Ceza verilmesine yer olmadığı kararı adli sicile işlenir mi sorusunun cevabı hayırdır. Bu kararlar mahkûmiyet niteliği taşımadığından adli sicile kaydedilmesi hukuka aykırıdır. Yanlışlıkla kayıt yapılmışsa kaydın düzeltilmesi gerekir.
Bu yazıda ceza verilmesine yer olmadığı kararının hukuki niteliği, beraatten farkı, adli sicile hangi kararların kaydedildiği, yanlış kaydın nasıl düzeltileceği ve kanun yararına bozma sonucu verilen kararların önceki sicil kaydını nasıl etkilediği ele alınıyor.
Ceza Verilmesine Yer Olmadığı Kararı Nedir?
Ceza Muhakemesi Kanunu m. 223/3 ve 223/4, hükmün türlerinden biri olarak ceza verilmesine yer olmadığı kararını düzenler. Bu karar iki farklı grupta toplanır.
Birinci grup, failin kusurunun bulunmadığı hâllerdir: yaş küçüklüğü, akıl hastalığı, sağır ve dilsizlik, geçici nedenler, zorunluluk hâli, cebir ve tehdit, hukuka aykırı ancak bağlayıcı emrin yerine getirilmesi, meşru savunmada sınırın heyecanla aşılması.
İkinci grup ise şahsi cezasızlık sebepleri ve cezayı kaldıran hâllerdir: etkin pişmanlık, şahsi cezasızlık sebebinin varlığı, karşılıklı hakaret ve işlenen fiilin haksızlık içeriğinin azlığı.
Beraatten Farkı Nedir?
Beraat kararı, fiilin suç oluşturmaması, sanığın onu işlemediğinin sabit olması ya da suçun sanık tarafından işlendiğinin ispatlanamaması hâllerinde verilir (CMK m. 223/2).
Ceza verilmesine yer olmadığı kararında ise fiilin işlendiği kabul edilir; ancak kusur bulunmaması ya da bir cezasızlık sebebi nedeniyle ceza verilmez.
Bu ayrım pratikte tazminat, ruhsat ve güvenlik soruşturması gibi alanlarda sonuç doğurabilir. Buna karşılık her iki karar da mahkûmiyet niteliği taşımaz ve adli sicile kaydedilmez.
Adli Sicile Hangi Kararlar Kaydedilir?
5352 sayılı Adli Sicil Kanunu m. 4, adli sicile kaydedilecek bilgileri sayar. Bunlar kesinleşmiş mahkûmiyet hükümleridir: hapis cezaları, adli para cezaları, güvenlik tedbirleri ve cezanın ertelenmesine ilişkin kararlar.
Beraat, düşme, davanın reddi ve ceza verilmesine yer olmadığı kararları bu kapsamda değildir. Kovuşturmaya yer olmadığına dair savcılık kararları da adli sicile işlenmez.
Yargıtay 8. Ceza Dairesi ve 2. Ceza Dairesi, ceza verilmesine yer olmadığı kararlarının adli sicile kaydedilmesinin hukuka aykırı olduğunu belirtmiştir (8. CD, E. 2014/20015, K. 2014/28340, T. 27.11.2014; 2. CD, E. 2013/16253, K. 2013/20800, T. 17.09.2013).
Yanlış Kayıt Nasıl Düzeltilir?
Kayıt yapılmışsa düzeltilmesi talep edilebilir. Başvuru, Adli Sicil ve İstatistik Genel Müdürlüğüne ya da kararı veren mahkemeye yapılır.
Başvuruda kesinleşmiş karar örneğinin sunulması gerekir. Kararın türü ve dayandığı kanun maddesi açıkça gösterilmelidir.
Talebin reddi hâlinde idari yargı yolu açıktır. Kaydın hukuka aykırı biçimde tutulmasından doğan zarar için ayrıca tazminat talebi gündeme gelebilir.
Sürelerin kaçırılması hak kaybına yol açar. Somut durumunuz için bir avukata danışmanız gerekir.
Kanun Yararına Bozma Sonrası Sicil Kaydı
Kesinleşmiş bir mahkûmiyet hükmü, kanun yararına bozma yoluyla ortadan kaldırılıp yerine ceza verilmesine yer olmadığı kararı verilirse, önceki mahkûmiyete ilişkin adli sicil ve arşiv kaydı tamamen silinir.
Aynı sonuç, yargılamanın yenilenmesi sonucu verilen kararlar bakımından da geçerlidir. Önceki mahkûmiyet hukuken ortadan kalktığından kaydın devam etmesi için hukuki dayanak kalmaz.
Yargıtay 11. Ceza Dairesi bu sonucu ortaya koymuştur (E. 2022/4342, K. 2023/3897, T. 15.05.2023).
Silme Talebi Nasıl Yapılır?
Kararın kesinleşmesinden sonra Adli Sicil ve İstatistik Genel Müdürlüğüne başvurulur. Başvuruya kesinleşme şerhli karar örneği eklenir.
İşlem çoğu zaman kararın mahkemece bildirilmesiyle kendiliğinden yapılır. Buna karşılık uygulamada gecikmeler görüldüğünden başvuruyla takip edilmesi yararlıdır.
Adli Sicil ve Arşiv Kaydı Ayrımı
Adli sicil kaydı, cezanın infaz edilmesi ya da düşmesi hâlinde silinir ve arşiv kaydına alınır (5352 sayılı Kanun m. 9). Bu aşamada kayıt, olağan sorgulamalarda görünmez hâle gelir.
Arşiv kaydı ise yasaklanmış hakların geri verilmesi kararıyla ya da kanunda öngörülen sürelerin dolmasıyla tamamen silinir (m. 12).
Bu iki kaydın karıştırılması, “sabıkam silindi ama hâlâ görünüyor” biçimindeki yaygın soruya yol açar. Silinen adli sicil kaydı, arşivde tutulmaya devam edebilir.
Güvenlik Soruşturmasında Etkisi
Ceza verilmesine yer olmadığı kararları adli sicile kaydedilmediğinden, sicil sorgulamasında görünmez. Buna karşılık güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması, adli sicil kaydından daha geniş bir inceleme kapsar.
Bu incelemede devam eden ya da sonuçlanmış soruşturma ve kovuşturma bilgileri de değerlendirilebilmektedir. Bu nedenle kararın sicile işlenmemiş olması, hiçbir kaydın bulunmadığı anlamına gelmez.
Güvenlik soruşturması sonucu olumsuz değerlendirme yapılması hâlinde idari başvuru ve iptal davası yolları açıktır.
Kararın Diğer Sonuçları
Ceza verilmesine yer olmadığı kararında yargılama giderleri kural olarak sanığa yükletilmez. Kendisini vekille temsil ettiren sanık lehine vekâlet ücretine hükmedilir.
Karara karşı itiraz ya da istinaf yolu, kararı veren merci ve hükmün türüne göre belirlenir. Bu nedenle karar tebliğ edildiğinde kanun yolu ve süresinin kontrol edilmesi gerekir.
Etkin pişmanlık nedeniyle verilen ceza verilmesine yer olmadığı kararlarının şartları ayrı bir konudur. Etkin pişmanlık sebebiyle ceza indiriminin koşullarını ayrı bir yazıda ele aldım.
Arşiv kaydının silinmesi için başvurulan yol olan memnu hakların iadesi konusunu da memnu hakların iadesi şartları yazısında inceledim.
25 Soruda Ceza Verilmesine Yer Olmadığı Kararı ve Adli Sicil
1. Ceza verilmesine yer olmadığı kararı sabıkaya işler mi?
İşlemez. Bu karar mahkûmiyet niteliği taşımadığından adli sicile kaydedilmesi hukuka aykırıdır.
2. Kaydedilmişse ne yapmalıyım?
Adli Sicil ve İstatistik Genel Müdürlüğüne ya da kararı veren mahkemeye başvurarak düzeltilmesini isteyin.
3. Başvuruya ne eklemeliyim?
Kesinleşme şerhli karar örneği. Kararın türü ve dayandığı kanun maddesi açıkça gösterilmelidir.
4. Talebim reddedilirse?
İdari yargı yolu açıktır. Hukuka aykırı kayıttan doğan zarar için tazminat da gündeme gelebilir.
5. Bu karar ile beraat arasındaki fark ne?
Beraatte fiil suç oluşturmaz ya da işlenmediği sabittir. Bu kararda fiil işlenmiştir ancak kusur ya da cezasızlık sebebi vardır.
6. Hangi hâllerde verilir?
Kusur bulunmayan hâllerde (yaş küçüklüğü, akıl hastalığı, zorunluluk hâli gibi) ve cezasızlık sebeplerinde (etkin pişmanlık, karşılıklı hakaret gibi).
7. Etkin pişmanlık nedeniyle verilirse sicile işler mi?
İşlemez. Cezasızlık sebebine dayanan bu karar da mahkûmiyet değildir.
8. Adli sicile hangi kararlar kaydedilir?
Kesinleşmiş mahkûmiyet hükümleri: hapis, adli para cezaları, güvenlik tedbirleri ve erteleme kararları (5352 sayılı Kanun m. 4).
9. Kovuşturmaya yer olmadığı kararı kaydedilir mi?
Kaydedilmez. Savcılık kararları adli sicile işlenmez.
10. Hükmün açıklanmasının geri bırakılması kaydedilir mi?
Bu karar adli sicilde değil, kendisine özgü bir sistemde tutulur ve yalnızca ilgili mercilerce görülebilir.
11. Kanun yararına bozma sonrası kayıt silinir mi?
Silinir. Ceza verilmesine yer olmadığı kararı verilip kesinleşirse önceki mahkûmiyet kaydı tamamen kaldırılır (Yargıtay 11. CD, E. 2022/4342).
12. Yargılamanın yenilenmesinde durum aynı mı?
Aynıdır. Önceki mahkûmiyet hukuken ortadan kalktığından kayıt silinir.
13. Arşiv kaydı da silinir mi?
Bu hâllerde arşiv kaydı da tamamen kaldırılır.
14. Adli sicil ile arşiv kaydı farkı ne?
Adli sicil kaydı, ceza infaz edildiğinde silinip arşive alınır. Arşiv kaydı ise ayrı şartlarla silinir.
15. Sabıkam silindi ama hâlâ görünüyor?
Silinen adli sicil kaydı arşivde tutulmaya devam ediyor olabilir. Arşiv kaydının silinmesi ayrı bir işlemdir.
16. Arşiv kaydı nasıl silinir?
Yasaklanmış hakların geri verilmesi kararıyla ya da kanunda öngörülen sürelerin dolmasıyla (5352 sayılı Kanun m. 12).
17. Memnu hakların iadesi nedir?
Mahkûmiyetin sonucu olarak yoksun kalınan hakların geri verilmesi kararıdır; arşiv kaydının silinmesini sağlar.
18. Güvenlik soruşturmasında görünür mü?
Adli sicilde görünmez. Ancak güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması daha geniş bir inceleme kapsar.
19. Memuriyete engel olur mu?
Mahkûmiyet olmadığından adli sicil kaydına dayalı bir engel doğurmaz. Güvenlik soruşturmasında ayrıca değerlendirme yapılabilir.
20. Olumsuz değerlendirme yapılırsa ne yapabilirim?
İdari başvuru ve iptal davası yolları açıktır.
21. Yurt dışı vize başvurusunda etkisi olur mu?
Adli sicil belgesinde görünmediğinden kayıt olarak yansımaz. Başvuru mercilerinin kendi değerlendirmeleri ayrıdır.
22. Yargılama giderini kim öder?
Kural olarak sanığa yükletilmez. Kendisini vekille temsil ettiren sanık lehine vekâlet ücretine hükmedilir.
23. Karara itiraz edebilir miyim?
Kanun yolu, kararı veren merci ve hükmün türüne göre belirlenir. Tebliğ üzerine yol ve süre kontrol edilmelidir.
24. Adli sicil belgesini nereden alırım?
Adliyelerden, kaymakamlıklardan ya da e-Devlet üzerinden.
25. Hangi belgeleri saklamalıyım?
Kesinleşme şerhli karar örneği, tebligat evrakı ve varsa düzeltme başvurusuna verilen cevaplar.
Sonuç
Ceza verilmesine yer olmadığı kararı bir mahkûmiyet değildir; bu nedenle adli sicile kaydedilmez. Yanlışlıkla yapılmış kayıtların düzeltilmesi talep edilebilir.
Kanun yararına bozma ya da yargılamanın yenilenmesi sonucu bu karar verilip kesinleştiğinde, önceki mahkûmiyete ait adli sicil ve arşiv kaydı tamamen silinir.
Adli sicil kaydı ile arşiv kaydının karıştırılması yaygın bir sorundur. Adli sicil kaydının silinmesi, arşiv kaydının da silindiği anlamına gelmez; bunun için ayrı bir işlem gerekir. Somut durumunuz için bir avukata danışmanız gerekir.
Kaynakça
Mevzuat
5352 sayılı Adli Sicil Kanunu m. 4 (adli sicile kaydedilecek bilgiler), m. 6 (adli sicil bilgilerinin verilmesi), m. 9 (adli sicil bilgilerinin silinmesi), m. 12 (arşiv bilgilerinin silinmesi).
5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 172-173 (kovuşturmaya yer olmadığına dair karar ve itiraz), m. 223 (duruşmanın sona ermesi ve hüküm türleri), m. 231 (hükmün açıklanmasının geri bırakılması), m. 309 (kanun yararına bozma), m. 311 ve devamı (yargılamanın yenilenmesi), m. 324-327 (yargılama giderleri).
5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 31-34 (kusurluluğu etkileyen hâller), m. 53 (belli hakları kullanmaktan yoksun bırakılma), m. 129 (karşılıklı hakaret).
5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun m. 107 (koşullu salıverilme).
Yargı kararları
Aşağıdaki kararların tam metnine Yargıtay Karar Arama ve Anayasa Mahkemesi Kararlar Bilgi Bankası üzerinden esas ve karar numarasıyla ulaşılabilir.
Anayasa Mahkemesi, E. 2008/44, K. 2011/21, T. 20.01.2011.
Yargıtay 8. Ceza Dairesi, E. 2014/20015, K. 2014/28340, T. 27.11.2014.
Yargıtay 2. Ceza Dairesi, E. 2013/16253, K. 2013/20800, T. 17.09.2013.
Yargıtay 11. Ceza Dairesi, E. 2022/4342, K. 2023/3897, T. 15.05.2023.
Doktrin ve akademik kaynaklar
Ceza muhakemesi hukuku eserlerinde hüküm türleri ve ceza verilmesine yer olmadığı kararına ilişkin bölümler.
Adli sicil kaydının hukuki niteliği ve kişisel verilerin korunması bağlamında değerlendirilmesine dair incelemeler.
Güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasının kapsamına ilişkin idare hukuku çalışmaları.
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır, hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Her dosyanın kendine özgü koşulları vardır; karar vermeden önce bir avukata danışılması gerekir.