyse, hâkimden bekârlık soyadını taşımasına izin verilmesini talep edebilir.

Boşanılan eşin soyadını kullanmaya devam etme izni

TMK m. 173/2 uyarınca kadın, boşandığı kocasının soyadını kullanmakta menfaati bulunduğunu ve bunun kocaya zarar vermeyeceğini ispatlarsa hâkimden izin alabilir. İspat ölçütü uygulamada katıdır:

“Tek başına kimlik ve resmî diğer belgelerin değiştirilmesinin kişiye külfet olmasının davanın kabulü için yeterli olmadığı, buna göre davacının gösterdiği delillerle boşandığı kocasının soyadını kullanmakta menfaati bulunduğunu ispat edemediği…”
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2024/1729, K. 2024/3032, T. 30.04.2024

Kabul edilebilir menfaat örnekleri; o soyadıyla kurulmuş mesleki tanınırlık, ticari itibar, akademik yayın geçmişi, çocuklarla soyadı birliğinin çocuğun yararına olması gibi somut ve belgelenebilir durumlardır. Salt “belgeleri değiştirmek zahmetli” gerekçesi yeterli görülmemektedir. Koşullar değişirse koca, iznin kaldırılmasını isteyebilir (m. 173/3).

İzinden vazgeçme: dava gerekmez

Boşandığı kocasının soyadını kullanmasına izin verilmiş kadın, sonradan evlenmeden önceki soyadına dönmek isterse dava açmasına gerek yoktur; 5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu’nun ek 3. maddesi uyarınca nüfus müdürlüğüne yazılı başvuru yeterlidir.

Bu yönde dava açmakta hukuki yarar bulunmamaktadır.
Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, E. 2017/7888, K. 2018/14767, T. 02.07.2018

Çocuğun Soyadı

TMK m. 187’nin iptali, çocuğun soyadına ilişkin düzenlemeyi değiştirmemiştir. TMK m. 321 yürürlüktedir: ana ve baba evli ise çocuk ailenin soyadını taşır. Dolayısıyla anne, evlilik birliği içinde doğan çocuğa kendi soyadını doğrudan ve tek taraflı olarak veremez.

• Velayet kendisinde olan anne, çocuğun soyadının değiştirilmesi için dava açabilir; bu talep çocuğun üstün yararı ölçütüne göre değerlendirilir ve otomatik kabul edilmez.
• Anayasa Mahkemesi’nin bu alandaki kararları somut olay bazlı ihlal tespitleridir; TMK m. 321’i ortadan kaldırmamıştır.
• Annenin yalnızca kızlık soyadını kullanmaya başlaması, çocuğun soyadını kendiliğinden değiştirmez.

Sık karşılaşılan yanılgı: “Ben kızlık soyadıma döndüm, çocuğum da benim soyadımı alsın” talebi, soyadı davasının konusu değildir. Ayrı bir dava ve ayrı bir hukuki değerlendirme gerektirir.

Soyadı Değişince Güncellenmesi Gereken Belgeler

Belge / Kayıt	Nereye başvurulur?	Not
Kimlik kartı	Nüfus müdürlüğü	Eski kimlik geçersiz hâle gelir; T.C. kimlik numarası değişmez
Pasaport	Nüfus müdürlüğü	Mevcut pasaport iptal edilir; harç ve defter bedeli güncel tarifeye tabidir
Sürücü belgesi	Nüfus müdürlüğü	Yeni kimlikle birlikte yenilenir
Tapu kayıtları	Tapu müdürlüğü	Kimlik bilgisi düzeltme talebi
Banka hesapları ve kartlar	Banka şubesi	Bazı bankalar MERNİS üzerinden otomatik günceller
SGK ve işyeri kayıtları	İşveren / SGK	Bordro ve sigorta kayıtlarının uyumu için gerekli
Diploma ve akademik kayıtlar	İlgili üniversite	Diplomaya şerh veya yeniden düzenleme uygulaması kuruma göre değişir
Vergi ve ticaret sicili kayıtları	Vergi dairesi / ticaret sicili	Şahıs işletmesi sahipleri için önemli
Ruhsat, lisans, meslek odası kayıtları	İlgili oda veya kurum	Avukat, hekim, mühendis gibi meslek mensupları için

İpucu: Kimlik kartı ve pasaportun eş zamanlı yenilenmesi, yurt dışı seyahat planı olanlar için zaman kazandırır. Uçak bileti alınmışsa bilet üzerindeki isim ile pasaporttaki ismin uyumuna dikkat edilmelidir.

Özel Durumlar

• Yabancı uyruklu eşle evlilik: Türk vatandaşı kadının soyadı Türk hukukuna göre belirlenir. Eşin ülkesindeki kayıtlarda farklı bir soyadı görünmesi, Türkiye’deki kaydı etkilemez; iki ülkedeki kayıtların uyumu için ayrıca işlem gerekebilir.
• Çifte vatandaşlık: Her iki ülkenin nüfus kayıtlarında ayrı ayrı güncelleme yapılması gerekir; aksi hâlde havalimanı ve banka işlemlerinde kimlik uyuşmazlığı yaşanır.
• Akademisyen ve yazarlar: Yayın geçmişinin bütünlüğü, kızlık soyadını korumanın en sık gösterilen pratik gerekçesidir. Hukuken gerekçe göstermek zorunlu olmasa da, boşanma sonrası eski soyadını kullanma izni taleplerinde bu tür deliller belirleyici olur.
• Marka ve ticari ad: Soyadı bir markanın veya ticaret unvanının parçasıysa, değişiklik sonrası sicil kayıtlarının güncellenmesi ihmal edilmemelidir.
• Evlilik öncesi başvuru: Nikâh sırasında evlendirme memuruna yapılacak beyan, sonradan başvuru zahmetini ortadan kaldırabilir. Beyanın tutanağa geçirilmesi istenmelidir.

Sık Yapılan Hatalar

• Nüfus müdürlüğünden yazılı ret almadan doğrudan dava açmak.
• Dava dilekçesinde soyadı talebiyle birlikte aile kütüğüne dönüş talep etmek; bu kısım reddedilir.
• Davada kocayı taraf göstermemek; taraf teşkili eksikliği bozma sebebidir.
• Talebi “haklı sebep” anlatımı üzerine kurmak; gerekçe zorunlu olmadığı hâlde gereksiz tartışma yaratır.
• Kararın kesinleşmesini beklemeden kurumlara başvurmak.
• Soyadı güncellendikten sonra pasaport, tapu, banka ve meslek odası kayıtlarını ihmal etmek.

Sık Sorulan 50 Soru

1. Evlenen kadın hâlâ kocasının soyadını almak zorunda mı?

Hayır. Bunu zorunlu kılan TMK m. 187, Anayasa Mahkemesi tarafından iptal edildi ve iptal 28 Ocak 2024’te yürürlüğe girdi. Kanunda artık böyle bir zorunluluk yok.

2. Anayasa Mahkemesi kararının künyesi nedir?

E. 2022/155, K. 2023/38, T. 22.02.2023. Karar 28.04.2023 tarihli ve 32174 sayılı Resmî Gazete’de yayımlandı; iptal hükmü dokuz ay sonra, 28.01.2024’te yürürlüğe girdi.

3. Maddenin tamamı mı iptal edildi?

Birinci cümle Anayasa’ya aykırı bulunarak iptal edildi; birinci cümlenin iptaliyle uygulanma imkânı kalmayan ikinci cümle de bağlantı nedeniyle iptal edildi. Madde bütünüyle hükümsüzdür.

4. TBMM yeni bir düzenleme yaptı mı?

Bu yazının hazırlandığı 2026 yılı itibarıyla hayır. Kanun teklifleri gündeme geldi ancak yasalaşmadı. Yasama boşluğu sürüyor.

5. Yasama boşluğu ne anlama geliyor?

Kanunda kadının soyadını düzenleyen bir hüküm bulunmadığı için, uyuşmazlıklar Anayasa, AİHS ve Yargıtay içtihadı üzerinden çözülüyor. İdari uygulama ise yönetmelik güncellenmediği için eski düzene göre işlemeye devam ediyor.

6. Yalnızca kızlık soyadımı kullanmak için ne yapmalıyım?

Önce nüfus müdürlüğüne yazılı başvurun. Reddedilirse yazılı ret cevabını alın ve aile mahkemesinde “evlilik soyadının iptali ve evlenmeden önceki soyadın kullanılmasına izin” davası açın.

7. e-Devlet’ten yalnızca kızlık soyadına geçebilir miyim?

e-Devlet üzerindeki soyadı başvurusu esas olarak çift soyadı işlemleri için tasarlanmıştır. Yalnızca kızlık soyadı talebinde sistem çoğunlukla işlem üretmez; bu nedenle nüfus müdürlüğüne bizzat başvurmak gerekir.

8. Çift soyadı için dava gerekir mi?

Hayır. Kızlık soyadını eşin soyadının önüne ekletmek için e-Devlet veya nüfus müdürlüğü başvurusu yeterlidir.

9. Haklı bir sebep göstermem gerekir mi?

Hayır. Yargıtay, kızlık soyadını kullanmak için haklı gerekçe aranmayacağını açıkça belirtmiştir (Yargıtay 2. HD, E. 2023/4244, K. 2023/5280).

10. Eşimin izni gerekli mi?

Hayır. Ancak dava açılması hâlinde kararın kocanın hukukunu etkileyeceği gerekçesiyle koca davaya dahil edilir ve kendisine tebligat yapılır.

11. Eşim davaya itiraz ederse ne olur?

İtiraz tek başına sonucu değiştirmez. Talep bir kişilik hakkı kullanımı olduğundan, eşin muhalefeti reddi gerektirmez.

12. Hangi mahkemede dava açılır?

Aile mahkemesinde. Aile mahkemesi bulunmayan yerlerde asliye hukuk mahkemesi aile mahkemesi sıfatıyla bakar (4787 sayılı Kanun m. 4).

13. Davalı kim gösterilir?

Nüfus müdürlüğü davalı gösterilir; ayrıca koca davaya dahil edilir.

14. Dava ne kadar sürer?

Dar kapsamlı bir yargılamadır; uygulamada çoğunlukla bir veya iki celsede, ortalama 1–3 ay içinde sonuçlanır.

15. Duruşmaya katılmak zorunda mıyım?

Vekille takip ediyorsanız zorunlu değildir. Mahkeme gerekli görürse beyanınızı alabilir.

16. Dava masrafı ne kadar?

Maktu harç ve gider avansından oluşur. Tutarlar her yıl güncellenen tarifelere bağlıdır; başvuru anında adliye veznesinden teyit edilmelidir. Avukatlık ücreti ayrıdır.

17. Nüfus müdürlüğü başvurusu ücretli mi?

Soyadı kullanım şeklinin değiştirilmesine ilişkin başvuru harca tabi değildir. Yeni kimlik kartı için kart bedeli ödenir.

18. Adli yardım talep edebilir miyim?

Evet. Ödeme gücü bulunmayan davacılar HMK m. 334 vd. uyarınca adli yardım talebinde bulunabilir.

19. 28 Ocak 2024’ten önce evlendim, kararın bana faydası var mı?

Evet. Karar, hâlihazırda evli kadınlar bakımından da soyadı talebinin hukuki dayanağını güçlendirir. Süreç aynıdır: önce idari başvuru, gerekirse dava.

20. Kararın geriye etkisi var mı?

Anayasa Mahkemesi iptal kararları kural olarak geriye yürümez. Bu nedenle geçmişte kesinleşmiş ret kararları kendiliğinden ortadan kalkmaz; yeni bir başvuru veya dava gerekir.

21. Daha önce açtığım dava reddedilmişti, tekrar açabilir miyim?

Hukuki durum esaslı biçimde değiştiği için yeni bir talep ileri sürülebilir. Önceki ret kararının tarihi ve gerekçesi değerlendirilmelidir.

22. Nüfus müdürlüğü talebimi reddederse ne yapmalıyım?

Reddi yazılı olarak isteyin. Bu belge, açacağınız davada hukuki yararınızı ortaya koyar ve süreci hızlandırır.

23. Çift soyadında hangi soyadı önce yazılır?

Uygulamada kızlık soyadı önce, eşin soyadı sonra yazılır (Ayşe Yılmaz Demir). Bu sıralamanın kanuni dayanağı olan cümle iptal edildiğinden kural bugün idari uygulamadan kaynaklanmaktadır.

24. Evlenmeden önce iki soyadım vardı, ikisini de kullanabilir miyim?

Mülga hüküm buna izin vermiyordu. O cümle de iptal edildiği için konu idari uygulamaya kalmıştır; talep reddedilirse yargı yolu açıktır.

25. Nikâh sırasında beyanda bulunabilir miyim?

Evet. Evlendirme memuruna soyadı tercihinizi bildirebilir ve bunun tutanağa geçirilmesini isteyebilirsiniz.

26. Boşandığımda soyadım kendiliğinden değişir mi?

Evet. TMK m. 173 uyarınca boşanan kadın evlenmeden önceki soyadını yeniden alır; bunun için ayrıca dava açmak gerekmez.

27. Boşandıktan sonra eski eşimin soyadını kullanmaya devam edebilir miyim?

Ancak hâkim izniyle. Kullanmakta menfaatiniz bulunduğunu ve bunun kocaya zarar vermeyeceğini ispatlamanız gerekir (TMK m. 173/2).

28. “Menfaat” olarak ne kabul ediliyor?

Somut ve belgelenebilir durumlar: o soyadıyla kurulmuş mesleki tanınırlık, ticari itibar, akademik yayın geçmişi, çocuklarla soyadı birliğinin çocuğun yararına olması gibi. Salt belge değiştirme külfeti yeterli görülmez (Yargıtay 2. HD, E. 2024/1729, K. 2024/3032).

29. Eski eşim izni geri aldırabilir mi?

Evet. Koşullar değişirse koca, TMK m. 173/3 uyarınca iznin kaldırılmasını isteyebilir.

30. İzin aldıktan sonra kızlık soyadıma dönmek istersem dava gerekir mi?

Hayır. 5490 sayılı Kanun ek m. 3 uyarınca nüfus müdürlüğüne yazılı başvuru yeterlidir; dava açmakta hukuki yarar yoktur (Yargıtay 8. HD, E. 2017/7888, K. 2018/14767).

31. Dul kadın yeniden evlenirse hangi soyadını alır?

Evlenmeden önce dul olan kadın, hâkimden bekârlık soyadını taşımasına izin verilmesini talep edebilir.

32. Kızlık soyadıma dönersem çocuğumun soyadı da değişir mi?

Hayır. Çocuğun soyadı TMK m. 321’e tabidir ve annenin soyadı değişikliğinden etkilenmez. Ayrı bir dava gerekir.

33. Çocuğuma kendi soyadımı verebilir miyim?

Evlilik birliği içinde doğrudan ve tek taraflı olarak veremezsiniz. Velayet sizde ise çocuğun soyadının değiştirilmesi davası açabilirsiniz; talep çocuğun üstün yararına göre değerlendirilir.

34. Aile kütüğüm de değişir mi?

Hayır. Soyadı değişse dahi evlenmeden önceki aile kütüğüne dönüş talepleri kamu düzeni gereği reddedilir.

35. T.C. kimlik numaram değişir mi?

Hayır. T.C. kimlik numarası hiçbir durumda değişmez; yalnızca kimlik kartındaki soyadı bilgisi güncellenir.

36. Medeni hâlim etkilenir mi?

Hayır. Soyadı tercihi evliliğin varlığını, geçerliliğini veya medeni hâl kaydını etkilemez.

37. Mal rejimi etkilenir mi?

Hayır. Soyadı ile mal rejimi arasında bağlantı yoktur; edinilmiş mallara katılma rejimi aynen devam eder.

38. Miras hakkım etkilenir mi?

Hayır. Eşler arasındaki yasal miras hakkı soyadından bağımsızdır.

39. Karar kesinleşmeden kimliğimi değiştirebilir miyim?

Hayır. Nüfus müdürlüğü kesinleşme şerhli karar örneğini ister.

40. Hangi belgeleri güncellemem gerekir?

Kimlik kartı, pasaport, sürücü belgesi, tapu kayıtları, banka hesapları, SGK ve işyeri kayıtları, diploma, vergi ve ticaret sicili kayıtları ile meslek odası kayıtları.

41. Pasaportum geçersiz mi olur?

Soyadı değiştiğinde mevcut pasaport iptal edilir ve yenisi düzenlenir. Harç ve defter bedeli güncel tarifeye göre ödenir.

42. Diplomam değişir mi?

Diplomanın yeniden düzenlenmesi veya şerh düşülmesi uygulaması üniversiteye göre değişir. İlgili öğrenci işlerine başvurmak gerekir.

43. Banka hesaplarım otomatik güncellenir mi?

Bazı bankalar nüfus kayıtlarından otomatik günceller; çoğu şube başvurusu ister. Kartların yenilenmesi ayrıca talep edilir.

44. Yurt dışında yaşıyorum, başvuruyu nereden yaparım?

Yurt dışı temsilciliklerine (konsolosluk) başvurabilirsiniz. Dava açılması gerekiyorsa Türkiye’de vekil aracılığıyla takip edilir.

45. Yabancı uyruklu eşle evliyim, durum değişir mi?

Türk vatandaşı kadının soyadı Türk hukukuna göre belirlenir. Eşin ülkesindeki kayıtların uyumu için ayrıca işlem gerekebilir.

46. Erkek eşin soyadını alabilir mi?

Yürürlükte bunu düzenleyen bir hüküm yoktur. Erkeğin soyadı değişikliği talepleri, genel soyadı değiştirme davası kapsamında ve haklı sebep şartına bağlı olarak değerlendirilir.

47. Kızlık soyadı yerine tamamen farklı bir soyadı alabilir miyim?

Bu farklı bir taleptir. Genel soyadı değiştirme davası asliye hukuk mahkemesinde açılır ve haklı sebep şartına tabidir.

48. Mahkeme talebimi reddederse ne yapabilirim?

İstinaf ve koşulları varsa temyiz yoluna başvurulur. Olağan kanun yolları tükendikten sonra Anayasa Mahkemesi’ne bireysel başvuru yapılabilir.

49. Bireysel başvuruda emsal karar var mı?

Evet. Anayasa Mahkemesi bu alanda ihlal kararları vermiştir (B. No: 2014/13367, T. 15.04.2015; B. No: 2018/3724, T. 18.10.2023; B. No: 2020/5147, T. 30.10.2024).

50. Süreci başlatmadan önce nelere dikkat etmeliyim?

Üç şeye: bulunduğunuz ildeki nüfus müdürlüğünün uygulamasını öğrenin, ret hâlinde yazılı cevabı alın, dava dilekçesinde talebi yalnızca soyadına özgüleyip kütük değişikliği istemeyin. Bu üç adım, süreci en kısa ve en düşük maliyetli hâle getirir.

İlgili Yazılarımız

Evlilik birliğinin sona ermesiyle ilgili süreçler için boşanma davası rehberimize bakabilirsiniz. Soyadı, nafaka, velayet ve mal paylaşımı talepleri çoğu zaman aynı süreçte gündeme geldiğinden, boşanma aşamasındaki soyadı tercihinin sonuçlarını birlikte değerlendirmek gerekir.

Kaynaklar

4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 173, 187 (mülga), 321 · 5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu ek m. 3 · 4787 sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yargılama Usullerine Dair Kanun m. 4 · Türkiye Cumhuriyeti Anayasası m. 10, 17, 90, 153 · Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi m. 8, 14 · Anayasa Mahkemesi, E. 2022/155, K. 2023/38, T. 22.02.2023 (RG 28.04.2023, S. 32174)

Yararlanılan Yargı Kararları

1. Anayasa Mahkemesi, Norm Denetimi, E. 2022/155, K. 2023/38, T. 22.02.2023
2. Anayasa Mahkemesi, Bireysel Başvuru, B. No: 2020/5147, T. 30.10.2024
3. Anayasa Mahkemesi, Bireysel Başvuru, B. No: 2018/3724, T. 18.10.2023
4. Anayasa Mahkemesi, Bireysel Başvuru, B. No: 2014/13367, T. 15.04.2015
5. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2024/1729, K. 2024/3032, T. 30.04.2024
6. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2023/7650, K. 2023/5749, T. 29.11.2023
7. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2023/7905, K. 2023/5502, T. 22.11.2023
8. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2023/7907, K. 2023/5501, T. 22.11.2023
9. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2023/3735, K. 2023/5471, T. 21.11.2023
10. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2023/5264, K. 2023/5332, T. 09.11.2023
11. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2023/5977, K. 2023/5345, T. 09.11.2023
12. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2023/4244, K. 2023/5280, T. 08.11.2023
13. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2022/11427, K. 2023/1603, T. 05.04.2023
14. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2022/10140, K. 2023/1013, T. 14.03.2023
15. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E. 2017/3159, K. 2021/858, T. 29.06.2021
16. Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, E. 2017/8050, K. 2018/18462, T. 12.11.2018
17. Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, E. 2017/7888, K. 2018/14767, T. 02.07.2018
18. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2016/17603, K. 2017/7637, T. 19.06.2017
19. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2015/12978, K. 2015/25038, T. 23.12.2015
20. Yargıtay 18. Hukuk Dairesi, E. 2014/8494, K. 2014/14288, T. 16.10.2014
21. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2011/8917, K. 2012/23632, T. 04.10.2012
22. Yargıtay 18. Hukuk Dairesi, E. 2012/753, K. 2012/3341, T. 29.03.2012
23. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2010/19666, K. 2012/4246, T. 29.02.2012
24. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E. 2011/18-784, K. 2012/288, T. 2012
25. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2008/9258, K. 2009/14043, T. 14.07.2009
26. Yargıtay 18. Hukuk Dairesi, E. 2008/13251, K. 2009/2571, T. 16.03.2009
27. Yargıtay 18. Hukuk Dairesi, E. 2008/10854, K. 2009/1236, T. 16.02.2009
28. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2006/11282, K. 2007/1666, T. 12.02.2007
29. AİHM, Ünal Tekeli / Türkiye, B. No: 29865/96, T. 16.11.2004
30. AİHM, Leventoğlu Abdulkadiroğlu / Türkiye, B. No: 7971/07, T. 28.05.2013
31. AİHM, Tuncer Güneş / Türkiye, B. No: 26268/08, T. 03.10.2013
32. AİHM, Tanbay Tüten / Türkiye, B. No: 38249/09, T. 10.12.2013

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; hukuki danışmanlık yerine geçmez. Bu alanda kanuni düzenleme henüz yapılmadığından idari uygulama iller arasında farklılık gösterebilir; işlem yapmadan önce bağlı olduğunuz nüfus müdürlüğünün güncel uygulaması teyit edilmelidir.